Nederlands: Zelfstudie: academische woordenschat

a posteriori

kennis die gebaseerd is op ervaring of waarneming; achteraf vastgesteld

a priori

kennis die vooraf, zonder ervaring, geldig wordt geacht; uit de rede afgeleid

abstract / abstraheren

losgemaakt van concrete details; het algemene of essentiële uit iets halen

accuraat / accuratesse

nauwkeurig, met grote precisie

accumuleren / accumulatie

zich opstapelen, geleidelijk verzamelen

actor(en)

betrokken partij(en) die een rol spelen in een proces of situatie

acuut

plots, dringend, onmiddellijk optredend

ad hoc

voor dit specifieke geval; zonder algemene geldigheid

ad rem

ter zake, direct relevant voor het onderwerp

adaptief

zich aanpassend aan omstandigheden

additief

toegevoegd, extra bovenop het bestaande

additioneel

extra, bijkomend

adequaat

passend, geschikt, voldoende voor het doel

affect(ief)

emotie of gevoelsmatig aspect

affiniteit

natuurlijke verwantschap of aantrekkingskrancht tot iets

ageren

handelen, actief optreden

alterneren

afwisselen, elkaar opvolgen

ambivalent

tegelijkertijd tegenstrijdige gevoelens of meningen hebben

ambulant

niet gebonden aan één plaats, rondtrekkend of mobiel

amorf

vormloos, zonder duidelijke structuur

annex

toegevoegd, als bijlage of extra onderdeel verbonden aan iets

annoteren

van aantekeningen of commentaar voorzien (bij een tekst)

anomalie

afwijking van wat normaal of verwacht is

anticiperen

vooruitlopen op, rekening houden met wat gaat komen

applicatie

toepassing, concreet gebruik van een theorie of methode

arbitrair

willekeurig, niet gebaseerd op vaste regels of logica

archaïsch

verouderd, niet meer in hedendaags gebruik

aspiratie

sterk verlangen of ambitie om iets te bereiken

assimileren

opnemen en verwerken (van informatie of in een groep/cultuur)

associatie(f)

verband of koppeling tussen ideeën of begrippen

attenderen (op)

iemand ergens op wijzen, de aandacht vestigen op

authentiek

oorspronkelijk, echt en niet nagemaakt

aversie

sterke afkeer

axioma

onbetwistbare basisstelling

basaal

fundamenteel, eenvoudig, van het meest elementaire niveau

calamiteit

ernstige ramp of noodsituatie

canoniek

volgens de norm of officiële regels, algemeen erkend

casus

een concreet geval of voorbeeld dat wordt geanalyseerd

causaal / causaliteit

oorzakelijk, betrekking hebbend op oorzaak en gevolg

cerebraal

verstandelijk, rationeel, met de hersenen verbonden

cognitie(f)

betrekking hebbend op kennis, denken, waarnemen

coherent(ie)

logisch samenhangend, goed op elkaar aansluitend

cohesie

samenhang, de mate waarin elementen verbonden zijn

commotie

opschudding, beroering, rumoer

comparatief

vergelijkend, gebaseerd op vergelijking

compatibel

samenwerkend, goed passend bij elkaar

competent(ie)

bekwaamheid, vaardigheid om iets goeds te doen

compilatie

verzameling van gegevens, teksten of materiaal

complementeren / complementair

aanvullen, elkaar versterkend of aanvullend

comprimeren

samenpersen, compacter maken

concessie

toegeving, iets opgeven om tot een akkoord te komen

concipiëren

ontwerpen, bedenken, vormgeven

conditio sine qua non

een absolute voorwaarde, zonder dit kan iets niet bestaan

conformeren / conform

zich aanpassen aan regels of normen

congrueren / congruent

overeenstemmen, precies passen bij elkaar

connotatie

bijbetekenis, gevoelswaarde van een woord

consciëntieus

zeer nauwkeurig en plichtgetrouw

consecutief

achtereenvolgend, in volgorde na elkaar

consensus

algemene overeenstemming

consequent

logisch voortvloeiend, trouw aan lijn of principe

consistent

niet tegenstrijdig, stabiel in logica of gedrag

constructief

opbouwend, gericht op verbetering

contextueel

afhankelijk van de context of situatie

contesteren

betwisten, tegenspreken, in twijfel trekken

controverse / controversieel

meningsverschil, omstreden

conventie / conventioneel

gebruikelijk vorm, traditioneel, volgens afspraak

convergeren

naar elkaar toe bewegen, steeds meer overeenkomen

correleren / correlatie

een verband vertonen, samenhang tussen twee variabelen

courant

veelvoorkomend, gangbaar, actueel

de facto

in werkelijkheid, ook al is het niet officieel zo bepaald

deductie(f)

redenering van algemeen naar specifiek

delegeren

taken of verantwoordelijkheden aan iemand anders overdragen

descriptief

beschrijvend, gericht op het weergeven van feiten zonder oordeel

detecteren

opsporen, waarnemen dat iets aanwezig is

determineren / determinant

bepalen, vaststellen wat iets is of veroorzaakt

diffuus

verspreid, onscherp, niet duidelijk afgebakend

directief

sturend, aanwijzingen gevend

discontinu

niet doorlopend, onderbroken

discrepantie

verschil, tegenstrijdigheid tussen twee zaken

disparaat

heel verschillend, niet bij elkaar passend

dispuut

discussie of conflict, vaak formeel

dissident

iemand die afwijkt van de heersende mening

divergent

uit elkaar gegroeid, uiteenlopend

diversificatie / diversifiëren

variatie aanbrengen, spreiden

dogma(tisch)

strikte overtuiging die niet ter discussie staat

drogreden

fout in de redenering, schijnargument

efficiënt(ie)

doeltreffend, met zo weinig mogelijk middelen een doel bereiken

elementair

basis, fundamenteel

elimineren

uitschakelen, verwijderen

emissie

uitstoot, het vrijkomen van stoffen of straling

empirisch

gebaseerd of ervaring of waarneming

equivalent

gelijkwaardig, dezelfde waarde of betekenis hebbend

erudiet(ie)

zeer geleerd, met uitgebreide kennis

essayistisch

in de stijl van een essay, beschouwend, reflectief

essentie

kern, datgene wat wezenlijk is

ex cathedra

autoritair, zonder discussie, letterlijk “vanaf de leerstoel”

exhaustief

uitputtend, volledig

expliciet

duidelijk en uitdrukkelijk geformuleerd

exploratief

verkennend, gericht op onderzoek zonder vooraf vastgelegde richting

exponentieel

zeer snel toenemend volgens de groeifactor