Economie

Volkomen concurrentie

Marktvorm met veel aanbieders, homogeen product, vrije toetreding en volledige transparantie.

Monopolie

Marktvorm met slechts één aanbieder die de prijs zelf kan vaststellen.

Oligopolie

Marktvorm met een klein aantal aanbieders die elkaar sterk beïnvloeden.

Monopolistische concurrentie

Marktvorm met veel aanbieders van een heterogeen product (bijv. horeca of kleding).

Homogeen product

Een product dat in de ogen van de consument identiek is aan dat van andere aanbieders.

Heterogeen product

Een product waarbij de consument verschil ziet in merk, kwaliteit of service.

Transparante markt

Markt waarbij vragers en aanbieders volledig op de hoogte zijn van prijzen en producten.

Toetredingsdrempels

Belemmeringen die het voor nieuwe bedrijven moeilijk maken om een markt te betreden.

Prijszetter

Een aanbieder die zelf zijn prijs kan bepalen (monopolist).

Prijsnemer

Een aanbieder die de marktprijs moet accepteren als gegeven (volkomen concurrentie).

Maximumprijs

Door de overheid ingestelde prijs om consumenten te beschermen; veroorzaakt een vraagoverschot.

Minimumprijs

Door de overheid ingestelde prijs om producenten te beschermen; veroorzaakt een aanbodoverschot.

Productensurplus

Het verschil tussen de marktprijs en de prijs waarvoor de aanbieder het minimaal wilde verkopen.

Consumentensurplus

Het verschil tussen de betalingsbereidheid van de consument en de werkelijke marktprijs.

Welvaartsverlies

De afname van het totale surplus (harberger-driehoek) door marktverstoringen.

Gevangenendilemma

Situatie waarin het najagen van eigenbelang leidt tot een slechtere uitkomst voor het collectief.

Dominante strategie

De keuze die een speler altijd het beste resultaat geeft, ongeacht wat de ander doet.

Nash-evenwicht

Een situatie waarbij geen enkele speler zijn positie kan verbeteren door eenzijdig een andere keuze te maken.

Meeliftersgedrag

Profiteren van een collectieve voorziening zonder eraan mee te betalen (free-riders).

Collectieve dwang

Middelen (zoals belastingen of wetten) om meeliftersgedrag te voorkomen.

Zelfbinding

Een speler geeft vooraf aan wat hij gaat doen om het gedrag van anderen te beïnvloeden.

Negatief extern effect

Onbedoelde schade van productie of consumptie aan derden, niet verrekend in de prijs.

Positief extern effect

Onbedoeld voordeel van productie of consumptie voor derden (bijv. een mooie tuin).

Collectieve goederen

Goederen waarbij uitsluiting niet mogelijk is en die niet via de markt geleverd worden.

Individuele goederen

Goederen die via de markt verkocht worden en waarbij uitsluiting wel mogelijk is.

Intertemporele substitutie

Het verschuiven van consumptie door de tijd (nu sparen of lenen).

Nominale rente

De rente in euro's die je krijgt of moet betalen.

Reële rente

De rente gecorrigeerd voor inflatie (de werkelijke koopkrachtverandering).

Inflatie

De stijging van het algemeen prijspeil waardoor geld minder waard wordt.

Deflatie

De daling van het algemeen prijspeil.

CPI (Consumentenprijsindex)

Maatstaf voor de inflatie op basis van een pakket goederen van een gemiddeld huishouden.

Stroomgrootheid

Grootheid die over een bepaalde periode wordt gemeten (bijv. inkomen per jaar).

Voorraadgrootheid

Grootheid die op een specifiek moment wordt gemeten (bijv. je banktegoed op 1 januari).

Menselijk kapitaal

De kennis, vaardigheden en ervaring die mensen bezitten.

Aanvullend pensioen

Pensioen dat je zelf opbouwt via een werkgever (kapitaaldekkingsstelsel).

Lorenzkurve

Grafiek die de mate van inkomensongelijkheid in een land weergeeft.

Gini-coëfficiënt

Getal tussen 0 en 1 dat de inkomensongelijkheid meet (0 = totale gelijkheid).

Primair inkomen

Inkomen verdiend met de productiefactoren (loon, pacht, rente, winst).

Secundair inkomen

Het besteedbare inkomen (primair inkomen - belastingen/premies + subsidies).

Nivellering

Het kleiner worden van de relatieve inkomensverschillen.

Denivellering

Het groter worden van de relatieve inkomensverschillen.

Draagkrachtbeginsel

Het principe dat hogere inkomens een groter percentage belasting betalen.

Profijtbeginsel

Het principe dat je betaalt naar de mate waarin je gebruikmaakt van een overheidsdienst.

Marginaal belastingtarief

Het belastingpercentage dat je betaalt over je laatst verdiende euro.

Gemiddeld belastingtarief

De totale betaalde belasting als percentage van het brutoloon.

BBP (Bruto Binnenlands Product)

De totale waarde van alle geproduceerde goederen en diensten in een land.

Economische groei

De procentuele toename van het reële BBP over een periode.

Nominaal BBP

De waarde van de productie gemeten in huidige prijzen (niet gecorrigeerd voor inflatie).

Reëel BBP

De waarde van de productie gecorrigeerd voor prijsveranderingen (volume).

Trendmatige groei

De gemiddelde economische groei over een langere periode.

Hoogconjunctuur

Periode waarin de economische groei hoger is dan de trendmatige groei.

Laagconjunctuur

Periode waarin de economische groei lager is dan de trendmatige groei.

Recessie

Situatie waarbij het BBP gedurende minstens twee opeenvolgende kwartalen krimpt.

Geaggregeerde vraag

De totale vraag naar goederen en diensten in een economie (C + I + O + E - M).

Geaggregeerd aanbod

Het totale aanbod van goederen en diensten in een economie.

Starre prijzen

Prijzen die op korte termijn niet direct veranderen (bijv. door cao-contracten).

Prijsrigiditeit

Hetzelfde als starre prijzen; de traagheid waarmee prijzen zich aanpassen.

ECB (Europese Centrale Bank)

Instantie die verantwoordelijk is voor het monetaire beleid in de eurozone.

Prijsstabiliteit

Het hoofddoel van de ECB (inflatie van rond de 2% op de middellange termijn).

Appreciatie

Een stijging van de wisselkoers van een valuta door vraag en aanbod.

Depreciatie

Een daling van de wisselkoers van een valuta.

Wisselkoers

De prijs van een valuta uitgedrukt in een andere valuta.

Betalingsbalans

Overzicht van alle economische transacties tussen een land en het buitenland.

Lopende rekening

Onderdeel van de betalingsbalans (export en import van goederen en diensten).

Kapitaalrekening

Onderdeel van de betalingsbalans (investeringen, leningen en beleggingen).

Exportpositie

De mate waarin een land in staat is om goederen te verkopen aan het buitenland.

Interne waarde van geld

De koopkracht van geld in het eigen land.

Externe waarde van geld

De waarde van een valuta uitgedrukt in andere valuta (wisselkoers).

Overheidstekort

Het verschil tussen de overheidsinkomsten en overheidsuitgaven in een jaar.

Staatsschuld

De totale schuld van de overheid op een bepaald moment.

EMU-normen

Regels voor EU-landen (bijv. tekort max 3% BBP, schuld max 60% BBP).

Procyclisch beleid

Beleid dat de conjunctuurbeweging versterkt (bezuinigen in crisis).

Anticyclisch beleid

Beleid dat de conjunctuurbeweging dempt (extra uitgeven in crisis).

Automatische stabilisatoren

Mechanismen (zoals uitkeringen) die de conjunctuur dempen zonder nieuw beleid.

Ingebouwde stabilisatoren

Hetzelfde als automatische stabilisatoren.

Beroepsbevolking

Mensen tussen 15 en 75 jaar die werken of actief werk zoeken.

Werkloosheidspercentage

Het aantal werklozen als percentage van de beroepsbevolking.

Structurele werkloosheid

Werkloosheid door veranderingen aan de aanbodkant (machines, verplaatsing productie).

Conjunctuurwerkloosheid

Werkloosheid door een tekort aan vraag naar goederen en diensten.

Frictiewerkloosheid

Kortstondige werkloosheid tijdens de zoekperiode naar een nieuwe baan.

Seizoenswerkloosheid

Werkloosheid die ontstaat omdat bepaald werk alleen in bepaalde periodes is.

Participatiegraad

Het percentage van de bevolking (15-75 jaar) dat tot de beroepsbevolking behoort.

Loonstarheid

Het verschijnsel dat lonen niet direct dalen bij een overschot op de arbeidsmarkt.

Verzekering

Een overeenkomst waarbij je tegen betaling van premie een risico afwentelt op een verzekeraar.

Premie

Het bedrag dat je periodiek betaalt voor een verzekering.

Averechtse selectie

De situatie waarin mensen met een hoog risico zich vaker verzekeren dan mensen met een laag risico.

Moreel wangedrag (Moral hazard)

Je roekelozer gedragen omdat je toch verzekerd bent.

Asymmetrische informatie

Situatie waarin de ene partij meer weet dan de andere partij.

Solidariteit

De bereidheid van mensen met een laag risico om mee te betalen voor mensen met een hoog risico.

Inkomensafhankelijke premie

Premie waarvan de hoogte afhangt van de hoogte van je inkomen.

Directe belastingen

Belastingen over inkomen, winst en vermogen (betaal je rechtstreeks aan de fiscus).

Indirecte belastingen

Belastingen die in de prijs van producten zitten (zoals btw en accijns).

Draagkracht

De mate waarin iemand in staat is om belasting te betalen.

Staatsobligatie

Een leningbewijs van de overheid met een vaste looptijd en rente.

Productiefactoren

De middelen die nodig zijn voor productie (kapitaal, arbeid, natuur, ondernemerschap).

Welvaart in enge zin

De mate waarin je je behoeften kunt bevredigen met goederen en diensten (koopkracht).

Welvaart in brede zin

De mate waarin je je behoeften kunt bevredigen inclusief immateriële zaken (milieu, vrije tijd).

Aandelen

Bewijzen van mede-eigendom van een bedrijf.

Obligaties

Schuldbewijzen van een lening aan een bedrijf of overheid.

Dividend

Het deel van de winst dat wordt uitgekeerd aan de aandeelhouders.