klinische psychologie begrippen

neurodiversiteit

een andere manier van informatie verwerken en communiceren

externaliserend psychische stroornis

psychische stoornis waarbij de problematiek zich naar buiten richt

onoplettendheid

ernstig en aanhoudend gebrek aan concentratie

impulsiviteit

overhaast gedrag waarbij in een opwelling, zonder na te denken over de gevolgen, wordt gehandeld

hyperactiviteit

overmatige en onaangepaste motorische activiteit, in beweging of spraak

wanen

vaststaande overtuigingen die niet veranderen, ook al is er bewijsmateriaal dat duidelijk in strijd is met die overtuigingen

hallucinaties

zintuiglijke waarnemingen zonder corresponderende bron

imaginaire exposure

langdurige blootstelling aan een ingebeeld verhaal

imaginatie- en rescripting therapie

therapie waarbij mensen een ander einde bedenken voor een herhalende nachtmerrie en zich dit nieuwe script herhaaldelijk overdag inbeelden

circadianeritme

dag nachtritme

slaapdruk

behoefte om te slapen

actigrafie

polsband die bewegingsactiviteit en licht meet, om slaap-waakpatroon in te schatten

polysomnografie

meet elektrofysiologische activiteit in brein

atonie

verslapping van spiergroep

somnambulisme

slaapwandelen

pavor nocturnus

nachtelijke paniekaanvallen

kataplexie

plotselinge spierverslapping uitgelokt door intense emotie

hypnagoge hallucinatie

levendige illusoire percepties tijdens inslapen

hypnopompe hallucinatie

levendige illusoire percepties tijdens ontwaken

predisponerende factoren

factoren die vatbaar maken

precipiterende factoren

factoren die uitlokken (stressoren)

perpetuerende

factoren die in stand houden of zelf verergeren

depressief realisme

een realistische kijk op het lichaam maakt ongelukkig, een te optimistische leidt tot blije gezondheid

purgeren

verwijderen van voedsel uit het lichaam (braken, laxeren)

etiologische neutraliteit

classificatie op basis van symptomen zonder uitspraken van oorzakelijke factoren

applied relaxatie

steeds korte tijd ontspannen in dagelijks leven

progressieve relaxatie

oefeningen om contrast te leren voelen tussen gespannen en ontspannen spieren

iatrogene schade

letsel ontstaan door medisch handelen

reïficatie

labellen van identiteitstoestanden als aparte personen

modi

tijdelijke gemoedstoestand veroorzaakt door een geactiveerd schema met een copingstijl

fugue

amnesie en bijkomen op een plek zonder te weten hoe je daar gekomen bent

dissociatieve trance

acute vernauwing of compleet verlies van bewustzijn van de directe omgeving

imagination deflation

herinnering verliest kracht EMDR

inhibitorisch leren

leren dat blootstelling aan een situatie die niet leidt tot het gevreesde gevolg

conceptuele verwerking

verwerking gericht op de betekenis van de situatie en het in een context plaatsen van informatie

datagestuurde verwerking

gericht op het verwerken van zintuiglijke indrukken

intrusies

ongewild terugkerende gedachten

habit reversal

gewoontegedrag vervangen door ander gedrag wat daarmee onverenigbaar is

trichotillomanie

harentrekken

excoriatie

huidkrabben

underinclusive cognitive style

ieder object als op zichzelf staand zien, niet als behorend tot een bepaalde categorie

thought-action fusion

als ik dit denk, ga ik dit ook doen

actieve vermijding

dwanghandelingen zoals iets schoonmaken of controleren

passieve vermijding

stimuli of situaties die angst en spanning kunnen oproepen uit de weg gaan

cognitieve interventies

interventies gericht op het bijstellen van disfunctionele gedachten, opvattingen en zelfspraak

gedragsmatige interventies

interventies gericht op het verminderen van disfunctioneel gedrag en het aanleren van gewenst of gepast gedrag

casusconceptualisatie

theorie van hoe in het individuele geval klachten zijn ontstaan en in stand gehouden worden

instrumentele opvattingen

‘Doe dit (niet)’

conditionele opvattingen

‘Als … dan …’

kindling

het doormaken van episode van stemmingsstoornis leidt tot een grotere kwetsbaarheid voor nieuwe episoden

concordantie

mate waarin een bepaalde aandoening voorkomt bij beide tweelingen van een paar

diathese

een zekere kwetsbaarheid

remissie

volledig herstel

peripartum

tijdens zwangerschap of na bevalling

anhedonie

verlies van interesse en plezier

metacognitieve tendens

iemand die het eigen vermogen onderschat om zich te concentreren, te participeren in het sociale verkeer en te kunnen genieten

consolidatie

Als de informatie in het kortetermijngeheugen maar vaak genoeg wordt herhaald, wordt deze naar het permanente of langetermijngeheugen overgebracht

demoralisatie

gevoelens van hulpeloosheid, hopeloosheid, moedeloosheid en falen

katatonie

motorische symptomen zoals stilvallen (hypo), opwinding (hyper) of bizarre herhalingen

ideaties

waanachtige overtuigingen

positieve symptomen

symptomen die niet voorkomen bij gezonde mensen met wel bij de diagnose

negatieve symptomen

symptomen die wel voorkomen bij gezonde mensen maar niet bij de diagnose

transdiagnostisch

komt bij meerdere diagnoses voor

polythetisch

verschillende combinaties van symptomen leiden tot de zelfde diagnose

spectatoring

observeren van eigen seksuele activiteit als een buitenstaander

autogynefillie

seksuele opwinding bij het idee van zichzelf als vrouw bij een man

hypnotica

geneesmiddelen met een kalmerende of slaapverwekkende werking

anxiolytica

verdovende middelen zonder bewustzijnsverlagend effect - tranquillizer

disinhibitie

ontremming

egosyntoon

stoornis en problemen met zichzelf en anderen zien als fundamenteel onderdeel van zichzelf

egodystoon

stoornis is niet bij de persoon horend

persistent

stabiel en van lange duur

pervasief

niet flexibel en uit zich in meerdere aspecten van het leven

pathologisch

sterke afwijking van normaal

myoclonus

onvrijwillige spiersamentrekkingen

ataxie

coördinatiestoornis bij het bewegen