GIP - 6 & 7

OORZAKEN VAN HET NIEUWE IMPERIALISME (1880-1914)

6 clusters van factoren

• Logistiek & technologie

  • nieuwe wapens

  • medische doorbraken

  • transport technologie

    • Stoomschepen

    • telegraaf

  • London en de goudstandaard

• Economisch

  • Micro

    • Mensen willen rijker worden, vaak met steun van regering

  • Macro

    • Economische stagnatie (1873-1896)

    • Tweede industriele revolutie

    • Consumenten willen koffie, cacao, tabal etc etc

• (Geo)politiek

  • VK → strategische routes naar Brits india

  • prestige bij de rest, to flex and shiiii

  • mogelijk strategisch belang later

• Sociaal

  • Kolonialisme als nationalistische uitlaatklep voor sociale spanningen

  • stimulering van emmigratie

  • Jobs

• Lokale factoren

  • Verzwakking Ottomanen, mogol en chinese rijk

  • Zwak latijns amerikaanse republieken

  • Expansie om bestaande kolonies beter te verdedigen

  • lokale verdeel en heers

  • nieuwe ontdekkingen bv diamanten

• Ideologisch

  • RACISME

  • Beschavingsmissie

  • Missionarisen

  • Angst en haat

  • Sociaal darwinisme

Doelstellingen na machtsverschuiving Europa 1870

FR:

• Diplomatiek & militair zwak

• industrieel achterop

• 3rde republike geplaagd door schandaal en instabiliteit

• Doel:

  • wilt internationaal positie herstellen door actieve koloniale politiek

  • uit isolatie gaan

OO:

• Zwakke monarchie na nederlaag tegen PR

• werd een veelvolkerenstaat

• Balkan werd belangrijk nu de regels van Wenen niet meer golden

RU:

• Wou hervormen

  • mislukt na moord op Aleksander II, zoon stopt met hervormingen

• industrialisering

• Wilt expansie naar verre oosten

VK:

Panslavisme

russisch nationalisme dat alle slaven en orthodoxe christenen wilde verzamelen onder russische leiding. Daarom steunde rus de nationale bewegingen v slavisch sprekende volkeren (bv bulgaren of serviers) en orthodoxe christenen (bv roemenen of grieken), vooral ih otto. rijk. Het zag zichzelf als beschermheer v deze groepen.

Nieuwe Imperialisme

Imperialisme: het streven ve staat naar controle over grote hoeveelheden territorium

• formeel: annexatie, kolonialisme

• protectoraat

• informeel imperialisme: machtige staten duwen andere soevereine staten ie ondergeschikte rol

Nieuw imperialisme: acceleratie imperialisme vanaf ca.1880

Kolonialisme periode 1815 - 1880

Relatief minder koloniale expansie. Zie bv. Afrika koloniaal intermezzo? Genuanceerd:

1. kritiek van intellectuelen op slavenhandel, uitbuiting

2. liberalisme; ideologisch voor open markten; tegen staatsinterventie, oorlog en kolonialisme

3. britse voorkeur voor vrijhandel

4. wel uitbreiding bestaande kolonies (bv. India, Indonesië)

5. VS & RUS: voortzetting gewelddadige kolonisatie van buurvolken

6. FR; Algerije 1830; expansionisme Louis-Napoleon (mexico, cochinchina enz.)

7. toch minder ‘behoefte’ dan na 1880

8. wel uitbreiding ‘informeel imperialisme’!

informeel imperialisme: kenmerken

• Zuiderse staat blijft soeverein

• maar asymmetrische politiek en economische relatie

• ongelijke verdragen

  • Gunboat diplomacy

• extrateritorialiteit

• militaire bescherming

• zuiderse staat in export rol van grondstoffen en producten → afbetaling “schuld”

• lokale collaborateurs → compradores

• import van afgewerkte producten uit imperialistische staat

• leningen om financiele wurging

• investeringen van imperialistische staat

• imperialistische ambtenaren in staatsapparaat

• lokale staat mag niet zwak worden nog chaos worden

→ dit is allemaal goedkoper dan directe controle

De berlijnse Orde

• 1871 - 1914

Doelstellingen van bismarck na 1871

• Duitsland is een tevreden mogenheid

  • Geen nieuwe ambities

  • geen koloniale ambities

  • geen ambities op de Balkan

• Wil internationale stabiliteit om intern de staat uit te bouwen

  • Duitse Rijk is onzeker

  • Aantal interne spanningen

    • Repressie katholieke, socialisten

    • particularism

• Gevaar omsingeling door grote alliantie

  • Angst voor revange FR

    • Wilt FR isoleren

    • FR stimuleren moeite te steken in te koloniseren

    • Prioriteit → andere geen reden geven tot aliantie met FR tegen DL

• Niet meegaan in een VK <=> RU conflict

  • VK - DL relatie is eigenlijk vrij goed

  • Maar ook RU - DL relatie is vrij goed

• Niet meegaan in een OO <=> RU over de Balkan

  • OO:

    • omvorming tot OH: Dubbelmonarchie Oostenrijk Hongarije

    • Belang van Balkan wordt groter

    • blijvende groei van nationalisme in veel volkerenstaat

  • RU:

    • Hernieuwde ambities op Balkan

    • Panslavisme

    • Opzeggen van neutraliteit Zwarte Zee

Driekeizersbond

• Bismarck

• 1873:

  • Met OH en RU

  • Basically de heilige alliantie

• Maar kan geen oplossing vinden voor rivaliteit tussen OH en RU

De grote oosterse crisis

• Verdrag van Parijs 1856 → Grootmachten garanderen OT.R

  • → moest hervormen voor einde discriminatie van christenen

• → Opstanden in Bosnie-herzegovina 1875 en Bulgarije 1876

  • Gevolgd door zware respressie en vluchtenlingestroom naar OH

  • Eisten afschaffing feodale belastingen en uitvoering van de hervormingen

  • Servie en montenegro steunen opstanden

→ Servie en montenegro verklaren onafhankelijkheids oorlogen tegen OT.R

• Verscherpt OH-RU tegenstellingen

• Verscherpt RU-BK tegenstellingen

→ roep voor humanitaire hulp

• RU wint oorlog tegen OT.R

• → Vrede van San Stefano 1878

Vrede van san stefano

• 1878

  • Onafhankelijk v servie, montenegro en roemenie.

  • oprichting groot bulgarije

    • gaat in tegen eerdere afspraken met OH

    • tegen VK belangen en afspraken

    • Dreiging tot oorlog tussen grootmachten

    • Gaat uiteindelijk niet door

Congres van Berlijn

• 1878

• Belangrijkste bijeenkomsten van de 19de eeuw

• Bismarck wordt gedwongen als ‘honest broker’ op te treden

• Oude regeling:

  • Servie en Montenegro definitief onafhankelijk

  • Roemenie onafhankelijk

  • OT.R geeft Cyprus aan VK

  • RU kreeg kleine gebieden aan de Zwarte Zee

  • OH krijgt protectoraat over bosnie en herzegovina

  • Groot Bulgarije gaat niet door

    • Tsaar is pissed

      • Einde Driekeizersbond

      • blijvende anti duitse gevoelens in RU

Bismarck systemen

1. Wil meer permanent systeem om stabiliteit te garanderen

2. Verschillen met Weens systeem?

   • Geen concertbijeenkomsten

     • Vindt dit naief

   • Wel systeem van defensive allianties

     • garantieverdragen die belangen verdedigen van grootmachten

   • Doel blijft FR isoleren en RU-OH spanningen verminderen

3. Dit zal niet leiden tot meer stabiliteit en veiligheid in Europa, wel tijdelijk

4. Dit systeem gaat volledig in tegen het multilateraal systeem van het concertsysteem

5. Factoren buiten de controle van deze realpolitik:

   • Publieke opinie in grote staten

     • Frans revanchisme

     • Russisch panslavisme

     • Brits christelijk-liberaal messianisme

     • Duits koloniaal expansiestreven

   • Nationalisme in Balkan en rol van die kleine staten

Eerste Bismarck systeem

1. Dubbele alliantie: 1879

   1. DL & OH

      1. Garantie bij RU aanval

      2. Neutraliteit bij aanval door een derde

2. Driekeizersbond herstel: 1881

   1. DL, OH & RU

      1. Antirevolutionaire

      2. Neutraliteit bij aanval van een vierde

      3. afspraken over Balkan

3. Drievoudige alliantie 1882

   1. DL, OH & IT

      1. Bijstand bij aanval door MINSTENS 2 niet leden

      2. DL en OH beloven bijstand bij FR aanval op IT

      3. IT staat DL bij als FR aanvalt

      4. IT belooft neutraliteit bij RU aanval op OH

      5. Nooit zeer hecht aangezien de IT <=> OH tegenstelling

4. Roemeense alliantie

   1. DL, OH & ROE

      1. Minder belangrijk

      2. Niemand wist er van

→ dit systeem houdt geen stand:

• 1885 → opstanden in bulgarije

  • Bulgaarse eenmaking, tegen de afspraken van Berlijn

  • OT.K en Servie drijgen met oorlog

  • Bulgarije wordt anti russisch

    • RU steekt schuld op OH en VK, onterecht

• → 1887 RU wil Driekeizersbond niet hernieuwen

Tweede Bismarck systeem

• tweevoudige alliantie

• drievoudige alliantie

• → 1887: Herverkiezingsverdrag (geheim)

  • DL & RU

  • bij AANVAL van OH (mmmm weird…)

  • Bismarck geeft RU vrije hand in de zeestraten

• → 1887: mediterrane ententes

  • VK, SPA, IT, OH met DL steun

  • Status quo in middellandse zee

  • Tegen FR en RU

→ Resultaat: complete isolatie van FR

Problemen:

• Contradicties binnenin allianties

• vaak geheim wat achterdochtig leek