Teoria rozwoju psychospołecznego Erika Eriksona i rozwój człowieka

Zestaw fiszek słownikowych obejmujący teorię Erika Eriksona, etapy rozwoju dziecka, typy kryzysów oraz kluczowe pojęcia psychologii rozwojowej.

Rozwój psychospołeczny

Proces trwający od urodzenia do śmierci, będący wynikiem interakcji dojrzewającego organizmu z otoczeniem społecznym, gdzie każda faza niesie określone zadania.

Teoria stadialna

Koncepcja rozwoju zakładająca, że przebiega on przez kolejne, określone etapy obejmujące całe życie człowieka.

Kryzys rozwojowy (normatywny)

Naturalny element rozwoju i moment dokonywania wyborów, którego prawidłowe rozwiązanie wzmacnia osobowość i daje nowe kompetencje.

Poczucie tożsamości

Świadomość, że mimo zachodzących zmian pozostaje się tą samą osobą, posiadającą własne przekonań, wartości, cele oraz odrębność od innych.

Kryzysy sytuacyjne

Kryzysy powstające w wyniku trudnych i nagłych wydarzeń życiowych, takich jak śmierć bliskiej osoby, rozwód, utrata pracy czy ciężka choroba.

Odruchy bezwarunkowe

Wrodzone, automatyczne reakcje noworodka, do których należą m.in. odruch ssania, chwytania, szukania piersi oraz kroczenia.

Odruch Babińskiego

Odruch u niemowlęcia polegający na prostowaniu i rozchylaniu palców po podrażnieniu podeszwy stopy; u dorosłych jego obecność może świadczyć o uszkodzeniu układu nerwowego.

Eksperyment Harry’ego Harlowa

Badanie na młodych małpach, które wykazało, że bliskość, dotyk i poczucie bezpieczeństwa są ważniejsze dla rozwoju niż samo zaspokajanie potrzeb fizjologicznych.

Pionizacja

Proces obejmujący siadanie, raczkowanie, stawanie i chodzenie, który zmienia sposób poznawania świata i umożliwia manipulowanie przedmiotami.

Zmiany inwolucyjne

Zmiany utrudniające lub zatrzymujące rozwój, wynikające z chorób, uszkodzeń układu nerwowego lub zaburzeń rozwojowych.

Teratogeny

Czynniki uszkadzające rozwój dziecka w okresie prenatalnym, takie jak alkohol, narkotyki, leki, promieniowanie lub substancje toksyczne.

FAS (Fetal Alcohol Syndrome)

Płodowy Zespół Alkoholowy powstający wskutek spożywania alkoholu przez matkę w czasie ciąży.

Thalidomid

Lek stosowany dawniej u kobiet ciężarnych, który powodował występowanie ciężkich wad kończyn u dzieci.

Temperament łatwy

Typ temperamentu cechujący się regularnym rytmem dnia, łatwym przystosowaniem do zmian, szybkim uspokajaniem się i przewidywalnością.

Temperament trudny

Typ temperamentu charakteryzujący się nieregularnym rytmem dnia, częstym płaczem, silnymi reakcjami emocjonalnymi i trudnością w uspokojeniu.

Temperament wolno rozgrzewający się

Typ temperamentu cechujący się spokojem, niską ekspresyjnością, ostrożnością wobec zmian i potrzebą czasu na przyzwyczajenie się do nowych sytuacji.

Przywiązanie bezpieczne

Forma więzi powstająca, gdy opiekun jest dostępny emocjonalnie i reaguje na potrzeby dziecka, co buduje zaufanie do ludzi w dorosłości.

Separacja–indywiduacja

Proces stopniowego wychodzenia dziecka z relacji symbiotycznej z matką i rozwijania własnej, odrębnej tożsamości psychicznej (2–3 rok życia).

Egocentryzm

Naturalny etap rozwoju dziecka, polegający na patrzeniu na świat głównie z własnej perspektywy i ocenianiu rzeczy przez pryzmat własnych korzyści.

Anomia moralna

Etap, w którym dziecko nie zna i nie przestrzega norm moralnych z powodu braku wiedzy, a nie ze złej woli.

Zasada BMW

Koncepcja określająca trzy kluczowe potrzeby dziecka: Bezpieczeństwo, Miłość oraz Wolność w określonych granicach.

Legalizm

Nieprawidłowość polegająca na przekonaniu, że każdy zły czyn musi zostać ukarany, przy skupieniu na karze zamiast na zrozumieniu sytuacji.

Moralność heteronomiczna

Stadium rozwoju moralnego (4–5 rok życia), w którym dziecko uważa normy za narzucone przez dorosłych i przestrzega ich głównie ze względu na lęk przed karą.

Realizm moralny

Sposób oceniania czynów na podstawie wielkości szkody i skutków działania, bez uwzględniania intencji sprawcy.

Zorganizowany noworodek

Określenie donoszonego dziecka, które jest biologicznie przygotowane do życia poza organizmem matki i posiada rytm snu i czuwania.