deel 5 adolecentie

bedrijngingen voor edolecten

verslavingen worden vaste gelgeld in het adolescent gedrag→ en evolueren naar ernstige verslavingen

evoulutie Cannabis

− Meer gebruik in TSO en BSO in vergelijking met ASO

− Zelfs bij licht gebruik van cannabis meer kans op overstappen gevaarlijkere

verslavende middelen

− Vroege startlft cannabis: verhoogd risico op psychische stoornissen,

verslaving, het gebruik van harddrugs, en mogelijks op cognitieve stoornissen

Andere illegale drugs en lachgas:

Zeer zelden gebruik op regelmatige basis

Verslaving:

 Biologische verslaving: het lichaam raakt zo gewend aan de aanwezigheid

van de actieve stoffen dat het niet meer in staat is om zonder te

functioneren

 Psychische verslaving: zonder drugs is men steeds minder goed

opgewassen tegen de dagelijkse stress in hun leven

• Signalen drugs: stemmingswisselingen, prestaties worden minder en het

leven draait meer rond drugs

alchol

• Daling ooit gebruik van alcohol in SO over laatste tien jaar

• Wekelijks bingedrinken: : 1,0% bij -16-jarigen, 11,8% bij 16-18 jarigen

• Indrinken bij uitgaande jongeren in Vlaanderen = toegenomen 29

hoe vroeger de leeftijd op eerste glass à hoe meer verslavingskans

Risico’s van bingedrinken

− Overlast

− Irrationeel gedrag (het begaan van stommiteiten)

− Agressie of verbaal geweld

− Alcoholvergiftiging

− Het verlies van bewustzijn

− Hartstilstand

• Drinken met mate: ook risico’s?

− Invloed op de hersenen: minder goed kunnen maken van keuzes en beheersen van impulsen

− Permanente beschadiging: begrijpen visuele info (meisjes) en volgehouden aandacht (jongens)

TABAK: DE GEVAREN VAN ROKEN

• Algemene daling over de jaren heen

• Meer rokers in BSO

• Jongens roken meer dan meisjes

• Sociale sancties

• Nieuwe trend: e-sigaretten (vapen)

o Nicotine kan de hersenen van adolescenten beschadigen

o Verontreinigende stoffen kunnen leiden tot ernstige shade gezondheid

o Hoge nictonegehaalte is erg verslavend

o Verkoop is verboden onder de 18 jaar

Redenen gebruik alcohol, drugs en tabak

− Volwassen/status

− Machogedrag

− Ontsnappingsmechanisme

− Stresshantering

− Vals consensuseffect

− Plezier

− Experimenteren = spannend

− Imitatie

• Rolmodellen

• Peer pressure

FORMEEL-OPERATIONEEL STADIUM

(11 jaar en ouder)

− Beperking concreet-operationeel stadium opgelost

− Kenmerken

• Denken

» Verder dan de concrete situatie

» Abstract

• Hypothetisch-deductief redeneren

• Propositioneel denken

Hypothetisch-deductief redeneren

= starten met een algemene theorie over alle mogelijke factoren die van invloed kunnen zijn op een gebeurtenis. Vanuit deze theorienspecifieke hypotheses/voorspellingen opstellen over wat er zou

kunnen gebeuren. Tot slot op een systematische manier de voorspellingen nagaan.

Propositioneel denken

= gebruik van abstracte logica in de afwezigheid van concrete voorbeelden.

ontwikkeling FORMEEL-OPERATIONEEL STADIUM

− Tot stand komen door fysieke maturatie en omgevingservaring

− Volledig formeel-operationeel denken vanaf 15j

− Maar

• Makkelijker in situaties waarmee we ervaring hebben

• Cultuur

• Niet altijd gebruik van maken (cognitief economisch), bv. heuristieken

De effecten van formele operaties op het denken van adolescenten

− Kritischer en gevoelig voor ‘tekortkomingen’ ander

− Capaciteit om te denken over mogelijkheden (versus realiteit)  idealisme

− Discussiëren om te discussiëren

Kenmerken verdere progressie van congtieve ontwikkeling van adolecenten

− Geheugencapaciteit +

− Aandacht beter verdelen (vb. studeren met muziek)

− Abstract – hypothetisch denken

− Kennis+

− Strategieën

Metacognitieve kennis

= kennis over het cognitief functioneren van mensen in het algemeen en van zichzelf in het bijzonder

Metacognitieve vaardigheden

= zelfregulatiestrategieën die betrekking hebben op het plannen, op- de-voet-volgen, bijsturen en controleren van de eigen cognitieve processen

Adolescenten: empathie/inlevingsvermogen

− Toch: egocentrisme

 Gevolgen:

(a) Kritische houding

(b) Geen kritiek verdragen

(c) Snel commentaar

− 2 specifieke uitingsvormen

(1) Imaginair publiek

(2) Persoonlijke fabel

Imaginair publiek

− Fictieve toeschouwers

− Alle blikken zijn gericht op de adolescent

Persoonlijke fabel

− Ik ben uniek

− Gevolg:

• Onbegrip – eenzaamheid

• Gevoel van onsterfelijkheid, onkwetsbaarheid

KOHLBERGS THEORIE VAN MORELE ONTWIKKELING

Moraliteit is een systeem van overtuigingen, waarden en onderliggende

beoordelingen over goed en kwaad

• Kohlberg

− Morele dilemma’s, bv. Heinz dilemma

− = verhaal met conflict tussen twee of meer morele waarden

(bv. ‘rechtvaardigheid’ versus ‘recht op leven’)

−  Wat moet hoofdpersonage doen + waarom?

persiode 1 van KOHLBERGS

− Preconventionele moraal: = onveranderlijke regels, gebaseerd op belonen en straffen

Stadium 1, Gehoorzaamheid om straf te vermijden,

stadium 2 Conformistisch gedrag om beloning te krijgen = naïef hedonisme

perdiode 2 van KOHLBERGS

Conventionele moraal

= morele problemen benaderen op basis van eigen positie als goede,

verantwoordelijke leden van maatschappij

− Stadium 3:

• Conformistisch gedrag om afkeuring te vermijden; nette-jongen-mentaliteit

» Regels volgen om afkeuring te vermijden – aardig gevonden te worden

• Anticipatie op afkeuring van anderen

• Normen en waarden van ouders, familie, leerkracht,… bepalen goed gedrag

− Stadium 4:

• Regels van grotere systemen naleven

• Conformistisch gedrag om straf van de samenleving te vermijden

• Nadruk op respecteren van autoriteit en naleven van sociale orde

• Anticipatie op schuld en schande

periode 3 van KOHLBERGS

Postconventionele moraal

− Stadium 5:

• Houden aan wetten van samenleving, maar: wetten/normen kunnen worden

herzien indien ze indruisen tegen algemeen belang of verouderd zijn

• Onderscheid tussen ‘goed’ volgens de regels en ‘goed’ volgens morele

normen

= persoonlijke keuze en universele waarden die de regels van de

specifieke maatschappij waarin ze leven overstijgen

− Stadium 6:

• Nadruk op individuele principes en geweten

• Wetten die niet conform de eigen ethische principes zijn, worden niet

gehoorzaamd. Het eigen morele kompas primeert.

VERDER LEREN

Einde leerplicht = 18 jaar

• 18-21 jarigen:

− 2 subgroepen: werkende en studerende jongeren

− Steeds meer jongeren die verder studeren

• 46,7% van de mensen ouder dan 25 in België bezit een diploma hogern onderwijs

• Geslacht: Vrouwen halen een significant beter studierendement dan mannen

• Genderspecificiteit in beroepskeuzes

Ginzberg: → 3 perioden in het beroepskeuzeproces

Fantasieperiode (tot 11 jaar)

• Periode waarin kinderen beroepskeuzesmaken en verwerpen zonder rekening te houden met

vaardigheden, capaciteiten en beschikbaarheid van banen

Tentatieve periode (adolescentie)

• Periode waarin adolescenten op een pragmatische manier beginnen na te denken over de eisen van verschillende beroepen enover de vraag of hun eigen capaciteiten daarop aansluiten

Realistische periode (vroege volwassenheid)

• Periode waarin jongvolwassenen zich verdiepen in specifieke carrièreopties door ervaring op te

doen met bepaalde beroepen of door een bepaalde opleiding te volgen

DE ZES PERSOONLIJKHEIDSTYPEN VAN HOLLAND

• Realistisch

− Nuchtere, praktische probleemoplossers, fysiek sterk, minder sociale

vaardigheden

• Intellectueel / Investigatief

− Voorkeur voor het theoretische en abstracte, minder sociale vaardigheden

• Artistiek

− Voorkeur voor creatieve uitingen

• Sociaal

− Goede verbale vaardigheden en interpersoonlijke vaardigheden

• Ondernemend

− Voortvarend, voorkeur voor risico’s, goede leiders

• Conventioneel

− Voorkeur voor uiterst gestructureerde taken

Cognitieve ontwikkeling adolencentie

begrip van abstracte zaken

• Eigen plek verwerven in de maatschappij

• Een beeld vormen van zichzelf als individu

Lichamelijke ontwikkeling: adolencentie

ingrijpende fysieke veranderingen

• Bewustwording van eigen lichaam

• Reacties van anderen waarmee ze niet vertrouwd zijn

ZELFBEELD adolecentie

− Bredere visie op zichzelf: zelfbeschrijving op basis van perceptie door zelf én

perceptie door anderen

− Vergelijking tussen de verschillende aspecten van het ik

• Begin adolescentie: mogelijk verwarring door twee tegengestelde delen van het zelf

(bv. zelfbeeld – ideaal zelf)

• Einde adolescentie: aanvaarding dat in verschillende situaties gedragingen en

gevoelens kunnen verschillen

Genderverschillen bij eigenwaarden adolcentie

meisjes < eigenwaarde jongens

(vooral in vroege adolescentie)

• Meisjes:

» Meer zorgen over uiterlijk, sociaal succes en schoolprestaties

» Balans tussen belang van sociaal succes & goede schoolprestaties is

fragiel bij meisjes (vraag hoe wordt het uitgevoerd? vragenlijsten -à maar bij mijsjes meer aanvaard voor zelfbeeld is niet gelukkig

• Jongens voelen zich incompetent als ze niet aan het stereotype beeld

voldoen

rikson: Kernconflict adolescentie

identiteit versus identiteitsverwarring

Positieve pool: Bewustzijn van eigen uniekheid en eigen capaciteiten

− Actief zoeken en experimenteren  vorming van een stabiele en

geïntegreerde identiteit

• Negatieve pool: Onvermogen om de juiste rollen in het leven te identificeren

− Geen stabiele identiteit:

Psychosociaal moratorium

een periode waarin adolescenten zich tijdelijk onttrekken aan de verantwoordelijkheden van de volwassenheid en verschillende rollen en mogelijkheden uitproberen

MARCIA’S THEORIE VAN IDENTITEITSONTWIKKELING

• Uitgangspunt = theorie van Erikson

James Marcia:

• Identiteitsontwikkeling is afhankelijk van

− Crisis: actief zoeken, kiezen tussen verschillende alternatieven

− Binding: psychologische investering in de gemaakte keuze

 4 identiteitsstatussen mogelijk in de ontwikkeling

Identity achievement

− + crisis, + binding

− Psychisch meest gezond, meer gemotiveerd om iets te bereiken, groter ethisch besef

Identity foreclosure

vroegtijdige afsluiting)

− - crisis, + binding

− Gelukkig en tevreden met zichzelf, maar veel behoefte aan goedkeuring,

vaak autoritair

Moratorium

(actief onderzoek)

− + crisis, - binding

− Relatief nerveus, psychische conflicten, levendig, zoeken intimiteit met

anderen

Identity diffusion

(geen keuze)

− - crisis, - binding

− Losbandig, springen van de hak op de tak

− Moeilijk om hechte relaties aan te gaan, sociaal teruggetrokken

Emerging adulthood:

ontluikende volwassenheid

− Van einde tienerjaren tot 25-30 jaar

− Overgangsfase

− Periode van onzekerheid, waarin jongeren hun best doen om vast te stellen

wie ze zijn en hoe hun levenspad eruit ziet

De zoektocht naar autonomie

Sociale ontwikkeling vanaf de puberteit: 2 bewegingen

− Losmaken van de ouders

− Aansluiting bij leeftijdgenoten

Toename van autonomie

gevolgen:

• Ouders worden minder geïdealiseerd en meer beschouwd als individuen

• Adolescent wordt zelfstandiger en beschouwt zichzelf meer als een afzonderlijk

individu

• Wijziging in de ouder-kindrelatie

» Asymmetrie  gelijkwaardigheid

De mythe van de generatiekloof

Ouders en adolescenten hebben over veel maatschappelijke en religieuze

zaken dezelfde mening

• Grotere overeenkomst tussen jongeren en ouders dan tussen jongeren en

anderen

• Jongeren vaak wat progressiever

− Ouders en adolescenten hechten dezelfde waarde aan hun onderlinge relatie

• Veel liefde en respect van de adolescent voor zijn ouders

• De meeste ouder-adolescent relaties zijn overwegend positief  wapent

tegen druk leeftijdsgenoten

Ouder-kindconflicten in de adolescentie

Conflicten rond…

• Kwesties van persoonlijke smaak

• Opeisen van autonomie en onafhankelijkheid door adolescent

− Vooral in vroege adolescentie

• Verschillen in definities van/gedachten over wat wel of niet gepast is

• Verschil in denken over de ‘ouderlijke’ regels

• Grotere neiging om in discussie te gaan

− Geleidelijke aanvaarding door de ouders

 Toegeeflijker, meer ruimte en autonomie voor adolescent

RELATIES MET LEEFTIJDGENOTEN: HET BELANG

VAN ‘ERBIJ HOREN’

anaf basisschool: contacten met leeftijdgenoten komen steeds meer voor en

worden belangrijker

− Waarom?

• Sociale vergelijking

• Ouders : onvoldoende mogelijkheid tot sociale vergelijking

• Leeftijdgenoten vormen een referentiegroep

 geven informatie over de mate waarin rollen en gedrag waarmee

geëxperimenteerd wordt sociaal aanvaardbaar zijn

CLIQUE

• 2 tot 12 mensen

• Jongens en meisjes

• Frequent sociaal contact

• Steun zoeken

CROWD

Groter

• Individuen met gemeenschappelijke

eigenschappen (bv. muziek, sport,

interesses)

• Groep met eigen stijl, idealen en

strevingen

• Niet per sé persoonlijk contact

 Tegencultuur = Als jongere ‘beter’ doen

dan de gevestigde waarde

Seksekloof

− Seksesegregatie/seksekloof verdwijnt

− Meer interesse in andere sekse op vlak van persoonlijkheid en seksualiteit

− Geleidelijk proces:

• Contact tussen vriendengroepen van jongens en meisjes

• Nieuwe vriendengroepen met jongens én meisjes

• Meer individuele contacten

Peer pressure

= de druk die leeftijdgenoten uitoefenen om zich te conformeren aan hun gedrag

en attitudes

Terreinhypothese

• Ouders en leeftijdgenoten hebben invloed op een apart domein

» Vrienden: vrije tijd, kledij, sociale problemen

» Ouders: school, deelname aan de maatschappij, politiek,…

Evolutie van conformiteit

− Schooltijd:

• Conformeren aan ouders

− Vroege en midden adolescentie:

• Conformeren aan leeftijdgenoten, andere volwassenen en ouders

− Einde adolescentie:

• Minder conformeren

• Meer onafhankelijke, eigen mening