H2: hedendaagse kaders, normen en waarden

orthopedagogiek

Kerntaken van een praktijkgerichte orthopedagoog

• je hebt contact met meerdere principes en waardesystemen: cliënt, familie, organisatie, wetgeving, maatschappelijke normen

• op basis van dat contract bepaal je de ondersteuning: wat is nodig, haalbaar en ethisch verantwoord?

Belangrijke uitgangspunten van de kerntaken van een praktijkgerichte orthopedagoog

• Dé oplossing bestaat niet

• kennis van principes, waarden, normen en kaders is noodzakelijk om een doordachte keuze te maken

• Kiezen is onvermijdelijk

• Expliciteren: maak je keuze en argumentatie zichtbaar (voor cliënt, collega’s en netwerk)

…

Ad Van Gennep

• kritische orthopedagogiek

• nadruk op invloed sociale factoren

→ sociale factoren liggen aan de basis van gedrags-, ontwikkelings- of leerproblemen

• orthopedagoog moet sociale factoren bloot leggen

• belang van emancipatie — versterking

• Visie ten opzichte van mensen met een beperking is verdeeld in 3 paradigma’s

Wat is een paradigma?

= geheel van wetenschappelijke bevindingen die op een bepaald moment als maatgevend worden beschouwd

• gemeenschappelijk gedachtengoed dat ons denken en handelen richting geeft

• hangt samen met waarden en normen die op dat moment circuleren

• beeldvorming voortdurend beïnvloed door wetenschappelijke inzichten en maatschappelijke veranderingen

Paradigma’s volgens Van Gennep

Defectparadigma

• focus op verschillen tussen mensen (met en zonder beperking)

• klemtoon op defecten/tekorten

Ontwikkelingsparadigma

• focus op leren en ontwikkelen

• belang van gelijkwaardige levensstandaard

• aanleren van gepaste gedragingen en vaardigheden om deel te kunnen uitmaken van de maatschappij

• (iedereen is bekwaam om verder te ontwikkelen)

Burgerschapsparadigma

• persoon met een beperking wordt gezien als mens, als burger

• volwaardige burgers met rechten en plichten in de samenleving

Exclusie

• personen met een beperking liggen volledig buiten de samenleving

• hebben geen rechten en plichten

• nemen niet deel aan het dagelijks leven

Segregatie

• het leven van kinderen met een beperking = op het terrein van de instelling= het instellingsleven afgezonderd van de gewone samenleving

• Tegenreactie: hebben kinderen met een beperking geen recht op een betere sociale positie?

• Gevolg: leefomstandigheden en leefpatronen zo dicht mogelijk aansluitend bij omstandigheden van anderen in de samenleving → normalisatie

• richtlijnen = wat gebruikelijk en normaal is

• ontstaan dag-, week- en jaarritme

• kleinere leegroepen

• gemengde groepen

• aparte werkruimten

Integratie

• reactie tegen segregatietendens

• ‘tot 1 geheel maken van delen’

• integreren in de samenleving= alle aspecten van het dagelijks leven

• plaats voor iedereen in de samenleving = openstaan voor anderen

• erkennen van het anders zijn

• dezelfde levenservaringen opdoen IN de samenleving

• bevorderen zelfstandigheid door het zorgen voor aangepaste hulp

• aparte positie van personen met een beperking

‘je mag meedoen, maar je met zelf de drempels wegkrijgen’

Inclusie

• kwaliteit van bestaan

• keuze en controle

• empowerment

• volwaardig burgerschap

Uitgangspunten inclusie

• voor ALLE mensen

• beleving van kwaliteit van bestaan: in behoeften voorzien + verrijking belangrijke levensgebieden

• objectieve en subjectieve componenten

• uitgangspunten = persoonlijke behoeften, regie en keuzes

• beïnvloed door factoren uit nabije en macro-omgeving

Kernelementen inclusie (8 domeinen Shalock & Verdugo)

• persoonlijke ontplooiing: dingen leren, ervaring opdoen, nieuwe dingen, ondernemen

• eigen regie: eigen keuzes maken, regie over het eigen leven

• interpersoonlijke relaties: het opbouwen en onderhouden van relaties met anderen, zowel in aantal als in kwaliteit van de relatie

• sociale inclusie: deelnemen een een bijdrage leveren aan de samenleving

• rechten: rechten, plichten, burgerschap, privacy

• lichamelijk welbevinden; gezondheid, zorg, ontspanning, ADL (=algemeen dagelijkse levensinrichtingen, zoals eten, drinken, slapen)

• emotioneel welbevinden: positief zelfbeeld, tevredenheid, geen stress, veiligheid

• materieel welbevinden: materiaal welzijn, sociaaleconomische status, eigendom, werk, bezittingen

3 factoren en 8 domeinen, wie? wat?

Shalock & Verdugo

Hoe meet je de kwaliteit van bestaan?

Personal Outcome Scale (POS)

• vragenlijst met 48 vragen over alle domeinen van kwaliteit van bestaan

• Duur: anderhalf uur (gestructureerd interview)

• Doel: kwaliteit van leven verbeteren op verschillende niveaus - ruime informatie (individu, team, locatie, organisatie) - ondersteunend

• POS levert verbeterinformatie (wat kan anders?)

• voor verschillende doelgroepen

Kritische reflectie op POS

Hindernissen bij een kaart brengen van kwaliteit van bestaan:

• veel verschillende doelgroepen

• aangepast taalgebruik/aangepaste vormen voor alle doelgroepen

• professionaliteit van de afnemer

• universeel begrip? cultuursensitieve vragen?

• wat met cliënten met een zwaardere ondersteuningsvraag?

kernelementen van inclusie: keuze en controle

• zelf kiezen

• zelf handelen

• keuze relatie aangaan

• controle eigen bestaan

• aandacht voor aangeleerde hulpeloosheid

kernelementen inclusie: volwaardig burgerschap

3 luiken van volwaardig burgerschap

Wat is empowerment?

het vertrekken vanuit de krachten en de talenten van je cliënt, zodanig dat die eigen regie heeft