Fizyka: Elektryczność, Magnetyzm, Fale i Optyka

Kompletny zestaw fiszek słownikowych obejmujący zagadnienia z fizyki: elektryczność, magnetyzm, akustykę oraz optykę, oparty na notatkach z wykładu.

Elektryzowanie ciał

Sytuacja, w której ciało uzyskuje ładunek elektryczny (dodatni lub ujemny) i zaczyna oddziaływać siłami przyciągania lub odpychania na inne obiekty.

Ładunek elementarny

Najmniejsza na świecie porcja prądu (ładunku), którą posiada jeden mały elektron; mniejsza porcja nie istnieje.

Kulomb ($C$)

Jednostka ładunku elektrycznego w układzie SI.

Szereg tryboelektryczny

Lista materiałów wskazująca, które substancje łatwiej elektryzują się dodatnio, a które ujemnie podczas wzajemnego pocierania.

Swobodne elektrony

Elektrony w metalach, które odłączyły się od swoich atomów i mogą swobodnie przemieszczać się po całym materiale.

Przewodnik

Materiał, przez który ładunki elektryczne przepływają łatwo i szybko, np. metale, woda lub ciało człowieka.

Izolator

Materiał blokujący przepływ prądu, który nie posiada swobodnych elektronów, np. plastik, guma, szkło lub suche drewno.

Elektryzowanie przez dotyk

Proces, w którym część ładunku z ciała naelektryzowanego przechodzi na ciało obojętne po ich bezpośrednim zetknięciu.

Zasada zachowania ładunku

Prawo mówiące, że w układzie izolowanym całkowita suma ładunków elektrycznych nie ulega zmianie; ładunek nie może powstać ani zniknąć.

Elektroskop

Urządzenie służące do wykrywania ładunku elektrycznego, w którym blaszki (listki) odpychają się od siebie po zbliżeniu naelektryzowanego ciała.

Zobojętnienie ładunku

Wyrównanie liczby ładunków dodatnich i ujemnych, przez co wypadkowy ładunek ciała staje się równy zero.

Uziemienie

Połączenie naelektryzowanego przedmiotu z Ziemią za pomocą przewodnika w celu odprowadzenia nadmiaru ładunku i zapewnienia bezpieczeństwa.

Indukcja elektrostatyczna

Elektryzowanie na odległość (bezdotykowe), polegające na przemieszczeniu się ładunków wewnątrz ciała pod wpływem zewnętrznego pola elektrycznego.

Dipol elektryczny

Układ dwóch połączonych, przeciwnych ładunków ($X+$ i $X-$) leżących w bardzo małej odległości od siebie, np. cząsteczka wody.

Prąd elektryczny

Uporządkowany ruch ładunków elektrycznych (zazwyczaj elektronów) płynących w jednym kierunku.

Napięcie elektryczne

Siła napędzająca ruch elektronów, określająca różnicę energii między dwoma punktami w obwodzie.

Wolt ($V$)

Jednostka napięcia elektrycznego; w polskim gniazdku domowym wynosi ono $230\,V$.

Natężenie prądu

Wielkość informująca o ilości ładunku przepływającego przez przekrój poprzeczny przewodnika w ciągu jednej sekundy.

Amper ($A$)

Jednostka natężenia prądu elektrycznego.

Woltomierz

Przyrząd do pomiaru napięcia, który włącza się do obwodu równolegle.

Amperomierz

Przyrząd do pomiaru natężenia prądu, który włącza się do obwodu szeregowo.

Opór elektryczny (rezystancja)

Właściwość materiału utrudniająca przepływ elektronów (prądu).

Ohm ($\Omega$)

Jednostka oporu elektrycznego.

Opór właściwy

Wielkość charakterystyczna dla danej substancji, określająca jej opór niezależnie od wymiarów mechanicznych przewodnika.

Ferromagnetyki

Materiały posiadające silne właściwości magnetyczne, takie jak żelazo, nikiel i kobalt.

Elektromagnes

Zwojnica z żelaznym rdzeniem, która staje się magnesem tylko wtedy, gdy płynie przez nią prąd elektryczny.

Reguła prawej dłoni

Zasada określająca kierunek linii pola magnetycznego wokół kabla: kciuk wskazuje kierunek prądu, a zgięte palce pokazują kierunek pola.

Ruch drgający

Ruch powtarzający się cyklicznie tam i z powrotem wokół położenia równowagi.

Okres drgań ($T$)

Czas potrzebny na wykonanie jednego pełnego drgania, mierzony w sekundach.

Częstotliwość ($f$)

Liczba drgań w ciągu jednej sekundy, wyrażona w Hercach ($Hz$).

Amplituda ($A$)

Największe wychylenie ciała z punktu równowagi.

Fala mechaniczna

Zaburzenie przenoszące energię przez ośrodek sprężysty bez transportu materii (cząsteczki drgają w miejscu).

Infradźwięki

Dźwięki o częstotliwości poniżej $20\,Hz$, niesłyszalne dla ludzi.

Ultradźwięki

Dźwięki o częstotliwości powyżej $20\,000\,Hz$, wykorzystywane m.in. w badaniach USG.

Decybel ($dB$)

Jednostka poziomu głośności dźwięku.

Barwa dźwięku

Cecha dźwięku pozwalająca odróżnić brzmienie różnych instrumentów lub ludzkich głosów.

Rezonans akustyczny

Pobudzenie ciała do drgań przez falę dźwiękową pochodzącą od innego ciała o tej samej częstotliwości własnej.

Fala elektromagnetyczna

Zaburzenie pola elektrycznego i magnetycznego, które rozchodzi się w próżni z prędkością około $300\,000\,km/s$.

Rok świetlny

Jednostka odległości używana w kosmosie, odpowiadająca dystansowi, jaki światło pokonuje w ciągu roku.

Promieniowanie Rentgenowskie (X-Ray)

Fala elektromagnetyczna przenikająca przez miękkie tkaniny ciała, ale zatrzymująca się na kościach; używana w medycynie.

Prawo odbicia światła

Zasada mówiąca, że kąt padania światła ($\alpha$) jest zawsze równy kątowi jego odbicia ($\beta$).

Załamanie światła

Zmiana kierunku biegu światła przy przejściu na granicę dwóch ośrodków, wynikająca ze zmiany prędkości światła.

Pryzmat

Trójkątny element szklany służący do rozszczepiania światła białego na siedem barw tęczy.

Zdolność skupiająca ($Z$)

Parametr soczewki mierzony w dioptriach ($D$), informujący o tym, jak mocno soczewka zagina promienie świetlne.

Krótkowzroczność

Wada wzroku polegająca na złym widzeniu w oddali; korygowana za pomocą soczewek rozpraszających („minusów”).

Dalekowzroczność

Wada wzroku polegająca na problemach z widzeniem bliskim; korygowana za pomocą soczewek skupiających („plusów”).

Astygmatyzm

Wada wzroku spowodowana niesymetrycznym kształtem oka, objawiająca się zniekształconym i zamglonym obrazem.

Daltonizm

Wada wzroku polegająca na błędnym rozpoznawaniu barw, najczęściej czerwonej i zielonej.