KPK - SĄD

Scharakteryzuj SĄD jako uczestnika postępowania karnego:

→ pozostaje organem procesowym na każdym etapie postępowania

• w postępowaniu przygotowawczym jest organem kierowniczym sprawującym nadzór i kontrolę

• w jurysdykcyjnym - organem prowadzącym

→ jest organem uprawnionym do rozstrzygania o przedmiocie postępowania karnego

• czyli o kwestii ODPOWIEDZIALNOŚCI KARNEJ oskarżonego za zarzucany mu czyn, obejmującej:

  • to czy zostało popełnione przestępstwo

  • przypisanie winy

  • wyciągnięcie konsekwencji - orzeknięcie sankcji

Organami kierowniczymi prowadzącymi postępowanie jurysdykcyjne są:

• sąd - rozstrzyga!

• prezes sądu

• przewodniczący wydziału

• przewodniczący składu sędziowskiego

• upoważniony sędzia

A organami pomocniczymi:

• referendarz sądowy

• Policja sądowa

Jakie sądy orzekają w sprawach karnych?

→ SĄDY POWSZECHNE

• rejonowe

  • co do zasady w I. instancji

  • oraz wskazane środki zaskarżenia

• okręgowe

  • w I. instancji tam gdzie ustawa stanowi

  • środki odwoławcze od orzeczeń i zarządzeń wydanych w I. instancji przez rejonowy

  • sprawy przekazane przez ustawę

    • np. sprawy z delegacji przekazania

• apelacyjne

  • środki odwoławcze od orzeczeń i zarządzeń wydanych w I. instancji w sądzie okręgowym

  • inne przekazane przez ustawę

+ SĄD NAJWYŻSZY - jako naczelny organ władzy sądowniczej

• w zakresie nadzoru pozainstancyjnego:

  • kasacja

  • skarga nadzwyczajna

  • wnioski o rozstrzygnięcie rozbieżności w wykładni

  • rozstrzyganie zagadnień prawnych

  • wznowienie postępowania zakończonego przed sądem apelacyjnym

• w zakresie kontroli instancyjnej - wyjątkowo:

  • gdy przy rozstrzyganiu zagadnienia prawnego wymagającego zasadniczej wykładni ustawy, z którym wystąpił sąd odwoławczy, SN zdecyduje się przejąć tę sprawę do swojego rozpoznania zamiast odpowiedzieć na pytanie i przekazać z powrotem do odwoławczego

    • co może nastąpić, gdy odpowiedź na pytanie wiąże się ze wskazaniem konkretnego sposobu rozstrzygnięcia sądowi odwoławczemu

  • rozpoznawanie środków odwoławczych od orzeczeń i zarządzeń wojskowych sadów okręgowych

Rodzaje właściwości sądów karnych:

PODMIOTOWA - zasada: sądy powszechne

PRZEDMIOTOWA

→ OGÓLNA

• rzeczowa

• miejscowa

• funkcjonalna

→ SZCZEGÓLNA

• z delegacji / przekazania

• z łączności

Omów rzeczową właściwość sądów w sprawach karnych:

→ zasada ROZPOZNAWANIA SPRAW KARNYCH W I. INSTANCJI przez SĄD REJONOWY

• rozpoznaje on sprawy w pierwszej instancji, chyba że ustawa zastrzegła właściwość innego sądu

• oraz rozpoznaje środki zaskarżenia wskazane w ustawie

Kiedy w sprawach I. INSTANCJI orzeka SĄD OKRĘGOWY?

1. SPRAWY O ZBRODNIE

• pozbawienie wolności na min. 3 lata

2. O OKREŚLONE W USTAWIE WYSTĘPKI*

• przestępstwa przeciwko pokojowi, ludzkości i wojenne

• przeciwko RP

• określone przeciwko obronności

• zlecenie zabójstwa, zabójstwo noworodka, zabójstwo eutanatyczne, aborcyjne, doprowadzenie do samobójstwa, kradzież (w tym zwykła i szczególnie zuchwała) mienia o znacznej wartości (powyżej 200 tys. zł)

3. O WYSTĘPKI - na podstawie PRZEPISU SZCZEGÓLNEGO

+

4. SPRAWY PRZEKAZANE przez SĄD APELACYJNY na wniosek rejonowego ze względu na szczególną wagę lub zawiłość sprawy (właściwość ruchoma sądu okręgowego)

*występek = przestępstwo zagrożone karą min. 30 stawek dziennych / 5 tys. zł lub karą pozbawienia lub ograniczenia wolności przekraczającą miesiąc

Kiedy SO w I instancji może rozpatrywać występek kradzieży?

1. zgodnie z katalogiem z KPK - gdy jest to:

• kradzież mienia o znacznej wartości (powyżej 200 tys. zł)

• gdy jest to kradzież szczególnie zuchwałą mienia o znacznej wartości

2. oraz przy przekazaniu sprawy przez sąd apelacyjny na wniosek rejonowego ze względu na szczególną wagę lub zawiłość sprawy

Jak określa się właściwość miejscową sądu?

I. KRYTERIUM I. STOPNIA

→ miejsce popełnienia przestępstwa - forum delicti commissi / ew. sąd macierzystego portu statku, jeżeli powyższe nie może mieć zastosowania

• działania sprawcy / zaniechania / nastąpienia skutku stanowiącego znamię / w którym skutek miał zgodnie z zamiarem nastąpić

→ *przy czym teoria równowartości i reguła wyprzedzania - czyli jeżeli popełniono w obrębie okręgów kilku sądów → to właściwy jest ten, w którym najpierw wszczęto postępowanie przygotowawcze

II. KRYTERIA POMOCNICZE II. STOPNIA:

→ jeżeli nie można ustalić miejsca popełnienia przestępstwa (oraz odpowiednio, gdy przestępstwo popełniono za granicą), to sąd, w okręgu którego:

• ujawniono przestępstwo

• ujęto oskarżonego

• oskarżony dotychczas stale zamieszkiwał / przebywał

→ teoria równowartości i reguła wyprzedzania, czyli spośród powyższych tam, gdzie szybciej wszczęto postępowanie przygotowawcze

III. KRYTERIUM POMOCNICZE III. STOPNIA:

→ sąd właściwy dla dzielnicy Śródmieście miasta Warszawy

Przykłady właściwości funkcjonalnej SĄDU REJONOWEGO:

• rozpoznawanie zażaleń:

  • na postanowienie o odmowie wszczęcia/umorzenie postępowania przygotowawczego

  • na zatrzymanie

  • postanowienie prokuratora dotyczące przeszukania, zatrzymania rzeczy i w przedmiocie dowodów rzeczowych

  • zarządzenie prokuratora o zatrzymaniu i przymusowym doprowadzeniu osoby podejrzanej lub podejrzanego

  • postanowienie prokuratora w przedmiocie środków zapobiegawczych

  • zarządzenie prokuratora o zatrzymaniu i przymusowym doprowadzeniu świadka, biegłego lub tłumacza

• stosowanie w postępowaniu przygotowawczym tymczasowego aresztowania na wniosek prokuratora

• zezwolenie na przesłuchanie osób wymienionych w art. 180 § 2 co do faktów objętych tajemnicą zawodową

• przesłuchanie świadków wymagających szczególnego traktowania (art. 185a, 185b, art. 185 c, art. 185 e)

• orzekanie o umieszczeniu oskarżonego na obserwacji w zakładzie leczniczym oraz o przedłużeniu obserwacji

• zarządzanie kontroli i utrwalania treści rozmów telefonicznych oraz zatwierdzanie decyzji prokuratora w tym zakresie

Przykłady właściwości funkcjonalnej SĄDU OKRĘGOWEGO:

• rozpoznawanie środków odwoławczych od orzeczeń i zarządzeń wydanych przez sąd rejonowy

• przedłużanie w postępowaniu przygotowawczym tymczasowego aresztowania w sprawach należących

  do jego właściwości rzeczowej w pierwszej instancji na okres do 12 miesięcy

• wydawanie i odwołanie listu żelaznego

• przekazanie Sądowi Najwyższemu zagadnienia prawnego wymagającego zasadniczej wykładni ustawy

• orzekanie w przedmiocie wznowienia postępowania zakończonego orzeczeniem sądu rejonowego oraz wyrokowanie w sprawie objętej wznowieniem

• orzekanie w przedmiocie odszkodowania za niesłuszne skazanie oraz niewątpliwie niesłuszne tymczasowe aresztowanie lub zatrzymanie

• orzekanie w przedmiocie ENA

Przykłady właściwości funkcjonalnej SĄDU APELACYJNEGO:

• rozpoznawanie środków odwoławczych od orzeczeń i zarządzeń wydanych przez sąd okręgowy

• przedłużanie stosowania tymczasowego aresztowania w sytuacjach wskazanych w art. 263 § 4

• przekazanie Sądowi Najwyższemu zagadnienia prawnego wymagającego zasadniczej wykładni ustawy

• orzekanie w przedmiocie wznowienia postępowania zakończonego orzeczeniem sądu okręgowego (art.

  544 § 1 zd. 1) oraz wyrokowanie w sprawie objętej wznowieniem (art. 547 § 3)

• rozpoznawanie zażaleń na postanowienia wydane przez sąd apelacyjny, gdy ustawa tak stanowi (art. 263 § 5, art. 426 § 2, art. 430 § 2, art. 545 § 3)

Przykłady właściwości funkcjonalnej SĄDU NAJWYŻSZEGO:

• rozpoznawanie kasacji

• rozpoznawanie skargi na wyrok sądu odwoławczego uchylającego wyrok sądu pierwszej instancji i

  przekazującego sprawę do ponownego rozpoznania

• orzekanie w przedmiocie wznowienia postępowania zakończonego orzeczeniem sądu apelacyjnego lub

  SN

• przekazywanie sprawy do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu, jeżeli wymaga tego dobro

  wymiaru sprawiedliwości

• rozstrzyganie, na wniosek sądu odwoławczego, zagadnień prawnych wymagających zasadniczej

  wykładni ustawy

• wydawanie w składzie siedmiu sędziów, na wniosek … uchwał rozstrzygających rozbieżności w wykładni prawa występujących w orzecznictwie sądów powszechnych, sądów wojskowych lub Sądu Najwyższego

Kiedy możemy mieć do czynienia z WŁAŚCIWOŚCIĄ DELEGACYJNĄ?

1) przekazanie sprawy przez sąd wyższego rzędu nas sądem właściwym do innego sądu równorzędnego, gdy większość osób, które należy wezwać na rozprawę, zamieszkuje blisko od tego sądu a daleko od właściwego

2) przekazanie sprawy przez SN - z inicjatywy właściwego sądu / na wniosek prokuratora - do innego sądu równorzędnego, jeżeli wymaga tego dobro wymiaru sprawiedliwości

• jeżeli na wniosek prokuratora, to sąd wł. przekazuje go w ciągu 14 dni, przedstawiając przy tym swoje stanowisko

3) przekazanie sprawy przez sąd wyższego rzędu do innego sądu równorzędnego, gdy rozpoznanie sprawy w sądzie właściwym staje się niemożliwe ze względu na wyłączanie sędziów

4) właściwość ruchoma sądu okręgowego - czyli przekazanie przez sąd apelacyjny na wniosek sądu rejonowego sprawy do sądu okręgowego ze względu na jej szczególną wagę lub zawiłość

5) możliwość przekazania sprawy innemu sądowi równorzędnemu przez sąd apelacyjny na wniosek sądu właściwego w celu uniknięcia przedawnienia - dodane do przepisów przejściowych wprowadzające kodeks po nowelizacji w 2000 r.

Na czym polega właściwość z łączności spraw i jakie są jej rodzaje?

1) ŁĄCZNOŚĆ PODMIOTOWA

→ jeden podmiot - kilka czynów

• należących do właściwości sądów tego samego rzędu = rozpoznaje sąd wg reguły wyprzedzania

• należących do właściwości sądów różnego rzędu - rozpoznaje sąd wyższego rzędu

2) ŁĄCZNOŚC PRZEDMIOTOWA (z elementem podmiotowym)

→ kilka osób - łączy ten sam czyn

• pomocnicy, podżegacze, osoby, których przestępstwo pozostaje w ścisłym związku i postępowanie wobec nich toczy się jednocześnie = ten sam sąd, który jest właściwy dla sprawców

  • wówczas ich sprawy powinny być połączone we wspólne postępowanie wg odpowiedniego stosowania reguł dla łączności podmiotowej

    • wyjątek: takie rozpoznanie jest istotnie utrudnione (długotrwała przeszkoda) ze względu na okoliczności stanowiące podstawę zawieszenia lub inne ważne powody, chyba że przeszkoda nie ma charakteru długotrwałego lub kontynuoowanie postępowania nie narusza prawa do obrony oskrażonego, którego postępowanie miałoby być wyłączone do odrębnego rozpatrzenia

Jakie są KONSEKWENCJE NARUSZENIA PRZEPISÓW O WŁAŚCIWOŚCI?

→ po pierwsze właściwość podlega badaniu przez sąd z urzędu

→ jeżeli stwierdzi on swoją niewłaściwość to przekazuje on sprawę do sądu lub innego organu właściwego*

• z ograniczeniem, że jeżeli stwierdzi brak swojej właściwości miejscowej lub że właściwy jest sąd niższego rządu - to może przekazać tylko wtedy, gdy powstaje konieczność odroczenia rozprawy

Konsekwencje:

WZGLĘDNĄ PRZYCZYNĘ ODWOŁAWCZĄ stanowi:

→ naruszenie właściwości sądu niższego rzędu przez sąd wyższego rzędu

→ naruszenie właściwości miejscowej

A BEZWZGLĘDNĄ:

• naruszenie właściwości sądu wyższego rzędu przez sąd niższego rzędu

• oraz naruszenie właściwości przez sąd powszechny kosztem sądu szczególnego i na odwrót

Jak wygląda rozstrzyganie sporów kompetencyjnych:

→ rozstrzyga sąd wyższego rzędu nad sądem, który pierwszy wszczął spór

→ a spór między rejonowym a okręgowym - apelacyjny

→ a spór między apelacyjnym a innym - SN

→ w trakcie trwania sporu każdy z sądów musi dokonywać czynności niecierpiące zwłoki

Kiedy mamy do czynienia z IUDEX INHABILIS - sędzią z mocy prawa wyłączonym z orzekania w sprawie?

1) sprawa dotyczy tego sędziego bezpośrednio;

2) jest małżonkiem strony lub pokrzywdzonego albo ich obrońcy, pełnomocnika lub przedstawiciela ustawowego albo pozostaje we wspólnym pożyciu z jedną z tych osób;

3) jest krewnym lub powinowatym w linii prostej, a w linii bocznej aż do stopnia pomiędzy dziećmi rodzeństwa osób wymienionych w pkt 2 albo jest związany z jedną z tych osób węzłem przysposobienia, opieki lub kurateli;

4) był świadkiem czynu, o który sprawa się toczy, albo w tej samej sprawie był przesłuchany w charakterze świadka lub występował jako biegły;

5) brał udział w sprawie jako prokurator, obrońca, pełnomocnik, przedstawiciel ustawowy strony, albo prowadził postępowanie przygotowawcze;

6) brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia lub wydał zaskarżone zarządzenie;

7) brał udział w wydaniu orzeczenia, które zostało uchylone;

9) brał udział w wydaniu orzeczenia, co do którego wniesiono sprzeciw;

10) prowadził mediację.

A kiedy z IUDEX SUSPECTUS?

→ kiedy występuje okoliczność, która mogłaby WZBUDZIĆ UZASADNIONE WĄTPLIWOŚCI co do BEZSTRONNOŚCI SĘDZIEGO w danej sprawie

Do kiedy można złożyć wniosek o wyłączenie sędziego jako iudex suspectus?

→ przed otwarciem przewodu sądowego!

• wniosek zgłoszony po otwarciu przewodu sądowego pozostawia się bez rozpoznania

*CHYBA ŻE - przyczyna powstała lub stała się stronie wiadoma po rozpoczęciu przewodu

Kiedy wniosek o wyłączenie sędziego pozostawia się bez rozpoznania?

1) gdy złożono go po otwarciu przewodu sądowego, a nie wynikało to z tego, że przyczyna powstała / stała się wiadomo dopiero po tym

2) przy ponownym wniosku opartym na tych samych podstawach co poprzednio odrzucony wniosek

Omów procedurę wyłączenia w zależności od trybu:

→ ogólnie wyłączenie może nastąpić:

• z urzędu

• na żądanie sędziego

• na wniosek strony

IUDEX INHABILIS:

→ sędzia może się sam wyłączyć - poprzez złożenie pisemnego oświadczenia do akt

→ może zostać wyłączony z urzędu na mocy postawienia sądu postępowania

IUDEX SUSPECTUS:

→ możliwe na żądanie sędziego lub na wniosek strony

→ przy wniosku również może złożyć pisemne oświadczenie do akt, ale decydujące jest postanowienie sądu

WYDANIE POSTANOWIENIA w sprawie WYŁĄCZENIA:

→ skład sądu przed którym toczy się postępowanie (bez sędziego, który ma być wyłączony), a jeżeli nie da się utworzyć takiego składu, to postanowienie wydaje sąd wyższego rzędu

→ wydaje się je na posiedzeniu (niezależnie od tego, czy złożony przed czy na rozprawie)

• w rejonowym - skład 1-osobowy

• pozostałe - skład 3-osobowy

→ nie ma środka zaskarżenia bezpośrednio od niego, natomiast jeżeli doszło do naruszenia, to można to podnosić w środku odwoławczym od orzeczenia w sprawie

→ WYZNACZENIE NOWEGO SĘDZIEGO

• wyznaczenie innego sędziego tego sądu

• a wyjątkowo, jeżeli przez wyłączenia, rozpoznanie sprawy w tym sądzie jest niemożliwe → to sąd wyższego rzędu przekazuje sprawę sądowi równorzędnemu

Od kiedy czynności wyłączonego sędziego nie są skuteczne przy iudex suspectus?

→ z chwilą wyłączenia sędziego bezskuteczne stają się wszystkie czynności w sprawie dokonane z jego udziałem od momentu złożenia wniosku

Jakie są konsekwencje naruszenia reguł dot. wyłączenia sędziego?

1) BRAK WYŁĄCZENIA przy okolicznościach WYŁĄCZAJĄCYCH Z MOCY USTAWY - IUDEX INHABILIS

→ BEZWZGLĘDNA PRZYCZYNA ODWOŁAWCZA

2) BRAK WYŁĄCZENIA, gdy faktycznie zachodzą przesłanki, które budzą uzasadnione wątpliwości co do bezstronności - IUDEX SUSPECTUS

→ WZGLĘDNA PRZYCZYNA ODWOŁAWCZA

Czy w postępowaniu karnym obowiązuje zasada perpetuatio fori?

→ nie ma takiej ogólnej regulacji

→ w określonych przypadkach obowiązuje:

• jeżeli sąd na rozprawie głównej (czyli w I. instancji) stwierdzi, że nie jest właściwy miejscowo lub stwierdzi, że właściwy jest sąd niższego rzędu to co do zasady powinien dalej orzekać

  • może przekazać, jedynie wtedy, gdy powstaje konieczność odroczenia rozprawy

→ natomiast sąd, który stwierdzi, że właściwy jest sąd wyższego rzędu, to musi przekazać zawsze

Przesłanki procesowe