kafli 31 - hryggleysingar (af prófið.is)

Svampar

Fylking Porifera; einföld dýr án eiginlegra vefja

Porifera

Svampar; sekkir með mörgum götum

Hvar lifa svampar?

Á botni sjávar eða ferskvatns

Samhverfa svampa

Flestir ósamhverfir, sumir geislasamhverfir

Melting svampa

Einu dýrin sem hafa bara innanfrumumeltingu

Þekjufrumur svampa

Þekja og verja svampinn

Opfrumur svampa

Mynda innstreymisop

Amöbufrumur svampa

Flytja efni, mynda stoðgrind og kynfrumur

Svipukragafrumur

Mynda vatnsstraum og taka inn fæðuagnir

Næringarnám svampa

Botnfastir síarar

Kynlaus æxlun svampa

Vaxtaræxlun, germúlar eða knappskot

Kynæxlun svampa

Flestir eru tvíkynja; lirfa með svipu syndir burt

Kambhveljur

Hafa vefi, tvö vefjalög og geislasamhverfu

Næringarnám kambhvelja

Veiða bráð með límfrumum

Holdýr

Dýr með vefi, geislasamhverfu og stingfrumur

Flokkar holdýra

Hveldýr, marglyttur og kóraldýr

Líkamsgerð holdýra

Sekklaga líkami með einu opi

Stingfrumur

Frumur með stinghylki til varnar og fæðuöflunar

Holsepi

Botnfast lífsform holdýra; op snýr upp

Hvelja

Syndandi lífsform holdýra; op snýr niður

Hýdra

Ferskvatnsholdýr sem er aðeins á holsepastigi

Melting hýdru

Hefst utan frumu í garnaræðaholi og klárast innanfrumu

Tauganet hýdru

Einfalt taugakerfi þar sem boð berast í báðar áttir

Marglyttur

Holdýr þar sem hveljustig er ríkjandi

Kóraldýr

Botnföst holdýr, oft í hlýjum sjó

Kórallar

Mynda kalkríka ytri stoðgrind og kóralrif

Liðdýr

Stærsti hópur dýra; hafa liðskipta líkama og útlimi

Einkenni liðdýra

Liðskipting, ytri stoðgrind úr kítíni og hamskipti

Ytri stoðgrind liðdýra

Verndar, festir vöðva og minnkar vökvatap

Hamskipti

Liðdýr losa gamla stoðgrind því hún vex ekki með þeim

Blóðrásarkerfi liðdýra

Opið blóðrásarkerfi

Taugakerfi liðdýra

Heili og kviðlægur taugastrengur

Undirhópar liðdýra

Klóskerar, krabbadýr, skordýr og fjölfætlur

Samsett augu

Augun eru úr mörgum einingum og gefa hröð viðbrögð

Krabbadýr

Liðdýr með kalkblandaða stoðgrind, oftast í vatni

Dæmi um krabbadýr

Rækjur, humar, krabbar, vatnaflær og grápöddur

Bygging humars

Höfuðbolur og afturbolur

Öndun krabbadýra

Tálkn

Blóðlitarefni krabbadýra

Hemocyanin; bláleitt og flytur súrefni

Æxlun krabbadýra

Yfirleitt einkynja; egg festast oft við sundfætur kvendýrs

Skordýr

Stærsti hópur dýra, yfir ein milljón tegunda

Entomology

Skordýrafræði

Líkami skordýra

Höfuð, frambolur og afturbolur

Höfuð skordýra

Fálmarar, samsett augu, depilaugu og munnlimir

Frambolur skordýra

Þrír liðir, þrjú fótapör og oft vængir

Afturbolur skordýra

Hefur flest innri líffæri

Depilaugu

Greina birtu

Loftæðakerfi skordýra

Sér um öndun; loft fer beint til frumna

Flytur blóð skordýra súrefni?

Nei, loftæðakerfið sér um súrefnisflutning

Blóðrás skordýra

Opið kerfi með pípulaga hjarta

Æxlun skordýra

Innri frjóvgun, egg verpt þar sem fæða er fyrir lirfur

Meyfæðing

Egg klekjast án frjóvgunar, t.d. hjá blaðlús

Fullkomin myndbreyting

Egg, lirfa, púpa, fullorðið dýr

Ófullkomin myndbreyting

Engin púpa; ungviði líkist fullorðnu dýri

Áttfætlur

Köngulær, sporðdrekar, mítlar og langfætlur

Einkenni áttfætlna

Fjögur fótapör, engir fálmarar og engir kjálkar

Líkami áttfætlna

Höfuðbolur og afturbolur

Köngulær

Áttfætlur með klóskæri, eitur og spunavörtur

Spunavörtur

Mynda silki sem harðnar í lofti

Fæða köngulóa

Rándýr; meltiensímum sprautað í bráð

Öndun köngulóa

Bóklungu og/eða loftæðar

Sporðdrekar

Áttfætlur með langan afturbol og eiturbrodd

Farmaurar

Sníklar sem sjúga blóð og geta borið sjúkdóma

Margfætlur

Fjölfætlur með eitt fótapar á lið; rándýr

Þúsundfætlur

Fjölfætlur með tvö fótapör á lið; jurtaætur

Spíraldýr

Lophotrochozoa; tvíhliða dýr með þrjú fósturlög

Dæmi um spíraldýr

Flatormar, hjóldýr, lindýr og liðormar

Flatormar

Tvíhliða dýr án líkamshols

Dæmi um flatorma

Iðormar, bandormar og ögður

Iðormar

Frítt lifandi flatormar með einfalt taugakerfi

Melting iðorma

Greinóttur meltingarvegur með einu opi

Öndun iðorma

Um húð; hafa ekki öndunar- eða blóðrásarkerfi

Æxlun iðorma

Kynlaus skipting eða kynæxlun með víxlfrjóvgun

Bandormar

Innsníklar í hryggdýrum

Aðlögun bandorma að sníkjulífi

Enginn/rýr meltingarvegur, festitæki og öflugt kynkerfi

Aðalhýsill

Hýsill þar sem sníkill verður fullorðinn og kynþroska

Millihýsill

Hýsill þar sem lirfustig sníkils lifir

Hýsilskipti

Þegar sníkill fer á milli hýsla í lífsferli

Sullaveiki

Sjúkdómur af völdum lirfustigs Echinococcus-bandorms

Ögður

Innsníklar í líffærum hryggdýra

Hjóldýr

Smá dýr með bifhárakrans og fullkominn meltingarveg

Fullkominn meltingarvegur

Meltingarvegur með munn og endaþarmsop

Lindýr

Mjúk dýr með líkamshol, oft skel og fullkominn meltingarveg

Einkenni lindýra

Innyflahnúður, vöðvaríkur fótur og möttull

Innyflahnúður

Mjúkur hluti lindýrs með innri líffærum

Vöðvaríkur fótur

Hreyfifæri lindýra

Möttull

Himna sem myndar skel hjá mörgum lindýrum

Möttulhol

Op eða holrými í möttli

Skráptunga

Fæðunámslíffæri margra lindýra

Helstu flokkar lindýra

Sniglar, samlokur og höfuðfætlingar

Sniglar

Lindýr með vöðvaríkan fót, höfuð og oft kuðung

Landsniglar

Anda með lungum úr möttulholi

Vatnasniglar

Anda oft með tálknum

Fortálknar

Tegundaauðasti hópur snigla, flestir í sjó

Bertálknar

Sniglar sem hafa oft tapað skel og anda stundum um húð

Lungnasniglar

Landsniglar þar sem möttulhol virkar sem lunga

Höfuðfætlingar

Lindýr þar sem fótur er orðinn að örmum

Dæmi um höfuðfætlinga

Smokkfiskar, kolkrabbar og perlusnekkjur

Höfuðfætlingar eru

Rándýr í sjó með vel þroskað taugakerfi

Smokkfiskar

Höfuðfætlingar með 10 arma