2022 lokapróf

Segið frá lífsferli loðnunar. Í svarinu eiga t.d. að koma fram upplýsingar um hrygningarsvæði, hrygningartíma, lirfurek, uppeldissvæði ungviðis, fæðuslóðir fullorðinna, aðalfæðu, kynþroskaaldur, hámarksaldur og hrygningargöngur

HRYGNINGARTÍMI OG HRYGNINGARSVÆÐI:

Loðnan hrygnir aðallega í febrúar-mars. Hún leitar á grunnsævi og hrygnir á malar- eða sandbotni, mestmegnis undan Suður- og Vesturlandi

LIRFUREK OG UPPELDISSVÆÐI UNGVIÐIS:

Um leið og loðnan klakst úr eggjunum byrjar lirfan að reka með hafstraumi norður og austur við land. Uppeldissvæði hennar fyrstu árin eru því í köldum sjó norðan og austan við Ísland, oft í átt að Grænlandi

AÐALFÆÐA

Loðnan lifir eingöngu á dýrasvifi, aðallega rauðátu og ljósátu

FÆÐUSLÓÐIR FULLORÐINNA

Á sumrin ferðast fullorðni stofninn í gríðalega mikla fæðuleit langt norður í íshaf, allt norður undir Jan Mayen og Austur-Grænlan

HRYGNINGARGÖNGUR

Þegar líður á haust og vetur safnast kynþroska loðnan saman norðvestan við landið og hefur gifurlega göngu. Hún syndir austur fyrir land, suður með Austfjörðum og þaðan á hrygningarstöðvarnar við Suðurlandið

KYNÞROSKAALDUR OG HÁMARKSALDUR

Loðnan verður kynþroska fremur ung, oftast 2-3 ára. Þar sem hún eyðir allri sinni orku í gönguna og gotið þá drepast ná öll loðna strax eftir fyrstu hrygningu. Hámarksaldur hennar er því nánast alltaf aðeins 3-4 ár

Segið frá síldarstofnum sem veiddir eru eða hafa verið veiddir á Íslandsmiðum. Segið frá mun á lífsferlum, veiðum og þróun í stofnstærð frá 1950

2 Megin tegundir - íslenska sumargotssíldin og norsk-íslenska vorgotssíld

LÍFSFERILL:

Íslenska sumargotssíldin hrygnir eingöngu við strendur Íslands yfir sumartímann og dvelur inni á fjörðum á veturna. Norsk-Íslenska vorgotssíldin hrygnir við Noreg á vorin en syndir svo yfir hafið í átt að Íslandi í mikla fæðuleit á sumrin

VEIÐAR OG VEIÐARFÆRI:

Fyrst voru notuð einföld reknet sem gáfu takmarkaðan afla. Í kringum 1960 varð gríðarleg bylting í veiðum þegar farið var að nóta stórar hringnætur ásamt kraftblökk til að draga þær inn, og bermálsdýptarmælum til að finna torfurnar. Þetta gerði mönnum kleift að veiða uppsjávarfiskinn í gríðarlegu magni

ÞRÓUN Í STOFNSTÆRÐ

Um miðja öldina uxu stofnarnir vel en með tilkomu nýju veiðitækninnar var veitt allt of mikið. Báðir stofnar hrundu gjörsamlega á árunum 1967-1969. Eftir stíf veiðibönn náði íslenska sumargotssíldin sér aftur upp og hefur haldist ágæt, þrátt fyrir smit af sýkingu árið 2008. Norsk-Íslenski stofninn hefur líka náð sér vel á strik í dag en breytt göngumynstur gera það að verkum að hann veiðist stundum minna inni í okkar lögsögu í dag

Segið frá lífsferli ýsu við Ísland. Í svarinu eiga t.d. að koma fram upplýsingar um hrygningarsvæði, hrygningartíma, lirfurek, uppeldissvæði ungviðis, fæðuslóðir fullorðinna, aðalfæðu, kynþroskaaldur, hámarksaldur, hrygningargöngur og fleira sem þið viljið koma að

Ýsa hrygnir við suður- og suðvesturströnd Íslands aðallega í mars–apríl. Egg og lirfur berast með straumum rangsælis um landið og ungviði sest að á grunnslóðum í fjörðum og flóum. Fullorðin ýsa er botnfiskur sem heldur sig á grunnslóðum og lifir aðallega á botndýrum eins og ormum og krabbadýrum. Hún verður kynþroska um 3–5 ára og getur orðið allt að 15–20 ára. Ýsan gengur á hrygningarsvæði á vorin en dreifist síðan aftur á fæðuslóðir.

Fjallið um veiðar á þorski hér við land frá 1900 til dagsins í dag. Hér þurfið þið að fjalla um helstu atburði sem höfðu áhrif á veiðarnar hér við land, veiðiþjóðir, stjórnunarkerfi, veiðitækni og göngur inn á Íslandsmið. Einnig þurfið þið að velta aðeins fyrir ykkur áhrifum veiðanna á stofninn sjálfan, s.s. veiðihlutfall, aldursdreifingu, stærð hrygningarstofns og nýliðun.

Á fyrri hluta 20. aldar voru þorskveiðar aðallega stundaðar með handfærum og smábátum á grunnslóðum, sérstaklega á hrygningarsvæðum við suður- og vesturland. Með tækniframförum (vélbátar, togveiðar, frysting) jukust veiðar mikið og erlendar þjóðir sóttu í miðin. Þetta leiddi til mikils veiðiálags og þorskastríðanna, sem enduðu með 200 mílna landhelgi og aukinni stjórn Íslendinga á miðunum.

Síðar var tekið upp kvótakerfi og aflaregla sem miðar við um 20% veiðihlutfall. Áður var veitt mun meira (30–50%), sem leiddi til minnkandi stofns. Hrygningarstofn minnkaði mikið á 20. öld en hefur styrkst aftur með minni veiði.

Þorskur gengur um landgrunnið en hrygnir aðallega við suðvesturland á vorin. Veiðar hafa haft áhrif á stofninn með því að minnka stóran og gamlan fisk, sem getur haft áhrif á nýliðun. Í dag er stofninn í betra ástandi, en sveiflur í nýliðun skipta enn miklu máli.

• 1900–1950: handfæraveiðar, grunnslóð

• 1950–1975: togveiðar + erlendir → ofveiði

• Þorskastríð → 200 mílur

• Kvóti + aflaregla (~20%)

• Stofn minnkar → byggist upp aftur

• Stór fiskur mikilvægur fyrir nýliðun

Segið frá veiðum á hryggleysingjum í hafinu við Íslandi annarra en krabbadýra: Hverjar eru helstu tegundir? Hefur afli á þeim breyst mikið í gegnum tíðina? Erum við stór á heimsvísu?

Helstu nytjategundir hryggleysingja við Ísland (utan krabbadýra) eru:

• Hörpudiskur

• Kræklingur (bláskel)

• Smokkfiskar

• Einnig í minna mæli: ígulker og sæbjúga

Afli þessara tegunda hefur verið mjög sveiflukenndur. Hörpudisksveiðar voru t.d. mjög mikilvægar (sérstaklega í Breiðafirði) en stofninn hrundi og veiðar lögðust nánast af. Aðrar tegundir eins og sæbjúga hafa hins vegar aukist síðustu ár. Almennt eru veiðar á hryggleysingjum við Ísland frekar litlar í dag.

Á heimsvísu er Ísland ekki stór aðili í veiðum á hryggleysingjum. Þær eru miklu stærri í öðrum löndum og á sumum svæðum eru hryggleysingjar jafnvel verðmætari en fiskar.

Þrátt fyrir að lúða og skata séu fjarskyldar tegundir þá eru viss atriði í lífssögu þeirra sem gera það að verkum að stofnar þeirra hafa minnkað mikið á síðustu áratugum. Útskýrið hvaða atriði þetta eru og hvernig þessi atriði hafa þau áhrif að þessar tegundir eru viðkvæmari fyrir ofveiði en margar aðrar

Af hverju eru lúða og skata viðkvæmar fyrir ofveiði?

Þrátt fyrir að lúða (beinfiskur) og skata (brjóskfiskur) séu óskyldar eiga þær sameiginleg einkenni í lífssögu sem gera þær viðkvæmar:

• Hægur vöxtur og langlífi
  → taka langan tíma að byggja upp stofn

• Seinn kynþroski
  → ná ekki að fjölga sér áður en þær eru veiddar

• Lág fjölgunargeta
  → fá afkvæmi miðað við margar aðrar tegundir

• Stórar og eftirsóttar
  → veiðast markvisst og oft áður en þær hrygna oft

Hvernig þetta hefur áhrif:

• Ofveiði minnkar fljótt hrygningarstofninn

• Nýliðun verður lítil og hæg

• Stofnar ná sér mjög hægt eða alls ekki

• Fækkun stórra og gamalla fiska versnar ástandið enn frekar

Hver er fisktegundin? Þetta er uppsjávar og miðsævisfiskur, einkum á 0-250 m dýpi. Nokkuð langlíf tegund sem verður kynþroska um 4-12 ára. Hrygnir við strendur Japans, Miðjarðarhafinu, Mexíkóflóa, Ástralíu og Indlandshafi. Tegundin getur orðið gríðarlega stór og verðmæt og er stofnar á mörgum stöðum í slæmri stöðu sökum ofveiði:

Bláuggatúnfiskur

Hvaða breytingar verða á steinbíti þegar kemur að hrygningu?

Missa tennurnar

Hvaða fisktegund hér að neðan er hægt að kyngreina út frá ytra útliti?

Loðna

Síldfiskar (clupeiformes) er mikilvægur ættbálkur nytjafiska í heiminum. Hvaða þrjár tegundir hér að neðan tilheyra ættbálknum?

Brislingur, meinhaddur og ansjósa

Hver af eftirtöldum staðhæfingum er röng varðandi beinfiska?

Allir beinfiskar eru með sundmaga

Hver er fisktegundin? Þetta er botnfiskur, yfirleitt á miklu dýpi. Getur orðið allt að 155 cm að lengd. Við Ísland finnst tegundin allt í kringum landið en er algengust í djúpköntunum S og SV af landinu. Veiðar hafa verið sveiflukenndar og tímabundnir aflatoppar tengjast því að gjöfular hrygningarslóðir fundust. Tegundin er aðallega veidd í botnvörpu eða á línu.

Blálanga

Hver eftirfarandi fullyrðinga um þorsk eru réttar.

Sum ár gengur mikið magn þorsks frá Íslandsmiðum yfir til Grænlands

Hver er fisktegundin? Þetta er miðsævis og botnfiskur, einkum á 100-300 m dýpi. Langlíf tegund sem verður sennilega ekki kynþroska fyrr en 14-16 ára. Við Ísland finnst tegundin allt í kringum landið en er algengari fyrir sunnan og vestan land. Stofninn hefur staðið nokkuð vel hvað varðar stofnstærð, en nú eru smá blikur á lofti vegna lélegrar nýliðunar. Tegundin er mikilvæg nytjategund.

Gullkarfi

Hver eftirfarandi fullyrðinga er röng um karfastofna við Ísland?

Karfar eru almennt hraðvaxta og verða snemma þynþroska

Hvaða flatfiskategund finnst einna helst á talsverðu dýpi í kalda sjónum við Ísland?

Grálúða

Hver er tegundin? Þetta er botnfiskur sem getur orðið gamall og mjög stór. Tegundin er verðmæt og eftirsótt. Stofninn er hins vegar í afar slæmu ástandi, reyndar það slæmu að veiðar hafa verið bannaðar.

Lúða

Hvaða fullyrðing er rétt varðandi veiðar og líffræði ígulkera hér við land?

Undanfarið ár hafa ígulker aðallega verið veidd í Breiðafirði

Hver af eftirtöldum staðhæfingum er rétt varðandi brjóskfiska?

Áður fyrr var hákarlinn fyrst og fremst veiddur vegna lifrinnar

Hver eftirfarandi fullyrðinga er ekki rétt varðandi taugakerfi fiska.

Fiskar skynja lykt með nasaholum sem einnig nýtast við súrefnisupptöku

Stofnstærð þessarar tegundar jókst gríðarlega upp úr 2000 en hefur dregist saman síðustu ár. Áður fyrr var tegundin nærri eingöngu í hlýja sjónum úti fyrir S- og SV-landi, en samfara aukinni stofnstærð jókst útbreiðslusvæði hennar hér við land. Þetta er eina tegund þessa ættbálks sem nýtt er á Íslandsmiðum, en tegundin á marga ófrýnilega ættingja í djúpsjónum hér við land. Tegundin er mjög verðmæt og var aflinn mestur á árunum í kringum 2010 þegar hann var á milli 3 og 4 þúsund tonn. Hver er tegundin?

Guðlax

Hvað er rangt hér að neðan varðandi leturhumar við Ísland?

Bein sókn íslendinga hófst árið 1968.

Hver eftirfarandi fullyrðinga er rétt um leturhumar við Ísland?

Mest er veitt af humri á aldurbilinu 4-6 ára

Hver eftirfarandi fullyrðinga er rétt um rækju við Ísland?

Hrygning er árlega á grunnslóð, en sjaldnar á djúpslóð.

Hver eftirfarandi fullyrðinga er rétt um bleikju?

Bleikja hrygnir alltaf í fersku vatni en getur farið í fæðugöngur í sjó.

Hvað er rétt? Um atlantshafslax má segja að...:

Að hann eyði meirihluta lífsferils síns í fersku vatni en taki út mestan hluta vaxtar í sjó

Hvaða tegund er steinbítur

Borri

Hvaða tegund er Litli karfi?

Brynvangur

Hvaða tegund er Gullax?

Glitfiskur

Hvaða tegund er skötuselur?

Kjaftgelgjur

Hvaða tegund er Kolmunni?

Þorskfiskur

Hvaða tegund er lúða?

Flatfiskur

Hvaða tegund er Makríll?

Borri (M)

Hvaða tegund er Hrognkelsi?

Brynvangur (H)

Hvaða tegund er Loðna?

Glitfiskur (L)

Hvaða tegund er Keila?

Þorskfiskur (K)