Genexpressie en eiwittechnieken (HC begrippen)

antiparallel

Eigenschap van DNA waarbij de twee strengen in tegengestelde richting lopen: de ene van 5' naar 3' en de andere van 3' naar 5'.

Eigenschap van DNA waarbij de twee strengen in tegengestelde richting lopen: de ene van 5' naar 3' en de andere van 3' naar 5'.

antiparallel

centraal dogma

Model dat beschrijft hoe genetische informatie in de cel wordt doorgegeven: van DNA via RNA naar eiwit.

Model dat beschrijft hoe genetische informatie in de cel wordt doorgegeven: van DNA via RNA naar eiwit.

centraal dogma

chromatine

Complex van DNA en eiwitten (vooral histonen) waaruit chromosomen zijn opgebouwd.

Complex van DNA en eiwitten (vooral histonen) waaruit chromosomen zijn opgebouwd.

chromatine

coding strand (coderende streng)

DNA-streng die dezelfde basenvolgorde heeft als het gevormde mRNA (met T in plaats van U) en niet als matrijs dient bij transcriptie.

DNA-streng die dezelfde basenvolgorde heeft als het gevormde mRNA (met T in plaats van U) en niet als matrijs dient bij transcriptie.

coding strand (coderende streng)

codon

Groep van drie opeenvolgende nucleotiden in mRNA die codeert voor één aminozuur of een stop-signaal.

Groep van drie opeenvolgende nucleotiden in mRNA die codeert voor één aminozuur of een stop-signaal.

codon

condenseren

Het compacter worden van chromatine door het strakker oprollen van DNA rond histonen.

Het compacter worden van chromatine door het strakker oprollen van DNA rond histonen.

condenseren

dNTP

Deoxyribonucleosidetrifosfaat; bouwsteen van DNA waarvan de afsplitsing van fosfaatgroepen energie levert voor DNA-synthese.

Deoxyribonucleosidetrifosfaat; bouwsteen van DNA waarvan de afsplitsing van fosfaatgroepen energie levert voor DNA-synthese.

dNTP

DNA ligase

Enzym dat losse DNA-fragmenten aan elkaar verbindt door fosfodiesterbindingen te vormen, onder andere tussen Okazaki-fragmenten.

Enzym dat losse DNA-fragmenten aan elkaar verbindt door fosfodiesterbindingen te vormen, onder andere tussen Okazaki-fragmenten.

DNA ligase

DNA polymerase

Enzym dat nieuwe DNA-strengen synthetiseert door nucleotiden toe te voegen aan een bestaande streng in 5' → 3'-richting.

Enzym dat nieuwe DNA-strengen synthetiseert door nucleotiden toe te voegen aan een bestaande streng in 5' → 3'-richting.

DNA polymerase

DNA polymerase I

DNA-polymerase dat RNA-primers verwijdert en vervangt door DNA-nucleotiden.

DNA-polymerase dat RNA-primers verwijdert en vervangt door DNA-nucleotiden.

DNA polymerase I

DNA polymerase III

Belangrijkste DNA-polymerase bij DNA-replicatie; verlengt de nieuwe DNA-streng.

Belangrijkste DNA-polymerase bij DNA-replicatie; verlengt de nieuwe DNA-streng.

DNA polymerase III

DNA-replicatie

Proces waarbij DNA wordt verdubbeld, zodat twee identieke DNA-moleculen ontstaan.

Proces waarbij DNA wordt verdubbeld, zodat twee identieke DNA-moleculen ontstaan.

DNA-replicatie

diploïd

Cel met twee sets chromosomen (2n), één afkomstig van de moeder en één van de vader.

Cel met twee sets chromosomen (2n), één afkomstig van de moeder en één van de vader.

diploïd

euchromatine

Minder compact chromatine dat relatief goed toegankelijk is voor transcriptie.

Minder compact chromatine dat relatief goed toegankelijk is voor transcriptie.

euchromatine

exonuclease-activiteit

Eigenschap van sommige enzymen om nucleotiden van het uiteinde van een DNA- of RNA-streng te verwijderen.

Eigenschap van sommige enzymen om nucleotiden van het uiteinde van een DNA- of RNA-streng te verwijderen.

exonuclease-activiteit

fosfodiesterbinding

Binding tussen nucleotiden in een DNA- of RNA-streng, gevormd tussen de fosfaatgroep en de suiker van opeenvolgende nucleotiden.

Binding tussen nucleotiden in een DNA- of RNA-streng, gevormd tussen de fosfaatgroep en de suiker van opeenvolgende nucleotiden.

fosfodiesterbinding

gedegenereerd

Eigenschap van de genetische code waarbij meerdere codons kunnen coderen voor hetzelfde aminozuur.

Eigenschap van de genetische code waarbij meerdere codons kunnen coderen voor hetzelfde aminozuur.

gedegenereerd

gen

DNA-segment dat de genetische informatie bevat voor de synthese van een polypeptide of functioneel RNA.

DNA-segment dat de genetische informatie bevat voor de synthese van een polypeptide of functioneel RNA.

gen

genexpressie

Proces waarbij genetische informatie wordt gebruikt om een functioneel product te maken.

Proces waarbij genetische informatie wordt gebruikt om een functioneel product te maken.

genexpressie

haploïd

Cel met één set chromosomen (n), zoals geslachtscellen.

Cel met één set chromosomen (n), zoals geslachtscellen.

haploïd

helicase

Enzym dat tijdens DNA-replicatie de dubbele DNA-streng ontwindt door waterstofbruggen te verbreken.

Enzym dat tijdens DNA-replicatie de dubbele DNA-streng ontwindt door waterstofbruggen te verbreken.

helicase

heterochromatine

Sterk gecondenseerd chromatine dat meestal niet of nauwelijks wordt getranscribeerd.

Sterk gecondenseerd chromatine dat meestal niet of nauwelijks wordt getranscribeerd.

heterochromatine

histon

Eiwit waaromheen DNA is opgerold; belangrijk voor organisatie en regulatie van DNA.

Eiwit waaromheen DNA is opgerold; belangrijk voor organisatie en regulatie van DNA.

histon

lagging strand

DNA-streng die discontinu wordt gesynthetiseerd in korte stukken (Okazaki-fragmenten).

DNA-streng die discontinu wordt gesynthetiseerd in korte stukken (Okazaki-fragmenten).

lagging strand

leading strand

DNA-streng die continu wordt gesynthetiseerd in de richting van de replicatievork.

DNA-streng die continu wordt gesynthetiseerd in de richting van de replicatievork.

leading strand

mismatch repair

Reparatiemechanisme dat foutief gepaarde nucleotiden corrigeert na replicatie.

Reparatiemechanisme dat foutief gepaarde nucleotiden corrigeert na replicatie.

mismatch repair

mRNA

Messenger-RNA dat de genetische code van DNA naar het ribosoom transporteert.

Messenger-RNA dat de genetische code van DNA naar het ribosoom transporteert.

mRNA

mutageen

Stof of factor die de kans op mutaties vergroot.

Stof of factor die de kans op mutaties vergroot.

mutageen

mutatie

Verandering in de nucleotidevolgorde van het DNA.

Verandering in de nucleotidevolgorde van het DNA.

mutatie

nuclease

Enzym dat nucleïnezuren kan afbreken.

Enzym dat nucleïnezuren kan afbreken.

nuclease

nucleosoom

Structuureenheid van chromatine, bestaande uit DNA rond een histoncomplex.

Structuureenheid van chromatine, bestaande uit DNA rond een histoncomplex.

nucleosoom

nucleotide

Bouwsteen van DNA en RNA, bestaande uit fosfaat, suiker en base.

Bouwsteen van DNA en RNA, bestaande uit fosfaat, suiker en base.

nucleotide

nucleotide excision repair

DNA-reparatiesysteem dat beschadigde segmenten herkent door vormverandering in de helix en vervangt.

DNA-reparatiesysteem dat beschadigde segmenten herkent door vormverandering in de helix en vervangt.

nucleotide excision repair

Okazaki-fragment

Kort DNA-fragment gevormd tijdens synthese van de lagging strand.

Kort DNA-fragment gevormd tijdens synthese van de lagging strand.

Okazaki-fragment

open reading frame (ORF)

Sequentie die begint met startcodon en eindigt met stopcodon.

Sequentie die begint met startcodon en eindigt met stopcodon.

open reading frame (ORF)

origin of replication (ORI)

Specifieke DNA-sequentie waar replicatie start.

Specifieke DNA-sequentie waar replicatie start.

origin of replication (ORI)

polymerase-activiteit

Eigenschap van enzymen om nucleotiden toe te voegen aan een groeiende streng.

Eigenschap van enzymen om nucleotiden toe te voegen aan een groeiende streng.

polymerase-activiteit

pre-mRNA

Eerste RNA-transcript dat nog introns bevat.

Eerste RNA-transcript dat nog introns bevat.

pre-mRNA

primase

Enzym dat RNA-primers synthetiseert voor replicatie.

Enzym dat RNA-primers synthetiseert voor replicatie.

primase

proofreading

Mechanisme waarbij DNA-polymerase fouten herkent en corrigeert.

Mechanisme waarbij DNA-polymerase fouten herkent en corrigeert.

proofreading

purine

Base met dubbele ringstructuur: adenine en guanine.

Base met dubbele ringstructuur: adenine en guanine.

purine

pyrimidine

Base met enkele ringstructuur: cytosine, thymine, uracil.

Base met enkele ringstructuur: cytosine, thymine, uracil.

pyrimidine

reading frame

Manier waarop een sequentie in triplets wordt afgelezen.

Manier waarop een sequentie in triplets wordt afgelezen.

reading frame

RNA primer

Kort RNA-stukje dat startpunt vormt voor DNA-synthese.

Kort RNA-stukje dat startpunt vormt voor DNA-synthese.

RNA primer

semi-conservatief

Replicatie waarbij elke nieuwe streng één oude en één nieuwe bevat.

Replicatie waarbij elke nieuwe streng één oude en één nieuwe bevat.

semi-conservatief

single-stranded binding proteins

Eiwitten die enkelstrengs DNA stabiliseren tijdens replicatie.

Eiwitten die enkelstrengs DNA stabiliseren tijdens replicatie.

single-stranded binding proteins

startcodon

Codon (AUG) dat start van translatie aangeeft.

Codon (AUG) dat start van translatie aangeeft.

startcodon

stopcodon

Codon (UAA, UAG, UGA) dat einde van translatie aangeeft.

Codon (UAA, UAG, UGA) dat einde van translatie aangeeft.

stopcodon

template strand

Streng die als sjabloon dient voor RNA-synthese.

Streng die als sjabloon dient voor RNA-synthese.

template strand

telomeer

Repetitieve sequentie aan chromosoomuiteinden die informatieverlies voorkomt.

Repetitieve sequentie aan chromosoomuiteinden die informatieverlies voorkomt.

telomeer