Economie juni 2026

Bedrijfseconoom

Analyseert de operationele werking van organisaties zoals bedrijven, overheden, …

Econoom

Bestudeert het globale economische systeem of belangrijke delen van dat systeem. Ze bestuderen het verschil tussen kosten en baten per interventie of beleidsoptie → dat is de welvaartsanalyse

Welvaart

Een kwantitatieve maatstaf die meet in welke mate de inzet van schaarse middelen leidt tot de creatie van economische

Inductie

Het verzamelen en analyseren van gegevens in de realiteit om tot nieuwe modellen te komen

Deductie

Nieuwe hypotheses afleiden uit bestaande en ze vervolgens toetsen aan de relaliteit

Substitutiegoederen

Wanneer een prijsdaling van goed A zorgt voor een daling in vraag van goed B

Complementaire goederen

Wanneer een prijsdaling van goed A zorgt voor een toename in vraag van goed B

GCI

Global competitiveness index:

Transactie

Wanneer koper en verkoper het eens zijn over een prijs

Productiekost

Kost die ontstaat tijdens de productie, afhankelijk van de gebruikte technologieën, de omvang en organisatie van de productie en de vaardigheden van het personeel

Evenwichtsprijs

Aangeboden hoeveelheid gelijk aan de gevraagde hoeveelheid, zonder dat er overschotten of tekorten zijn. Grafisch waar de vraag- en aanbodcurve elkaar snijden

Consumentensurplus

Bereidheid tot betalen van elke consument - de evenwichtsprijs. De consument geniet hiervan omdat hij/zij minder betaalt dan hij/zij bereid was te betalen

Producentensurplus

Evenwichtsprijs - de marginale kost van alle aanbieders

Wet van de vraag

Bij een daling van de prijs zal de gevraagde hoeveelheid toenemen

Wet van het aanbod

Bij een daling van de prijs zal de aangeboden hoeveelheid dalen

Allocatie

Goederen en diensten komen terecht bij degenen die er het meest behoefte in bevredigd zien

Innovatieve meetinstrumenten

Meetinstrumenten die in staat zijn om complexe en immateriële aspecten van het leven te meten zoals levenskwaliteit of gezondheidszorg

QALY

Quantity-adjusted life years: economen kwantificeren de levenskwaliteit van mensen met een ziekte of beperking

Prosumenten

Consument die ook aanbieder of producent is bv. zonnepanelen, airbnb, Uber

Nettovermogen

Waarde activa (huizen, spaarrekeningen, beleggingen,…) - uitstaande schuld

Onzichtbare hand

Vrije markt leidt vanzelf tot maximale welvaart, ondanks dat iedereen vooral oog heeft voor eigenbelang

Demonstratie-effect

Gezinnen vergelijken hun consumptie/consumptiemogelijkheden met een referentiegroep. Als hun eigen consumptiegedrag stabiel blijft, maar dat van de referentiegroep stijgt, ervaren ze een gevoel van verlies

Ratrace

Iedereen gaat opvallend consumeren om zo hun relatieve positie in de referentiegroep te verbeteren (vooral mensen met laag inkomen kopen opvallende producten)

Ceteris paribus-aanname/analyse

Stellen dat alle andere verklarende factoren buiten de analyse geen impact hebben op de analyse (bv. prijsdaling vliegtickets door aanslagen)

Sensitiviteitsanalyse

Bij een gebrek aan perfecte informatie, gebruiken we niet één enkele waarde, maar gaan we de resultaten presenteren in functie van meerdere assumpties. Zo wordt duidelijk hoe gevoelig de resultaten zijn voor cruciale assumpties

Laissez-faire beweging

Beweging die pleit voor vrije markten en minimale overheidstussenkomst

Wet van Say

Elk aanbod creëert zijn eigen vraag

Theorie van de comparatieve voordelen

Je moet je als land/mens gaan specialiseren in hetgeen waarin je het best of minst slecht bent. Ook als een andere in alles beter is kan jij nog een comparatief voordeel hebben!

Moral hazard/moreel wangedrag

Iemand gaat zijn gedrag veranderen nadat er ene contract of afspraak is gemaakt, omdat de negatieve gevolgen van dat gedrag nu (deels) worden gedragen door iemand anders. Oplossingen zijn de bestraffing van dit slecht gedrag of betere informatie verkrijgen door bv. consumentenrating

Radicale innovaties (Schumpeter)

Innovaties die de maatschappij veranderen

Incrementele innovaties

Innovaties om bestaande technologieën te verbeteren

BBP

Bruto Binnenlands product: optelsom van alle economische productie van goederen en diensten op één jaar binnen de landsgrenzen (stijging BBP = economische groei)

NBP

Netto Binnenlands Product: BBP - vervangingsinvesteringen (bv. versleten schoolgebouw dat wordt vervangen)

BNP

Bruto Nationaal Product: optelsom van alle economische productie door Belgische productiefactoren zowel in eigen land als in het buitenland (Belgen die over de grens werken: BBP + saldo factorinkomens)

Saldo factorinkomens

Het verschil tussen de buitenlandse inkomens van Belgische productiefactoren en wat in ons land verdiend wordt door buitenlandse productiefactoren. Als het saldo positief is verdienen Belgen in het buitenland meer dan dat buitenlanders in ons land doen

Toegevoegde waarde

Output - input = vergoeding productiefactoren

Winst

Als je toegevoegde waarde groter is dan betaalde lonen en kapitaalvergoedingen

NBB

Nationale bank van België: becijfert het BBP en is verantwoordelijk voor de opmaak van de nationale rekeningen

BTW

Belasting op toegevoegde waarde = een consumptiebelasting die wordt betaald door de finale consument en die meestal 21% bedraagt

Informele economie

Activiteiten die niet veel afwijken van de formele economie maar bewust niet fiscaal worden aangegeven zodat ze niet in jaarrekeningen verschijnen van bedrijven/zelfstandigen maar is niet altijd crimineel bv. babysitten of helpen verhuizen

Zwart

Specifiek onderdeel van de informele economie: werk dat op zich legaal is, maar waarbij bewust regels worden ontdoken (bv. bouwen, poetsen,…) = officieel strafbaar

Nationale rekeningen

Rekeningen die worden opgemaakt door de NBB en bieden detailinformatie over de uitgaven en ontvangsten van de overheid

Parafiscaliteit

Indirecte belastingen en sociale bijdragen bv. belastingen die niet afhankelijk zijn van inkomen, maar van tewerkstelling bv. werknemers betalen een werknemersbijdrage

Fiscaliteit of fiscale ontvangsten

Directe belastingen of belastingen op verdiende inkomens

Deadweight losses

Het verlies aan welvaart of efficiëntie in een markt door belastingen: het aantal transacties vermindert en bepaalde transacties worden vernietigd

Kaasschaafmethode

Een lineaire besparing waarbij elk departement een zelfde percentage middelen moet inleveren, ongeacht de efficiëntie van dit departement (korte termijn oplossing)

Lange golf (Konratieff)

Een periode van enkele decennia waarin de economie opvallend sterk groeit door de verspreiding en toepassing van nieuwe technologieën (dan stagnatie tot nieuwe technologische doorbraak)à

Konratieff-golf (K-golf)

Lange periode van economische expansie, gevolgd door een kortere periode van stagnatie en een nog kortere periode van economische recessie. Herstel komt wanneer een nieuwe golf aantrekt

Nominaal BBP

BBP uitgedrukt tegen de algemene prijshoogte op datzelfde moment (inclusief inflatie)

Reële BBP

BBP uitgedrukt tegen de algemene prijshoogte in het referentiejaar (uitgezuiverd voor inflatie)

Inflatie

Algemene stijging van de prijzen in de economie (ontwaarding van geld)

Geldillusie

Geen rekening houden met het verschil tussen nominaal en reëel BBP

Arbeidsproductiviteit

( Q/B) Productie per inwoner op actieve leeftijd

Inclusieve instituties (acemoglu)

Laten burgers participeren in het economisch systeem en hun talenten waarmaken → draagt bij aan economische groei op lange en middellange termijn bv. democratische rechtsstaat

Extractieve instituties (acemoglu)

Geven burgers geen inspraak en geen toegang tot kwalitatief onderwijs waardoor ze niet de mogelijkheid/incentive hebben om te investeren in hun eigen menselijk kapitaal bv. dictatuur

Werkzaamheidsgraad of arbeidsparticipatiegraad

Het aandeel economisch actieven of werkenden in de bevolking op actieve leeftijd

Ecologische voetafdruk

Getal dat weergeeft hoeveel vierkante meter of hectare we verbruiken met onze manier van leven

Groene groei

Groeitraject dat niet intensief gebruik maakt van grondstoffen, energie en water bv. hernieuwbare energie, elektrische wagens,…

Totaal belastbaar inkomen

Som van alle inkomens verdiend in de markt + de ontvangen transferten die fiscaal belastbaar zijn (bv. werkloosheiduitkerign, pensioen maar geen kindergeld)

Lorenz-curve

Curve die inkomstenongelijkheid meet door de inkomstenverdeling te vergelijken met een perfect egalitaire verdeling => hoe groter de ruimte tussen de lorenz-curve en de egalitaire verdeling (stippellijn), hoe groter de inkomstenongelijkheid

Gini-coefficiënt

Populaire maatstaf om de inkomensongelijkheid te berekenen aan d hand van de lorenzscurve → getal tussen 0 en 1 waarbij 0 een volledig egalitaire verdeling is, en 1 een extreem ongelijke verdeling

Emerging economies

Landen/markten in overgangsfase naar een ontwikkelde markt: markt die enkele kenmerken van een ontwikkelde markt heeft, maar niet volledig aan de normen ervan voldoet

Relatieve armoedestaven

Het vergelijken van het beschikbaar inkomen van een gezin met een vooraf bepaalde armoedegrens → onder die grens = statistisch gezien “arm”

Absolutie armoedestaven (materiële deprivatie)

Het missen van min 4 van de 9 elementen: huis verwarmen, huur betalen, onverwachte uitgaven doen, om 2 dagen proteïnerijke voeding eten, een week vakantie buiten huis, eigen telefoon, eigen wasmachine, eigen tv, eigen wagen

Sufficiency-doctrine

Doctrine van Harry Truman die stelt dat het belangrijker is om manifest armoede te gaan bestrijden dan wakker te liggen van ongelijkheid → het feit dat niet iedereen hetzelfde heeft doet r niet toe, wel dat iedereen voldoende heeft (ongelijkheid zal altijd bestaan)

Ex ante maatregelen

Maatregelen voor de marktwerking heeft plaatsgevonden (bv. iedereen gelijke toegang tot onderwijs geven)

Ex post maatregelen

Maatregelen nadat de marktwerking heeft plaatsgevonden (bv. hogere belastingen op hogere inkomens)

Matheuseffect

Het fenomeen waarbij de rijken rijker worden en de armen achterblijven → vaak zo bij distributieve maatregelen dat zij die ze het meest nodig hebben er niet het meest voordeel uit halen, maar wel zij met een gemiddeld/hoog inkomen

Conjunctuurbeleid

Wanneer overheidsinterventies al impact kunnen hebben op de economie op relatief korte termijn (via budgettair of monetair beleid)

Monetair beleid

Beleid inzake geldhoeveelheden

Budgettair beleid

het gericht inzetten van overheidsuitgaven

Chartaal geld (fysiek geld)

Geld in de vorm van munten en biljetten (geproduceerd door de NBB in coördinatie met ECB)

Giraal geld

Geld op financiële rekeningen (spaar- en zichtrekeningen) →> productie vooral door private commerciële banken

Emissierecht

Recht van de NBB om geldbiljetten uit te geven → verloren het niet na de toetreding tot de EMU maar delen het nu wel met de ECB

Geldvraag

Hoeveel geld mensen willen (of nodig hebben om transacties te doen dus afhankelijk. van de geldwaarde)

Geldaanbod

Hoeveel geld er is/circuleert (bepaald door het ECB en nationale banken en staat los van geldwaarde of gemiddelde prijzen)

Inflatie

Toename van het algemeen prijspeil

Deflatie

Afname van het algemeen prijspeil

Prijsindex

Index om de evolutie van het algemeen prijspeil te meten

Consumptieprijzenindex (CPI)

De prijzenindex waarbij goederenkorven worden gebruikt die overeenstemmen met een doorsnee gezin

Automatische indexering

De lonen worden automatisch aangepast aan de evoluties van de prijzenindex (specifiek de gezondheidsindex = de CPI - tabak, alcohol, diesel en benzine)

Potentiële BBP

Het niveau van het BBP dat onze economie had kunnen realiseren bij optimaal gebruik van productiefactoren, arbeid en kapitaal

Outputgap

Het verschil tussen ons gerealiseerde reële bbp en ons potentiële bbp (positief bij HCJ en negatief bij LCJ)

Recessie

Wanneer ons reële bbp daalt van het ene jaar op het andere jaar