BATCH 20 — Teef/kattin: cytologie, anatomie en klinisch onderzoek

Hoe ziet vroege folliculaire fase op vaginoscopie/cytologie eruit?

Bleke gezwollen mucosa en bloederige uitvloei

Wat gebeurt verder in de folliculaire fase met mucosa?

Minder oestrogeen rond ovulatie, mucosa krimpt in

Welke cellen zie je bij start folliculaire fase op cytologie?

Grote, kleine, intermediaire, parabasale en superficiële cellen, WBC en RBC

Wat gebeurt met superficiële cellen verder in folliculaire fase?

Ze nemen toe

Wat betekent veel superficiële cellen?

Keratinisatie van de vaginawand

Hoe ziet late folliculaire fase cytologisch eruit?

Veel superficiële cellen met schollig beeld

Waarvoor gebruik je vaginale cytologie bij teef?

Cyclusstadium bepalen

Kan je met cytologie exact ovulatiemoment bepalen?

Nee

Wanneer piekt oestradiol bij teef?

1–2 dagen vóór de pre-ovulatoire LH-piek

Hoe is progesteron in anoestrus en vroege folliculaire fase?

Laag

Wanneer stijgt progesteron bij teef?

In tweede helft van folliculaire fase, vóór LH-piek

Waarom stijgt progesteron al vóór ovulatie bij teef?

Luteïnisatie/CL-activiteit start al vroeg

Hoe blijft progesteron in eerste helft metoestrus?

Hoog

Wat gebeurt later met progesteron in metoestrus?

Daalt geleidelijk

Wat betekent lange metoestrus?

Pseudograviditeit/schijndracht

Wanneer onderzoek je geslachtsapparaat van teef/kattin?

Als deel van KOZ, aankooponderzoek, bij klachten of voor DD

Waarom moet je niet direct op geslachtsapparaat focussen?

Systematisch KOZ blijft belangrijk

Wat is cruciaal voor reproductieonderzoek?

Kennis van anatomie, fysiologie en seksuele cyclus

Waarom is geslachtstractus van teef lastig?

Anatomie is ingewikkeld en inseminatie vraagt training

Hoe verschilt afstand anus-vulva bij teef en kattin?

Groter bij teef dan bij kattin

Waaruit bestaat vulva van de teef?

Labia

Wanneer zijn labia meer uitgesproken?

Rond loopsheid

Waarvan hangt vulvagrootte bij teef af?

Cyclusstadium

Wat betekent vulvatonus?

Zwelling/spanning van de vulva

Wat is het vestibulum?

Deel dat vulva met vagina verbindt

Waar ligt de clitoris bij teef?

Ventraal in het vestibulum

Hoe verloopt vestibulum van de teef?

Eerst omhoog, daarna horizontaal

Waarom is onderzoek bij teef moeilijker dan bij merrie/rund?

Vestibulum verloopt niet volledig horizontaal

Wat bevindt zich in het vestibulum?

Hymen en opening richting vagina/urethraregio

Wanneer kan hymen problemen geven?

Bij dekking als het niet breekt

Waar ligt de urethra-opening bij teef?

Caudaal van vestibulo-vaginale junctie op ventrale bodem

Waar ligt de vagina?

Craniaal van de vestibulo-vaginale junctie

Waar ligt de cervix?

Tussen vagina en uterus

Waarom is cervix bij teef moeilijk bereikbaar met katheter?

Ze ligt dorsaal/hoog op het horizontale stuk

Wat is de fornix?

Blindzak van de vagina ventraal van de cervix

Waarom bemoeilijkt dorsale mediane plooi onderzoek?

Die maakt cervix/katheterisatie moeilijker bereikbaar

Hoe ziet uterus van de teef eruit?

Y-vormig met twee lange hoornen

Waar liggen ovaria van de teef?

Omsloten door bursa ovarica

Hoe is vulva van kattin?

Klein

Welke klieren liggen lateraal van vestibulum bij kattin?

Klieren van Bartholin

Hoe is vagina van kattin?

Nauw en moeilijk te onderzoeken zonder sedatie

Hoe is anatomische oriëntatie bij kattin?

Horizontaal en eenvoudiger

Wanneer zijn uterushoornen van kattin palpabel?

Tijdens dracht en krolsheid

Zijn ovaria van kattin zichtbaar zonder bursa te openen?

Nee

Waarom is signalement belangrijk bij teef/kattin?

Ras, inteelt en brachycefalie beïnvloeden partus- en fokproblemen

Hoe achterhaal je of dier intact is als eigenaar het niet weet?

Zoeken naar littekens en klinisch onderzoeken

Waarom laten eigenaren reproductieonderzoek doen?

Voorgeschiedenis, fokproblemen, afwijkingen, geplande dekking of fokdoelen

Welke anamnesevragen stel je bij teef/kattin?

Recente loopsheid/krolsheid, dekking, nestgrootte, hormonale behandelingen, pijn, gedrag, vruchtbaarheid, leefomgeving en uitvloei

Waarom vraag je naar cortisone?

Hormonale behandeling kan reproductie beïnvloeden

Hoe is uitvloei bij loopsheid teef?

Bloederig

Hoe is uitvloei bij krolse kat?

Eerder helder sereus gedurende ongeveer een week

Wat is bij kattin tijdens krolsheid opvallender dan uitvloei?

Gedragsverandering

Wanneer is uitvloei pathologisch?

Bij endometritis, pyometra of vaginitis

Hoe ziet pathologische uitvloei vaak uit?

Muco- tot hemopurulent

Waarom zie je bij gesloten pyometra geen uitvloei?

Cervix is gesloten waardoor pus niet naar buiten komt

Waarbij kan buikomvang toenemen naast dracht?

Pyometra of tumoren

Welke vragen stel je na dracht/puerperium?

Verloop dracht, worpgrootte, sterftes, vaderdier en dekdata

Waarom is richting van vestibulum belangrijk bij speculum bij teef?

Vestibulum loopt steil cranio-dorsaal en daarna horizontaal

Waarvan hangen grootte en vorm van vulva af?

Cyclusstadium

Wanneer kan vulva sterk gezwollen zijn?

Bij partus, ontsteking of tumoren

Wat beoordeel je bij spreiden van vulvalippen?

Uitzicht van slijmvlies

Wat is open pyometra?

Pyometra waarbij uitvloei naar buiten zichtbaar is

Hoe kan je open pyometra herkennen?

Vocht in omgeving/haren/staart of afdruk op papier

Wat beoordeel je aan uitvloei bij pyometra?

Kleur en geur

Waarom kan open pyometra gemist worden?

Teef likt uitvloei vaak weg

Is lege uterus palpabel?

Nee

Wanneer is uterus palpabel?

Bij dracht of pyometra

Waarom voorzichtig palperen bij dracht/pyometra?

Om schade of ruptuur te vermijden

Zijn ovaria palpabel bij teef/kattin?

Nee

Wat gebruik je bij twijfel over ovaria/uterus?

Echografie

Wanneer zijn vruchtblaasjes bij teef palpabel?

Rond 25 dagen na dekking

Wanneer zijn vruchtblaasjes bij kattin palpabel?

Rond 21 dagen na dekking

Tot wanneer zijn vruchtblaasjes palpabel?

Tot ongeveer 32 dagen na dekking

Wat gebeurt na 32 dagen met uteruspalpatie?

Uterus verslapt en vruchtblaasjes zijn minder duidelijk

Vanaf wanneer zijn vruchtdelen palpabel?

Vanaf ongeveer 42 dagen door verbening van skelet

Wat is veiliger dan palpatie voor drachtdiagnose?

Echografie

Wat is fossa clitoridis?

Blindzak ventraal in vestibulum vaginae

Wat is cingulum?

Ringvormige contractiele vernauwing op overgang vestibulum-vagina

Waarom kan cingulum onderzoek bemoeilijken?

Het is vernauwd en contractiel

Waarmee doe je vaginoscopie?

Speculum of endoscoop

Wanneer kan sedatie nodig zijn bij vaginoscopie?

Bij moeilijke of onrustige patiënt

Waarom is hygiëne bij vaginoscopie belangrijk?

Om infectie/contaminatie te vermijden

Hoe breng je vaginoscoop in bij teef?

Met veel glijmiddel, richting vestibulum volgend

Waar breng je vaginoscoop best in?

Zo dicht mogelijk tegen de dorsale commissuur

Welke richting volgt vaginoscoop eerst?

Steil dorso-craniaal

Waarom moet je uitsparingen vermijden bij vaginoscopie?

Je kan vastlopen of trauma veroorzaken

Kan je teef vaginaal toucheren?

Ja, afhankelijk van grootte van de teef

Welke vinger gebruik je bij vaginaal toucheren?

Middel- of wijsvinger

Wat gebruik je bij vaginaal toucheren?

Handschoenen en antiseptisch glijmiddel

Tot waar raak je meestal bij vaginaal toucheren?

Craniale rand van de bekkenbodem

Kan je cervix meestal toucheren bij teef?

Nee, die zit te diep

Waar breng je vinger in bij vaginaal toucheren?

In dorsale commissuur van de vulva

Welke richting volgt de vinger eerst?

Eerst verticaal omhoog tot weerstand, daarna craniaal

Waar let je op bij vaginaal toucheren?

Vernauwingen, laesies, zwellingen en verloop bekkenbodem

Wat kan je palperen bij vaginaal toucheren?

Urethra, vruchtdelen en corpora aliena

Wanneer onderzoek je geslachtsapparaat van reu/kater?

Als deel van KOZ, aankooponderzoek, bij klachten of DD

Wat voor type penis heeft de reu?

Musculo-caverneus type

Wat onderzoek je aan preputium?

Lengte, pijnlijkheid en uitvloei

Wat bedekt normaal de penis buiten erectie?

Preputium

Waaruit bestaat glans penis van de reu?

Bulbus glandis en pars longa