les 4: de relatie in psychodynamisch werken

basisconcepten

Nancy McWilliams

-        Therapeutische nieuwsgierigheid – actieve receptiviteit

-        Wet betekent vrije associatie voor het relationele aanbod

-        Welwillende neutraliteit is geen koude afstand

-        Fysieke en lichamelijke veiligheid

impliciete patronen en driften

veel v wat ons drijft (motieven, verlangens, angsten) is impliciet/onbewust

below vs above the surface

o   Wat we tonen vs wat we denken en voelen

o   Het is soms zoveel makkelijker om de patronen ve ander te zien dan die v jezelf

o   In contact komen met wat zich onder de oppervlakte bevindt is zowel boeiend als beangstigend, iets waar de C tegelijkertijd nieuwsgierig naar is als bang voor/beschaamd over, schuldig over …

vrije associatie/vrij spel

o   Vertellen (volw) of spelen (kind) over wat je bezig houdt

o   Zonder te censureren

welwillende neutraliteit

o   Abstinent, zonder te oordelen

o   Niet: neutraal en zwijgend aanwezig zijn

o   Wel: je houding expliciteren

therapeutische nieuwsgierigheid

o   de basis v vrije associatie en vrij spel

o   De C uitnodigen om zich te uiten, vrijuit te spreken

actief receptief

nieuwsgierig en geïnteresseerd bevragen, niet alleen nieuwsgierig zijn maar ook je interesse tonen en uitspreken

receptieve fase

de ander laten spreken en nog niet meteen een plan maken

creëren ve veilige sfeer

-        Ontstaan ve alsof-sfeer, een speelruimte (the stage of the theatre)

-        Ontstaan ve minder georganiseerde, minder logische manier v denken

-        Zodat de associatieve logica vh beleven en herinneren ruimte krijgt (de onlogische elementen worden belangrijker)

veilige sfeer: niet

o   Vrij v spanning: anders zou er geen therapeutisch werk zijn

o   Als je als T te comfortabel in je stoel zit, is er niets aan het gebeuren

veilige sfeer: wel

o   Veilig genoeg om spannende dingen te durven brengen: de C is iets aan het vertellen dat er toe doet, wat hem bezig houdt…

o   Samen doorheen moeilijke en spannende thema’s durven gaan

o   Op het puntje v je stoel zitten als T

Safe, but no too safeo Een ruimte waar cliënten zich vrij voelen om kwetsbare onderwerpen te delen, zonder angst voor oordeel.

o De therapeut kan spanningen en emoties aandachtig volgen, hetgeen de diepte van het proces bevordert.

o Een balans tussen veiligheid en uitdaging.

contractuele fase

o   verbindt relatie met het kader

o   We maken afspraken en een impliciet contract (we gaan dit hier zo doen)

samenwerkingsverbond

tussen C en T

o   In dienst vd oplossing vd problemen waar de C onder mijdt

o   Via het ontwarren vd knopen in gevoelens, verwachtingen, aspecten v zelfbeeld …

dimensies van de relatie

1. contract en verbondenheid

2. versus drift en seksualiteit

contract en verbondenheid

Verlangen naar relaties vanuit een drang aan contact een verbondenheid

drift en seksualiteit

o   Ook op zoek naar drift en seksualiteit, kan samenkomen, maar dat hoeft niet

o   Vooral bij Freud en stond toen vooral op de voorgrond, contact en verbondenheid was toen minder

object

o   Verwijst naar de persoon, de ander (itt het subject): gaat over de ander die voor mij betekenisvol is (dus niet alle anderen, maar die mensen die voor mij betekenisvol zijn)

o   Wat verteld wordt over een persoon of een (partieel) object, is deels reëel en deels beleefd/gefantaseerd

o   In therapie luisteren naar wat C vertelt over anderen, dan worden deze anderen een object

objectkeuze

o   Het kiezen ve persoon of type v persoon tot liefdesobject

o   De keuze is niet helemaal toevallig, maar mede bepaald door persoonlijke factoren

rol van herhaling

-        is verbonden met hoe het geheugen werkt

-        Geen enkele nieuwe ervaring staat los ve voorgaande

-        wordt verlangd of vermeden

-        speelt zich af in relaties

mentale representaties

we luisteren vanuit een aantal assumpties

1. relationele ervaring met primaire zorgfiguren

2. deze representaties

3. op een dynamische manier

relationele ervaringen met primaire zorgfiguren

o   Vormen de bouwstenen v verwachtingspatronen, v cognitief-affectieve scripts, ze ontstaan in een dynamische uitwisseling tss kind en zorgfiguur

o   Is iets heel mutueel (niet enkel v ouder op kind, maar wederzijds): ouders hebben soms hele andere relaties met andere kinderen → wederzijdse wisselwerking

relationele betrokkenheid

-        Kan ik de ander (jou als T) vertrouwen?

-        Is de ander (jij als T) oprecht geïnteresseerd in mij?

-        Waardeer je mij? Neem je me ernstig? Blijf je betrokken?

separatiemomenten in therapie

Triggeren aspecten v mentale representaties mbt separatieangst

o   Geplande vakanties

o   Onverwachte of onvoorziene onderbrekingen

o   Te laat komen

broaden-and-build cycle (toegepast)

-        Therapie werkt niet door dat ene grote inzicht, niet in grote ideeën of sprongen, maar in kleine ervaringen

-        Zodra je voelt dat de band ontstaat, voel je ruimte om steeds meer te exploreren

representationele mismatch

-        Je onthoudt je ve handelen dat de ander verwacht vanuit een representatie/verwachting

-        Er ontstaat in het therapeutisch proces een reflectieproces doordat de T anders reageert dan er wordt verwacht vanuit de innerlijke beelden ve verleidende/mishandelende/depressieve… ouderfiguur (hoe komt het dat je dat zo verwacht?)

helpende en hinderen factoren in therapeutische relatie

• Wat is er werkzaam? V boven 1-3: we gaan in therapie spreken over onszelf, dit geeft een gevoel dat je een bijzondere plek en relatie hebt

• Hier komen zaken bij

  • 2: dat spreken klinkt simpel, mar leidt soms ook tot moeilijke dingen (thema’s…) → minder rechtlijnig

  • Nieuwe relationele ervaring (4): therapeutische relatie is anders dan andere relaties die je hebt

  • Gezamenlijk exploreren: samen naar kijken, bij stil staan … ook dit wordt een deel vd relatie

  • Onderste beweging: 6,7,8,9

    • Veel heen en weer beweging, veel minder rechtlijnig

    • 7: soms weten we wel iets over ons, maar krijgen we dat niet goed in beweging

    • 9: ervaring mismatch: iemand die met vakantie is, minder aandachtig is … → dit past niet bij mijn gevoel v altijd gerespecteerd te worden

    • Dit is ook belangrijk om dat samen te exploreren: “vorige keer was je er echt niet bij …”

triangle of persons

Malan

1. verleden (P)

2. actuele anderen (O)

3. overdracht (T)

• verschuivingen

verleden (P)

o   Bij volwassenen: relaties ouders, grootouders, broers en zussen die betekenis gegeven hebben (dat wat toen goed ging, gaat nu nog goed)

o   dit nog niet echt bij kinderen

actuele anderen (O)

o   De objecten

o   Die mensen waar je in het leven een intensere band mee hebt

overdracht (T)

Wat gebeurt er hier en nu binnen de therapeutische relatie

verschuivingen

o   Iets vanuit overdracht doet je denken aan anderen …

o   Het verschuiven overheen de 3 helpt inzicht te krijgen in hoe iets bij jou werkt

o   Bij kinderen meer een lijn v 2 punten (nog geen ver verleden)

overdrachtsgevoelens

-        Aanvankelijk gezien als een belemmering voor het therapeutisch proces (Freud)

-        Geleidelijk aan beschouwd als een belangrijk hulpmiddel om te begrijpen waarmee de persoon in de knoop is geraakt, aangezien in de overdracht conflicten uit het verleden zich in het hier-en-nu aan de orde stellen

herhalingsdwang

o   Onze ervaringsgeschiedenis biedt een soort format om naar nieuwe ervaringen te kijken

o   Iedere persoonlijke ontwikkeling omvat momenten v pijn, kwetsuur, krenking of trauma die slechts via herhaling in betere omstandigheden verwerkt kunnen worden

bevorderen v ontwikkeling overdracht

-        De neiging tot herhalen v relationele processen uit het verleden

-        De houding v welwillende neutraliteit bij de T

-        De uitnodiging tot vrije associatie/vrij spel

-        De exploratie en interpretatie vd overdracht

-        De interpretatie vd dynamieken en defensiemechanismen (bv vermijding, ontkenning)

overdrachtsuitingen: functies

1)     Communicatie aan de T

2)     Weerstand tegenover het therapeutisch proces

meestal beide tegelijkertijd

overdracht bij kinderen

-        Ouders zijn actuele objecten

-        Concept neutraliteit dient anders ingevuld

-        Minder klemtoon op interpretatie, meer op hanteren met het oog op representationele mismatch

tegenoverdracht

de emotionele reactie v T tav C (blij zijn over iets dat goed gaat, geïrriteerd geraken…)

tegenoverdracht: lagen

1.     Eigen, niet doorgewerkte belevingen, conflicten als reactie op een uiting vd C, waardoor T geneigd is uit z’n reflecterende rol te komen

2.     Kennis, opleiding, ervaring

3.     Elementen die aan de orde zijn in het leven vd T (bv recente rouwervaring)

4.     Gevoelens en gedachten die worden opgeroepen door het gedrag/verhaal vd C

positieve tegenoverdracht

o   Warmte, empathie, begrip, verlangen te helpen of iets te betekenen

Neiging tot reële zorg → kan proces ook belemmeren

tegenoverdrachtelijke haat

Uit zich vaak op verborgen manieren, bv verveling, terugtrekken, hopen dat C wegblijft

o   Buie & Maltsberger (1974), Winnicott (1949)

gevoelens v minachting

o   Ondermijnend tav therapeutisch proces

o   McWilliams (2004)

concordante overdracht

identificatie ligt bij de C

o   “Als ik zou hebben meegemaakt wat jij hebt meegemaakt, dan zou ik net hetzelfde zijn”

o   Meevoelen met de C

complementaire overdracht

identificatie ligt bij een voor de C belangrijke andere

o   “als ik zijn/haar lief zou zijn, zou ik het ook niet volgehouden hebben”

o   Identificeren met context

transference in repetition

• Transference kan gaan over emoties, pos of neg affect

• Overdracht gaat altijd over eigen patronen

• Maar overdracht kan gaan over emotionele dingen …

Hier gaat het over de overdracht ve past event → de overdracht ve herinnering, een herhaling ve gebeurtenis