aardrijkskunde_aardplaten_tektoniek_deel 1

theorie continentendrift ( basis )

• ontdekkingsriezen 16de-17de eeuw

• randen continenten in elkaar passen

abraham ortelius

• antwerpse cartograaf 16de eeuw

• stelde vast oostkust zuid-amerika in afrika

alfred wegener

• continentedirft ( pna zijn dood aanvaard => wetenschappers mechanisme beweging eerst niet begrepen )

• 19de eeuw, duitse meteoroloog

• revolutionaire denkzijze voor zijn tijd ( 100j. geleden, star denken ( enkel zien wat geloven )

• combineert bevindingen van (+) wetenschappen bv.: biologie met aardrijkskunde etc. ( niet gescheiden maar verbanden leggen )

• zelf geen wetenschapper wel lezen

• theorie : 1912 : continentendrift, en 250 miljoen jaar geleden supercontinent ( pangea )

• omgeven door grote zee : thetyszee

aanvaarding theorie continentendrift

• 1950-1960

• technologische vooruitgang

• gedetaileerd onderzoek zeebodem

• platentektoniek aan basis beweging platen

argumenten continentendrift < fossielen

• verteende resten/sporen planten en dieren

• (+) continenten dezelfde dier- en plantensoorten

=> huidig klimaatomstandigheden daar niet overleven

• soorten niet altijd door water/brede oceanen of lucht bewegen ( moet via land )

• zelfde breedtegraad = zelfde klimaat

• paleontologie

argumenten continentendrift < gesteenten

• noord-armika, europa, afrika oude geologische structuren overeenkomen continentengrezen

• zelfde soort en ouderdom en gelaagdheid is identiek

• jonger gesteende op continenten niet zelfde geval ( na drift ontstaan )

  • geologie

argumenten continentendrift < sporen van ijsafzettingen

• zuid, amerika, afrika, india, australie oude ijskappen met gletsjers

=> puin gletser krassen op onderliggende rotsen

• plaatsen zelfde breedtegraad vroger ( dichter bij polen )

• paleoklimatologie ( wetenschap die het klimaat op aarde in eht verleden bestudeert )

platektoniek moderne technologie

zie vorige flaschard +

• vaststelling bevestids ouderdomsbepaling adhv fossiekee skeletjes van zeeorganisme ( ouder in richtinv an continenten )

• snelheid plaatverschuivnig nauwkeurig berkeend adhv locatiebepalingen met satellieten en karterin van oceaanbodem vanop schepen met sonarapparaten

• onderwatercameras ook ingezet voor beelden te maken

moderne technolgie bewijzen paltentektoniek

1. paleomagnetisme : magnetiekorrels in magma richten bij stollen naar heersend aardmagnetisch veld ( keert ± elke 100.000 jaar om ) =

2. aan beide zijden van mid-oceanicshe rug ideentiek patroon van polarisatie in basaltkorst

3. grondboring in oceaan => hoe verder weg van mid-oceanische rug, hoe ouder

= seafloor spreading

hoe mor ontstaan

• mid oceanische rug

• tot 4000m hoog tussen zuid amerika en afrika

• relief atlantische oceaanbodem

• vulkanisme ( onderzeese vulkanen/black smokers )

  • magma stijgt op + stolt => duwt platen uit elkaar, groeit oceaan

lithosfeer

• buitenste vaste gedeelte van aarde

• aardplaten/litghosfericshe platen

  • naar elkaar : convergent

  • uit elkaar : divergent

  • langs elkaar : transform

  • ene plaat onder de andere : subductie

• snelheid = enkele cm per jaar

• oceanische ( bv.: pacifische plaat ) vs continentale platen bv.: afrikaanse plaat

plaatranden

• vulkanisme

• aardbevingen

• diepzeetroggen : lange, smalle en zeer diepe delen van de oceaanbodem die ontstaan waar een oceanische plaat onder een andere plaat duikt.

• kustgebergten : bergketens langs kusten die ontstaan wanneer een oceanische plaat onder een continentale plaat schuift.

• eilandenbogen : gebogen ketens van vulkanische eilanden die ontstaan wanneer een oceanische plaat onder een andere oceanische plaat duikt.

  • ring of fire ( grote oceaan bijna volledig omringen, honderden vulkanen )

interne opbouw aarde

• concentrische laen/schillen met unieke kenmerken

• vier hoofdschillen ( dunne aardkorst, mantel, kern )

1. binnenkern : nikkel en ijzer

2. buitenkern : nikkel en ijzer ( + silicium, magnesium, helium, aluminium, calcium )

3. mantel : zuurstof (+ siliciumm, magnesium, aluminium, ijzer, calcium, natrium, kobalt, helium )

4. korst : zuurstof + silicium (+ aluminium, ijzer, calcium, kobalt, magnesium )

magnesium 3 buitenste lagen

zuurstof 2 buitense lagen

nikkel en ijzer enkel 2 binneste lagen

chemische en fysische indeling van aarde

1. continentale korst : lithosfeer, vast, oppervlaktetemperatuur

2. oceaan

3. buitenmantel ( lithoseer ) vast, 8km ±

4. asthenosfeer ( plastisch ) 60 km

5. binnenmantel ( vast ) 660 km

6. buitenkern ( vloeibaar ) 2890km

7. ibinnenkern ( vast ) 5150 km

betekent van hoeveel km tot hoeveel km ( buitenkern grootste dus )

---

1. korst : oceanicshe/continentale korst , vast,gemiddeld 35 km

2. mantel : asthenosfeer (p lastisch ) ongeveer 2800km, 2000-3000°C

3. kern : buitenkern ( vloeibaar ) binnenkern ( vast ) 35000km, 5000-3500 °C

opbouw lithosfeer

• continentale korst, graniet, 2,7 g/cm³

• oceaan

• oceanische korst ( basalt ) 3,0 g/cm³ )

• buitenmantel

dit is allemaal lithosfeer

oceanicshe korst veel dunner maar hogere massadichtheid

tektonische platen op asthetnosfeer bewegen want die is plastisch maar lithosfeer is vast ( huitt dat drijft op water massadichtheid hout kleiner dan water )

verticale beweging van lithosfeer

• bij toenemende/afnemende druk vlot naar nieuw evenwicht, drijvende venwicht/isiostasie ook in lithosfeer

• tijdens ijstijd ijskappen grote delen van aardoppervlak

=> lithosfeer onder druk ( weegt veel ) dieper in asthenosfeer gedrukt

• ijskappen smelten, lithosfeer langzaam omhoog = postglaciale rebound

nu nog sommige plaatsen stijging ± 1cm per jaar ( verticale beweging van aardkorst = epirogenese

seismografie niet

• aardbeving energie => interne bouw aarde achterhalen( door aardbevingsgolven te bestuderen )

• golven bestudeert met seismometer ( vangt trillingen op en seismograaf registreert resultaat )

• resultaten opgtekend in seismogram

seismogram en golven niet

• 3 grafieken met verschillende bewegingne ( verticale beweging, noord-zuid beweging en oost-west beweging van aardkorst )

• magnitude bepaalt door energie die vrijkomt ( = seismische golven )

• 2 cathegoriën : oppervlaktegolven en volumegolven ( oppervlaktegolven schade aan aardkorst )