Świat po I Wojnie Światowej | Quizlet

Konferencja pokojowa w Paryżu

18 stycznia 1919 - 21 stycznia 1920

Kto uczestniczył w konferencji paryskiej, a kto nie mógł?

Uczestniczyli: przedstawiciele zwycięskiej koalicji i ich sojusznicy

Nie mogły: państwa centralne i Rosja

Kto początkowo podejmował najważniejsze decyzje? Kto ostatecznie się liczył?

Francja, W. Brytania, USA, Włochy

Ostatecznie - pierwsze 3 mocarstwa

Co było powodem zmian w Europie Środkowo-Wschodniej? Jakie zmiany tam zaszły?

Klęska Niemiec i Austro-Węgier oraz upadek caratu w Rosji.

Odrodzenie się i powstanie nowych państw, np. Polska i Czechosłowacja.

Co było głównym układem kończącym wojnę?

traktat wersalski

Skutki traktatu wersalskiego

- zapanowanie ładu wersalskiego

- surowe potraktowanie pokonanych krajów

- Francja i W. Brytania otrzymały dominujące pozycje na świecie

- wzrost konfliktów narodowych

- w Niemcach narodziła się chęć odwetu

Kiedy podpisano traktat wersalski z Niemcami. Wymień jego postanowienia.

28 czerwca 1919

Postanowienia:

- utrata przez Niemcy m.in. wschodniej Lotaryngii, Alzacji, Wielkopolski i Pomorza Gdańskiego

- utworzenie wolnych miast z Gdańska I Kłajpedy

- zakaz włączenia Austrii do Niemiec

- utrata przez Niemcy wszystkich kolonii

- przeprowadzenie plebiscytów, m.in. na Górnym Śląsku, Warmii, Mazurach i w Szlezwiku

- demilitaryzacja Nadrenii

- ograniczenie armii niemieckiej do 100 tys. żołnierzy i ograniczenie uzbrojenia - redukcja floty oraz zakaz utrzymywania czołgów i lotnictwa

- zaplata odszkodowań wojennych przez Niemcy

Co również zawarto w Wersalu?

Mały traktat wersalski. Dokument zobowiązywał do zachowania praw mniejszości narodowych. Musiały go przyjąć m.in. Polska i Rumunia. Niemcy były zwolnione z jego podpisania.

Traktat z Austrią - gdzie, kiedy, postanowienia?

Saint-Germain, wrzesień 1919

Postanowienia:

- utrata przez Austrię m.in.: Galicji, Czech, Moraw, Bukowiny, południowego Tyrolu oraz Bośni i Hercegowiny

- zakaz łączenia Austrii z Niemcami

- ograniczenie armii austriackiej do 30 tys. żołnierzy oraz zakaz utrzymywania lotnictwa i czołgów

- zaplata odszkodowań wojennych przez Austrię

Traktat z Bułgarią - gdzie, kiedy, postanowienia?

Neuilly, listopad 1919

Postanowienia:

- utrata przez Bułgarię południowej Dobrzudży, części Macedonii i zachodniej Tracji

- ograniczenie armii bułgarskiej do 20 tys. żołnierzy oraz zakaz utrzymywania lotnictwa i czołgów

- zaplata odszkodowań wojennych przez Bułgarię

Traktat z Węgrami - kiedy, gdzie, postanowienia?

Trianon, czerwiec 1920

Postanowienia:

- utrata przez Węgry m.in. Chorwacji, Słowacji, Rusi Zakarpackiej, Burgenlandu i Siedmiogrodu

- ograniczenie armii węgierskiej do 35 tys. żołnierzy oraz zakaz utrzymywania lotnictwa i czołgów

- zapłata odszkodowań wojennych przez Węgry

Traktat z Turcją - gdzie, kiedy, postanowienia?

Sevres, sierpień 1920 r.

Postanowienia:

- utrata przez Turcję m.in. Tracji Wschodniej, części Anatolii, Palestyny, Syrii i Iraku

- ograniczenie armii tureckiej do 50 tys. żołnierzy oraz zakaz utrzymywania lotnictwa, floty i czołgów

- zaplata odszkodowań wojennych przez Turcję

Mustafa Kemal

Turecki generał, przeciwny warunkom z Sevres. Po zwycięskiej wojnie z aliantami uzyskał całkowitą władzę w Turcji i ustanowił tam republikę (1923 r.).

Pokój w Lozannie

24 lipca 1923 r.

Na jego mocy zwrócono Turcji część utraconych obszarów.

Liga Narodów

Była międzynarodową organizacją (z siedzibą w Genewie), której pomysłodawcą był prezydent USA Woodrow Wilson. Głównymi celami LN były:

- utrzymanie pokoju

- zapobieganie konfliktom

- wspieranie współpracy między krajami

Kto nie przystąpił do LN?

USA, gdzie przewagę zyskali zwolennicy izolacjonizmu.

Czemu nie była w stanie przeciwdziałać LN?

m.in. agresywnej polityce Japonii i Niemiec

Przyczyny wielkiego kryzysu

- spekulacje na giełdach - kupowanie akcji przedsiębiorstw po zaniżonej cenie, aby je później sprzedać po cenie wyższej (zaburzało to realną wartość papierów wartościowych)

- nadprodukcja towarów amerykańskich - produkcja była większą niż zapotrzebowanie rynku, co z czasem doprowadziło do jej ograniczenia

- problemy ekonomiczne wielu państw europejskich wywołane I WŚ

- zadłużenie finansowe niektórych europejskich krajów (np. Niemiec) wobec USA

Jak i kiedy rozpoczął się wielki kryzys?

24 października 1929 r. na nowojorskiej giełdzie na Wall Street doszło do nagłego spadku wartości akcji. Dzień ten został nazywany "czarnym czwartkiem".

Co wywołała sytuacja na nowojorskiej giełdzie?

Panikę wśród osób posiadających akcje (często biorących kredyt na ich zakup). Ludzie próbowali je masowo sprzedawać, ale nikt nie chciał ich kupować.

Kto zbankrutował w czasie wielkiego kryzysu?

- banki, z których spanikowani ludzie wypłacali swoje oszczędności

- przedsiębiorstwa produkcyjne uzależnione od kredytów bankowych lub kapitału giełdowego (nastąpił spadek produkcji przemysłowej i wzrost bezrobocia)

- farmy - w rolnictwie doszło do spadku cen produktów rolnych

Kto wygrał wybory prezydenckie USA w 1933 r.? Co wprowadził?

Franklin Delano Roosevelt

Zaczął skuteczną walkę z kryzysem. W swoich działaniach opierał się głównie na poglądach brytyjskiego ekonomisty Johna Keynesa, który stworzył podstawy interwencjonizmu państwowego.

Jak został nazwany prezydencki plan reform? Jakie były jego założenia?

New Deal (z ang. nowy ład). Założenia:

- zakaz wywozu złota poza USA

- obniżenie wartości dolara

- zaprzestanie wymiany dolara na złoto

- kontrola giełdy i banków przez państwo

- stworzenie monopoli państwowych

- uruchomienie szerokiego programu robót państwowych

- udzielanie wsparcia finansowego rolnictwu

- ustanowienie zasiłków dla bezrobotnych

- określenie płacy minimalnej

- wprowadzenie ubezpieczeń i emerytur

Do kiedy trwały działania związane z New Deal? Co działo się później?

Do końca lat 30. XX w. Dzięki nim amerykańska gospodarka zaczęła się ponownie rozwijać.

Kogo również dotknął wielki kryzys?

Europę, Amerykę Łacińską i Daleki Wschód

Co zaczęli robić Amerykanie z powodu problemów?

Wycofywać swoje pieniądze z kontynentu europejskiego. Zapoczątkowało to problemy ekonomiczne tamtejszych państw.

Kto mocno odczuł kryzys w Europie?

Niemcy, które musiały spłacać wysokie odszkodowania wojenne. Wówczas niemiecka gospodarka była silnie związana z amerykańskim systemem finansowym (kredyty od USA).

Kto również borykał się z trudnościami gospodarczymi? Dlaczego?

Francja i W. Brytania - musiały spłacać amerykańskie kredyty wzięte w czasie I WŚ.

Gdzie również panowała ciężka sytuacja?

W krajach Europy Środkowo-Wschodniej, np. w Polsce i Czechosłowacji.

Kto okazał się być odpornym na wielki kryzys?

Związek Sowiecki, w którym obowiązywała gospodarka planowa. Ten system był niezależny od zmian zachodzących na rynkach finansowych.

Jakie działania podejmowały władzę państw w celu zwalczenia kryzysu gospodarczego?

- zwalczanie inflacji

- ustanawianie cła protekcyjnego na towary sprowadzane zza granicy

- tworzenie monopoli w sektorze państwowym i prywatnym

- skupowanie przez instytucje państwowe słabo sprzedających się towarów

- upaństwowienie przedsiębiorstw (głównie w krajach totalitarnych i autorytarnych)

- tworzenie nowym miejsc pracy w ramach robót publicznych

Jakie państwa naszybciej wyszły z kryzysu?

Państwa uprzemysłowione

Skutki wielkiego kryzysu

- wzrost bezrobocia

- zubożenie dużej liczby ludzi

- powiększenie się zadłużenia państw

- upadek wielu przedsiębiorstw i banków

- ograniczenie produkcji przemysłowej

- rozwój interwencjonizmu państwowego

- wzrost popularności skrajnych ideologii (komunizmu i nazizmu)

Co ustanowili bolszewicy podczas wojny domowej?

Komunizm wojenny - zakładał on upaństwowienie wielu gałęzi gospodarki i nałożenie na wieś obowiązku dostaw żywności na rzecz państwa.

Za pomocą kogo był realizowany komunizm wojenny?

Policji politycznej, zwanej Ogólnorosyjską Nadzwyczajną Komisją do Walki z Kontrrewolucją i Sabotażem (Czeka).

Kto kierował Czeką?

Feliks Dzierżyński, odpowiadający za brutalny terror wobec przeciwników komunizmu.

O co starali się bolszewicy w czasie wojny domowej?

Nieudolnie starali się odzyskać zachodnie obszary dawnego imperium rosyjskiego.

Co utworzył Lenin w 1919 r.?

Międzynarodówkę Komunistyczną (w skrócie Komintern). Należały do niej istniejące na świecie partie komunistyczne, które realizowały interesy Rosji Sowieckiej.

Jaką politykę i kiedy wprowadził Lenin? Co zakładała?

Po zakończonej wojnie sytuacja w kraju była zła. Z tego powodu Lenin w 1921 r. wprowadził Nową Politykę Ekonomiczną (NEP):

- zniesiono przymusowe dostawy żywności przez chłopów i pozwolono na sprzedawanie jej nadwyżek

- udzielono zgody na działalność drobnych prywatnych przedsiębiorstw handlowo-usługowych

Z kim Rosja Sowiecka nawiązała bliskie relacje w polityce zagranicznej? Kiedy i gdzie zawarła pewien układ?

Z Niemcami

kwiecień 1922 r. - układ w Rapallo dotyczący warunków ich współpracy

30 grudnia 1922

Państwo przekształcono w Związek Socjalistycznych Republik Sowieckich, w jego skład wchodziły różne republiki, które formalnie posiadały dużą autonomię. Jednak w praktyce podlegały ścisłej kontroli Moskwy.

Kiedy rozpoczęły się rządy Stalina?

W 1924 r., po śmierci Lenina.

Co zrobił Stalin do początku lat 30. XX w.?

Pozbył się z partii konkurentów do władzy. Jego głównym przeciwnikiem był Lew Trocki.

Za pomocą czego Stalin sprawował władzę?

Za pomocą terroru realizowanego przez podległe mu organy bezpieczeństwa.

Czym stało się ZSRS za czasów Stalina?

mocarstwem

Co wprowadził Stalin już na początku swoich rządów?

Kult swojej osoby, czyli kult jednostki. Komunistyczna propaganda ukazywała go jako nieomylnego, dbającego o obywateli wodza.

Jak Stalin rozbudował system represji?

- przekształcono policję polityczną poprzez zastąpienie OGPU (Zjednoczony Główny Zarząd Polityczny) przez NKWD (Ludowy Komisariat Spraw Ludowych)

- zwiększono istniejącą sieć łagrów, czyli obozów pracy przymusowej kierowanych przez GUŁAG (Główny Zarząd Obozów).

Kiedy Stalin zadecydował o zakończeniu NEP-u? Co wprowadził?

W 1929 r. W zamian ustanowił gospodarkę planową, polegającą na realizowaniu określonych planów gospodarczych wyznaczanych przez władze państwowe.

Kiedy przeprowadzano kolektywizację rolnictwa? Na czym polegała?

W latach 1929-1934. Polegała ona na przekształceniu prywatnych gospodarstw rolnych w wielkie gospodarstwa państwowe (sowchozy) lub spółdzielcze (kołchozy).

Co działo się z nieposłusznym chłopami w czasie kolektywizacji? Kto to szczególnie odczuł?

Byli poddawani represjom. Najsilniej odczuła to ludność Ukrainy, gdzie wskutek Wielkiego Głodu śmierć poniosły miliony ludzi.

W jakich działach zachodziło uprzemysłowienie za czasów Stalina?

W przemyśle ciężkim i zbrojeniowym.

Wielka czystka

W latach 1936-1938 Stalin dokonał tzw. wielkiej czystki w obawie przed utratą władzy. Wiele ludzi zginęło z rąk NKWD lub zostało zesłanych do łagrów. Represje oble wszystkie grupy społeczne.

Kiedy ZSRR przestało współpracować z Niemcami? Dlaczego?

1933 r.

Zerwanie relacji z powodów ideologicznych przez Hitlera. Wówczas zaczęła się rywalizacja miedzy obydwoma państwami.

Kiedy ZSRS przystąpiło do Ligi Narodów?

1934 r.

Kogo wspierał Stalin w czasie wojny domowej w Hiszpanii? Kogo Niemcy i Włochy?

Stalin - rząd republikański

Niemcy i Włochy - gen. Franco

Co popierało ZSRS w drugiej połowie lat 30. XX w.?

Tworzenie frontów ludowych w Europie Zachodniej. Były to lewicowe koalicje stojące w opozycji do faszyzmu.

Do czego dążył Stalin pod koniec lat 30 XX. w.? Co zostało wtedy zawarte?

Do polepszenia stosunków z III Rzeszą.

29 sierpnia 1939 r. został zawarty pakt Ribbentrop-Mołotow. Dokument przewidywał ścisłą współpracę pomiędzy ZSRS a Niemcami i podział strefy wpływów w Europie Środkowo-Wschodniej.

Dlaczego nastroje społeczeństwa włoskiego nie były zbyt pozytywne, mimo wygranej w wojnie?

Z powodu braku wielkich zdobyczy terytorialnych.

W jaki sposób konflikt zbrojny osłabił włoską gospodarkę?

- inflacja

- duże bezrobocie, które dotknęło m.in. byłych żołnierzy

Co spodobały problemy ekonomiczne?

Strajki w kraju i wzrost nastrojów rewolucyjnych. Istniejące wówczas rządy nie potrafiły doprowadzić do poprawy sytuacji.

Związek Włoskich Kombatantów

Założony w 1919 r. przez włoskich weteranów wojennych z Benito Mussolinim. W 1921 r. przemianował je w Narodową Partię Faszystowską.

Co zakładała ideologia faszyzmu włoskiego?

Państwo jest najważniejsze i wszystko powinno być mu podporządkowane. Faszyści byli zagorzałymi nacjonalistami i przeciwnikami ugrupować lewicowych.

Jak nazywała się organizacja paramilitarna Narodowej Partii Faszystowskiej?

Czarne koszule (od koloru umundurowania). Jej członkowie byli wykorzystywani do walki z przeciwnikami politycznymi faszystów.

Na kogo kreował się Mussolini?

Na jedną osobę, która mogłaby zapewnić Włochom stabilizację i dobrobyt. Dążył do utworzenia z Włoch nowego Imperium Rzymskiego.

Październik 1922 r.

Odbył się zorganizowany przez Mussoliniego marsz "czarnych koszul" na Rzym. Król Włoch, Wiktor Emanuel III, w obawie przed wojną domową, mianował przywódcę faszystów premierem.

Co zrobił Mussolini jako nowy szef rządu?

Osłabił pozycje króla w państwie. Wprowadził również nową ordynację wyborczą, co przyczyniło się do pełnego zwycięstwa faszystów w wyborach parlamentarnych w 1924 r.

1925 r.

Musollini przyjął tytuł "Duce" (z wł. wódz), co wiązało się z uzyskaniem przez niego dużej władzy w kraju.

1926 r.

Mussolini wprowadził ograniczenie wolności demokratycznych. Zlikwidowano partie opozycyjne, ustanowiono cenzurę, a także wprowadzono terror za pomocą policji politycznej.

Jak rządy faszystów wpłynęły na sytuację ekonomiczną kraju?

Poprawiły ją. Władzę państwowe zmniejszyły bezrobocie poprzez zatrudnianie przy robotach publicznych, rozszerzyły pomoc socjalną oraz wspierały rozwój przemysłu i rolnictwa.

Traktaty laterańskie

1929 r.

Mussolini porozumiał się z papieżem Piusem XI i podpisał z nim traktaty laterańskie. Dzięki nim zostało utworzone państwo Watykan, a faszyści na pewien czas zyskali poparcie Kościoła.

Jaką politykę zagraniczną prowadziły Włochy pod rządami Mussoliniego? Co zrobiły w latach 30. XX w.?

Agresywną politykę zagraniczną.

W latach 30. XX w. zajęły Albanię i Abisynię (Etopię). Z kolei podczas II WŚ Włosi stanęli po stronie Niemiec.

Czym stały się Niemcy po I WŚ? Co początkowo robiły władze?

Republiką. Początkowo władzę Republiki Weimarskiej (nazwa od miejsca, w którym ją proklamowano) zwalczały wystąpienia komunistów.

Z jakimi skutkami I WŚ borykał się rząd? Kiedy pokonano trudności?

Z problemami ekonomicznymi.

W 1924 r. udało się przezwyciężyć trudności, co zapoczątkowało okres stabilizacji i rozwoju kraju.

Jakie umowy międzynarodowe zawarły Niemcy w latach 20.?

- traktat w Rapallo (1922 r.) - nawiązanie stosunków dyplomatycznych i gospodarczych z Rosją Sowiecką

- układ w Locarno (1925 r.) - porozumienie się z krajami Europy Zachodniej i zaakceptowanie swojej zachodniej granicy

Kiedy Niemcy wstąpiły do Ligi Narodów?

1926 r.

Co spowodował w Niemczech kryzys gospodarczy z 1929 r.?

wzrost poparcia dla skrajnych ugrupowań

Przyczyny powstania nazizmu w Niemczech

- niechęć Niemców wobec postanowień traktatu wersalskiego

- powojenny kryzys ekonomiczny w kraju

- obawa przed rewolucją komunistyczną

- pragnienie odbudowy potęgi Niemiec

Kto był najważniejszym twórcą ruchu narodowosocjalistycznego? Na czym się wzorował?

Adolf Hitler

Wzorował się na włoskim faszyzmie.

Do jakiej partii i kiedy wstąpił Hitler?

Do nacjonalistycznej Niemieckiej Partii Robotników w 1919 r.

Na co i kiedy została przemianowana Niemiecka Partia Robotników?

1920 r.

Przemianowana w Narodowo-Socjalistyczną Niemiecką Partię Robotniczą (NSDAP).

Kto i od kiedy stał na czele NSDAP?

Hitler od 1921 r.

Jaką organizację paramilitarną miała NSDAP?

Oddziały szturmowe (SA) służące do walki z przeciwnikami politycznymi.

Pucz monachijski

W 1923 r. naziści przeprowadzili nieudany zamach stanu. Jego celem było siłowe przejecie władzy w Niemczech. Hitler i część jego zwolenników otrzymali karę więzienia.

Co napisał Hitler w więzieniu?

Książkę "Mein Kampf" (Moja walka). Zawarł w niej podstawy swojej zbrodniczej ideologii.

Główne założenia nazizmu

- skrajny nacjonalizm

- rasizm i wywyższenie Niemców jako "rasy panów"

- antysemityzm

- wrogość wobec demokracji i komunizmu

- dążenie do zdobycia przestrzeni życiowej dla Niemców na Wschodzie

Co rozpoczął Hitler po wyjściu z więzienia?

Odbudowywać NSDAP. Do programu partii włączył kwestie socjalne i porozumiał się z przemysłowcami, którzy obawiali się komunistów.

Kiedy naziści stali się popularni?

W czasie kryzysu gospodarczego. Od wyborów parlamentarnych w 1932 r. byli główna siłą polityczną. Mimo tego musieli stworzyć rząd koalicyjny.

30 stycznia 1933 r.

Prezydent Rzeszy Paul von Hindenburg powołał Adolfa Hitlera na urząd kanclerza.

Luty 1933 r.

Został podpalony Reichstag (budynek parlamentu), o co oskarżono holenderskiego komunistę. To wydarzenie dało pretekst do wprowadzenia praw ograniczających prawa obywatelskie. Skutkiem tego była m.in. likwidacja partii politycznych (oprócz NSDAP).

Noc długich noży

29/30 czerwiec 1934 r.

Czystka wewnątrz NSDAP. W jej wyniku zostało zamordowane dowództwo SA, które chciało uzyskać większą władzę.

Sierpień 1934 r.

Zmarł Hindenburg, co pozwoliło Hitlerowi przejąć pełnię władzy. Stał się zarówno kanclerzem, jak i Führerem (z niem. wódz) Niemiec (III Rzeszy).

Cechy III Rzeszy jako państwa totalitarnego

- kult Führera i system jednopartyjny

- brak praw obywatelskich

- represje wobec przeciwników władzy

- silna pozycja policji partyjnej (SA)

- utworzenie policji politycznej (gestapo)

- stworzenie organizacji zależnych od władz

- wpływ państwa na wszystkie dziedziny życia

- rozwój propagandy państwowej

- narzucanie kulturze ideologii nazistowskiej

Działania antysemickie w III Rzeszy

-> ustawy norymberskie (1935 r.) - ustawy rasowe m.in. odbierające Żydom większość praw

-> noc kryształowa (9 listopad 1938 r.) - zniszczenie mienia żydowskiego, synagog i wywózka Żydów do obozów koncentracyjnych

-> realizowanie założeń eugeniki - zabijanie upośledzonych i chorych psychicznie

Jaki przemysł rozwijano w III Rzeszy? Jaki rodzaj gospodarki wprowadzono?

Przemysł zbrojeniowy

Gospodarkę planową, ale z utrzymaniem sektora prywatnego.

Aktywna polityka zagraniczna Hitlera

- nawiązał współpracę z Włochami i Japonią

- wprowadził niemieckie wojska do Nadrenii

- udzielił pomocy wojskowej gen. Franco w wojnie domowej w Hiszpanii

- rozpoczął pod koniec lat 30. agresywne działania przeciwko sąsiadom

Co robiły kobiety podczas wojny?

Podejmowały się pracy w różnych sektorach gospodarki. Musiały zastąpić mężczyzn, który w tym czasie odbywali służbę wojskową.

Na co wpłynęła aktywizacja zawodowa kobiet?

Na poszerzenie ich praw. Wiele państw europejskich zdecydowało się przyznać im prawa wyborcze.

Co wpłynęło na osłabienie pozycji Kościoła? Do czego dochodziło w skrajnych przypadkach?

Upadek niektórych monarchii i powstanie reżimów totalitarnych.

Do represji wobec duchownych.

Co stało się ze szkołą po wojnie?

Powszechny stał się obowiązek szkolny. Przełożyło się to na znaczny spadek analfabetyzmu w społeczeństwie.

Co umożliwiły osiągnięcia w technice? Z czego korzystali ludzi?

Rozwój środków transportu.

Z różnych sprzętów ułatwiających życie, m.in. lodówek, radia i telefonów.