L08: Urban air pollution and its health effects

Diffuse verontreiniging (kenmerken)

= luchtvervuiling komt niet uit 1 enkele fabriekspijp, maar is wijdverspreid en over aanwezig

• Veel verschillende (inter)nationale bronnen:
  = Het is een optelsom van lokaal verkeer, stedelijke industrie (onderste foto), maar ook vervuiling die door de wind uit andere landen wordt aangeblazen (bijvoorbeeld ammoniak uit de landbouw of fijnstof uit het Ruhrgebied).

• Complex mengsel (lage concentraties):
  = Het is een chemische cocktail van honderden verschillende stoffen (fijnstof, NO2, ozon, zware metalen). De individuele concentraties zijn vaak laag (onder de directe alarmgrens), maar de combinatie van al die stoffen samen maakt mensen op de lange termijn ziek.

• Moederstoffen (Parent):
  = Stoffen die direct worden uitgestoten (bijv. roet uit een uitlaat).

Diffuse luchtvervuiling:
Omnipresent (grijze sluier)

= luchtvervuiling hangt als een deken over de stad. Je kunt er in de buitenlucht niet aan ontsnappen; iedereen ademt het constant in.

Diffuse luchtvervuiling:
Moederstoffen (parent)

= Parent compounds: Stoffen die direct worden uitgestoten (bijv. roet uit een uitlaat).

Diffuse luchtvervuiling:
Transformed products

= Secundaire vervuiling die pas in de lucht ontstaat door chemische reacties onder invloed van zonlicht (bijv. ozon of secundair fijnstof).

Inversie (temperatuurinversie)

1. De Temperatuurgrafiek (Links)

Als je naar de zwarte lijn in de grafiek kijkt, zie je precies wat er met de temperatuur gebeurt op verschillende hoogtes:

• Van 0 tot 300 meter: De lijn loopt naar links. Dit is de normale situatie: het wordt kouder (van ongeveer 4°C aan de grond naar 0°C op 300 meter).

• Tussen 300 en 400 meter (De roze balk): De lijn maakt plotseling een knik naar rechts. Dit is de inversielaag. De temperatuur stijgt hier ineens weer (van 0°C naar 3°C).

• Boven de 400 meter: De lijn buigt weer naar links; de lucht wordt op grote hoogte weer kouder.

---

2. De Situatie in de Stad (Rechts)

De tekening rechts laat zien wat de gevolgen hiervan zijn voor een stad:

• De onderste laag (Cool Sea Breeze): Boven de stad hangt koude, zware lucht. Omdat koude lucht zwaarder is dan warme lucht, blijft deze laag dicht bij de grond hangen. Alle uitlaatgassen en rook van de stad (de grijze wolk) hopen zich hier op.

• De inversielaag (Warm Air): Vlak daarboven (de rode/roze balk) bevindt zich een laag warme lucht. Vaak wordt deze warme laag van bovenaf naar beneden gedrukt door een hoogdrukgebied (de grote 'H' met de zwarte pijlen naar beneden).

• Het Deksel-effect: Omdat warme lucht lichter is dan koude lucht, kan de koude, vervuilde stadslucht niet opstijgen door die warme laag heen. De inversielaag werkt als een ondoordringbaar deksel op de stad.

Wintersmog (industriële / grijze smog)

= ontstaat door verwarming en industrie tijdens koude periodes

• De ingrediënten: Grootschalige verbranding van steenkool (coal burning) zorgt voor een massale uitstoot van twee dingen:

  • Smoke particles: Roet- en stofdeeltjes (fijnstof).

  • SO2 (Zwaveldioxide): Een giftig, prikkend gas dat ontstaat bij het verbranden van kolen.

• De valstrik (Inversie): Omdat het ijskoud was in december 1952, stookten de Londenaren massaal hun open haarden. Door een sterke inversielaag kon deze giftige, vette damp nergens heen en bleef het dagenlang als een dikke, grijze deken over de stad hangen (zoals te zien op de foto rechtsonder).

Zomersmog (fotochemische / bruine smog)

= ontstaat juist op warme, zonnige dagen en wordt volledig aangedreven door drukke stadsverkeer

1. De ingrediënten (Uit de uitlaat)

De foto rechts van de drukke snelweg laat de bron zien. Auto's en vrachtwagens stoten massaal twee basisstoffen uit:

• NO2 (Stikstofdioxide): Dit gas geeft de smog zijn typische bruine kleur (vandaar de naam brown smog).

• Unburned hydrocarbons (Koolwaterstoffen): Onverbrande brandstofresten en dampen van het verkeer.

2. De motor (Zonlicht)

Links op de dia zie je de zon. UV-straling is de katalysator. Zonder fel zonlicht gebeurt er niets.

• Het zonlicht splitst NO2 (stikstofdioxide) op in NO en een los, zeer agressief zuurstofatoom (O).

3. De chemische kettingreactie (Het midden)

Normaal gesproken reageert dat losse zuurstofatoom met gewone zuurstof (O2) om Ozon (O3) te vormen. In een schone omgeving breekt de NO dat ozon ook weer snel af (een natuurlijke balans).

Maar in de stad gooien die onverbrande koolwaterstoffen (unburned hydrocarbons) roet in het eten:

1. De koolwaterstoffen veranderen door de reactie in agressieve deeltjes: hydrocarbon radicals en vervolgens peroxyl radicals.

2. Deze radicalen kapen de NO weg. Hierdoor kan de NO het gevormde ozon niet meer afbreken.

3. De natuurlijke rem is er vanaf: de ozonconcentratie blijft maar stijgen.

---

4. De schadelijke eindproducten

Onderaan de streep ontstaan er door deze hitte-cocktail twee gevaarlijke secundaire vervuilers:

• Ozone (O3): Ozon hoog in de stratosfeer beschermt ons tegen UV, maar ozon op leefniveau (troposferisch ozon) is puur vergif. Het is een sterke oxidator die diep in de longen weefsels beschadigt.

• PAN (Peroxyacetylnitraat): Dit ontstaat wanneer de radicalen direct binden met NO2. PAN is berucht omdat het extreem prikkelt op de ogen (traanogen) en de luchtwegen vernauwt.

Fijnstof: volume verhouding

→ fijnstofconcentraties in de buitenlucht worden gemeten in microgram per kubieke meter( ug/m3) en gewicht is direct gekoppeld aan driedimensionale volume van een deeltje

1. De wet van de derde macht (Volume vs. Diameter)

Fijnstofconcentraties in de buitenlucht worden gemeten in microgram per kubieke meter ($\mu\text{g/m}^3$). We meten dus gewicht, en gewicht is direct gekoppeld aan het driedimensionale volume van een deeltje.

• Een deeltje van PM10 (diameter van 10mu) is in diameter 4 keer zo groot als een deeltje van PM2.5 (diameter van 2.5\mu).

• Omdat het volume van een bol met de derde macht stijgt, is de verhouding in gewicht:

  $$4 \times 4 \times 4 = 64$$

• De vergelijking op het plaatje: Één enkel PM10-deeltje weegt exact evenveel als de 64 kleine PM2.5-deeltjes die in het raster staan afgebeeld.

---

2. Waarom grote deeltjes "zwaarder" meetellen

Als een meetstation in de stad de lucht filtert en het stof weegt, drukken een paar grote, grove deeltjes (zoals opwaaiend bodemstof of zand) het meetresultaat al snel omhoog. De grafiek slaat direct uit, waardoor het lijkt alsof de luchtkwaliteit dramatisch is verslechterd door die specifieke deeltjes.

---

3. Het Urban Health-dilemma: Het gevaar van de onzichtbare massa

Het onderste punt is het belangrijkste voor je vak: "$PM_{10}$ kan worden gedomineerd door een paar grove deeltjes of heel veel kleine deeltjes."

• Scenario A: Je ademt 1 grof deeltje van 10 mu in. Dit blijft hangen in je neus/keelholte (zie je allereerste dia) en je hoest het weer uit. Weinig schade.

• Scenario B: Je ademt 64 ultrafijne roetdeeltjes in van 2.5 mu. Dit weegt voor het meetstation exact hetzelfde, maar deze deeltjes dringen diep door tot in je longblaasjes en schieten je bloedbaan in. Veel grotere gezondheidsschade.

Kortom: Alleen kijken naar het gewicht van fijnstof is misleidend. Een lage score in gewicht kan nog steeds betekenen dat de stadslucht vol zit met miljoenen levensgevaarlijke, ultrafijne deeltjes die simpelweg te licht zijn om op te vallen op de weegschaal.

Fijnstof: oppervlakte verhouding

→ wanneer je 1 groot deeltje opknipt in heel veel kleine deeltjes, blijft totale gewicht/volume weliswaar gelijk → maar totale oppervlakte neemt exponentieel toe

Aantal gevolgen:

1. Meer reactieve groepen → Oxidatieve stress

Chemische reacties tussen fijnstof en je lichaam vinden uitsluitend plaats aan de buitenkant (het oppervlak) van het deeltje.

• Aan dit oppervlak zitten vaak reactieve groepen, zoals metalen of vrije radicalen.

• Hoe groter de totale oppervlakte die in contact komt met je longweefsel, hoe heviger de chemische reactie. Dit veroorzaakt oxidatieve stress: een situatie waarin gezonde cellen en weefsels in de longen direct worden beschadigd door agressieve deeltjes.

2. Het Spons-effect (Adsorptie van giftige stoffen)

Fijnstof reist in de stad zelden alleen; het zweeft door een soep van andere chemische vervuiling. De buitenkant van zo'n fijnstofdeeltje werkt als een magneet.

• Giftige stoffen zoals de PAK's (die we bespraken bij de inductie-dia's) hechten zich vast aan dit oppervlak.

• Omdat heel veel kleine deeltjes samen een gigantisch oppervlak hebben, kunnen ze veel meer giftige "lifters" meedragen en diep in de longblaasjes afleveren dan één groot deeltje met hetzelfde gewicht.

3. Makkelijker oplosbaar

Omdat kleine deeltjes in verhouding heel veel buitenkant en maar heel weinig binnenkant hebben, lossen ze veel sneller op in de biologische vloeiingen (zoals het longvocht). Eventuele giftige bestanddelen die in het deeltje zitten ingebakken, komen hierdoor veel sneller en effectiever vrij in het lichaam.

Fijnstof: naamgeving

Natuurlijke bronnen van fijnstof

1. Zeezout (Sea salt spray)

Dit is in kustlanden zoals Nederland een van de grootste natuurlijke bijdragers.

• Door de wind en opspattend zeewater komen er piepkleine zoutdruppeltjes in de lucht.

• Nadat het water verdampt, blijven er zoutkristallen over die als fijnstof door de lucht zweven.

2. Bodemstof en woestijnzand (Windblown dust)

Wanneer de wind over droge, onbedekte bodems blaast, neemt deze fijne gronddeeltjes mee.

• Een bekend fenomeen is Saharastof: sterke woestijnwinden kunnen miljoenen tonnen fijn zand hoog in de atmosfeer blazen, waarna het duizenden kilometers verderop (ook in Nederland) weer neerdwarrelt.

3. Bosbranden en natuurbranden (Wildfires)

Bij het verbranden van hout en biomassa komt een enorme hoeveelheid fijnstof vrij.

• In tegenstelling tot zeezout of bodemstof, produceren branden juist heel veel ultrafijnstof ($PM_{2.5}$), roet en de beruchte PAK's waar we het eerder over hadden.

4. Biologische deeltjes (Bioaerosolen)

De natuur produceert zelf ook levend of organisch fijnstof. Denk hierbij aan:

• Pollen (stuifmeel): Veroorzaker van hooikoorts.

• Schimmelsporen en bacteriën: Zweven vrij rond in de lucht.

• Plantenresten: Minuscule deeltjes van bladeren of schors.

5. Vulkaanuitbarstingen

Bij een eruptie worden gigantische hoeveelheden vulkanische as en gassen (zoals zwaveldioxide) de lucht in gestoten. Dit as is vlijmscherp, mineraal fijnstof dat over grote delen van de wereld kan uitzwermen en zelfs het vliegverkeer kan platleggen.

Fijnstof: indeling op basis van oorsprong

• Nucleation mode

• Accumulation mode

• Coarse mode

1. Nucleation mode (Nucleatiemodus)

Dit is de "geboortefase" van fijnstof. Het omvat de allerkleinste deeltjes (ultrafijnstof).

• Grootte: Meestal kleiner dan 0.03 mu tot 0.1 mu (minder dan 100 nanometer).

• Oorsprong: Deze deeltjes ontstaan door condensatie van hete gassen tijdens verbrandingsprocessen (zoals direct achter de uitlaat van een auto) of door chemische reacties in de lucht waarbij gassen direct veranderen in vaste deeltjes (gas-to-particle conversion).

• Gedrag: Er zijn er qua aantal gigantisch veel van, maar ze wegen bijna niets. Ze hebben een heel korte levensduur (minuten tot uren) omdat ze zo snel bewegen dat ze constant tegen elkaar botsen en samensmelten tot grotere deeltjes.

2. Accumulation mode (Accumulatiemodus)

Dit is de modus waar fijnstof zich "ophopt" (accumuleert) in de atmosfeer.

• Grootte: Tussen ongeveer 0.1 mu en 2.5 mu (de kern van PM 2.5).

• Oorsprong: Deze deeltjes ontstaan doordat deeltjes uit de nucleation mode samenklonteren (coagulatie) of doordat dampen condenseren op reeds bestaande deeltjes.

• Gedrag: Dit is de meest hardnekkige fractie. Ze zijn te groot om nog snel samen te klonteren, maar te licht om door de zwaartekracht naar de grond te vallen. Hierdoor kunnen ze dagen tot weken in de lucht blijven hangen en duizenden kilometers afleggen. Dit is biologisch gezien de gevaarlijkste fractie omdat ze diep in de longen doordringen en de hoogste concentratie giftige stoffen (zoals PAK's) meedragen.

3. Coarse mode (Grove modus)

Dit is de fractie van het grovere, mechanische stof.

• Grootte: Groter dan 2.5 mu tot ongeveer 10 mu of meer (het verschil tussen PM2.5 en PM10).

• Oorsprong: Deze deeltjes ontstaan vrijwel uitsluitend door mechanische processen (wrijving, malen, breken). Denk aan slijtage van autobanden en remschijven, opwaaiend wegzand door passerend verkeer, bouwstof, en de natuurlijke bronnen die we net bespraken zoals zeezout en woestijnzand.

• Gedrag: Omdat deze deeltjes relatief zwaar zijn, vallen ze door de zwaartekracht snel weer naar de grond (sedimentatie), meestal binnen een paar uur of dagen en dicht bij de bron.

Fijnstof: bronnen

Welk percentage van de deeltjes passeert de natuurlijke filters van ons lichaam o.b.v. hun grootte (3 medische zones)

1. IPM (Inhalable PM — Inadembaar fijnstof)

• Wat het is: Dit omvat álle deeltjes die je überhaupt via je neus en mond kunt inademen.

• In de grafiek: Dit is de bovenste lijn. Je ziet dat zelfs hele grote deeltjes (tot wel 100 μm, zoals grof strandzand of pluisjes) voor 50% nog de neus- of mondholte binnenkomen.

2. TPM / PM10 (Thoracic PM — Thoracaal fijnstof)

• Wat het is: Deeltjes die klein genoeg zijn om de neus en mond te passeren en door te dringen tot in het strottenhoofd (larynx) en de hogere luchtpijpvertakkingen.

• In de grafiek: Dit is de curve met de driehoekjes. De curve laat zien dat de "50%-grens" (cut-off) precies op 10 μm ligt. Deeltjes groter dan 10 μm worden vrijwel volledig weggevangen door de neus en het slijm in je keel.

3. RPM / PM4 (Respirable PM — Respirabel / Alveolair fijnstof)

• Wat het is: Dit is de diepste fractie. Deze deeltjes zijn zo klein dat ze voorbij de bronchiën reizen en terechtkomen in het trilhaarvrije (unciliated) deel van de longen: de longblaasjes (alveoli).

• In de grafiek: Dit is de curve met de ruitjes. De 50%-grens voor het bereiken van de longblaasjes ligt biologisch gezien rond de 4 μm (vandaar de medische term PM4).

---

De PM2.5-stippellijn

Helemaal links zie je de curve voor PM2.5 met de verticale stippellijn. Dit is een puur milieutechnische meetgrens. De grafiek laat zien dat PM2.5 een zeer strenge selectie is: deeltjes onder de 1 μm gaan er voor bijna 100% doorheen, maar boven de 2,5 μm valt de curve direct naar nul.

Hoe fijnstofdeeltjes daadwerkelijk neerslaan op de wanden van je luchtwegen → depositie:

1. Browniaanse diffusie

2. Interceptie

3. Inerte impactie

4. Sedimentatie

1. Browniaanse diffusie (Random botsingen)

• Hoe het werkt: Ultrafijne deeltjes (vooral uit de nucleation mode, <0,1 mu) zijn zo klein en licht dat ze constant worden weggeduwd door botsende gasmoleculen in de lucht. Ze bewegen in een onvoorspelbaar zigzagpatroon (zie nummer 1 in diagram B).

• Waar: Dit gebeurt vooral diep in de longen (alveoli) waar de luchtstroom bijna stilstaat. Door het gepingpong raken de deeltjes uiteindelijk de wand en blijven ze plakken.

2. Interceptie (Wand schampen)

• Hoe het werkt: Dit gebeurt wanneer een deeltje braaf de stroomlijn van de lucht volgt, maar door zijn vorm of omvang zó dicht langs de wand reist dat de buitenkant van het deeltje de wand raakt (zie nummer 2 in diagram B).

• Waar: Dit is vooral relevant voor langwerpige deeltjes en vezels (zoals asbest of textielvezels). De vezel vliegt wel mee met de bocht, maar raakt door zijn lengte alsnog de kant.

3. Inerte impactie (Uit de bocht vliegen)

• Hoe het werkt: Grote, zware deeltjes (vooral uit de coarse mode, >2,5 mu) hebben veel massa en dus veel traagheid (inertia). Als de luchtstroom bij een splitsing (bifurcatie) plotseling een scherpe bocht maakt, kan het zware deeltje die bocht niet snel genoeg maken. Het vliegt rechtdoor tegen de wand (zie nummer 3 in diagram B).

• Waar: Dit gebeurt hoog in de luchtwegen (neus, keel, hoofdbronchiën) waar de luchtsnelheid hoog is en veel vertakkingen (zoals de carina) zitten.

4. Sedimentatie (Uitzakken)

• Hoe het werkt: Dit is simpelweg de zwaartekracht. Wanneer de luchtstroom vertraagt, vallen de deeltjes door hun eigen gewicht langzaam naar beneden, alsof het bezinksel is (zie nummer 4 in diagram B).

• Waar: Dit gebeurt met middelgrote tot grote deeltjes (1 - 5 mu) in de kleinere, diepere luchtwegen (bronchioli) waar de lucht heel rustig stroomt.

Effecten van fijnstof

Verkeersemissies:
Primaire luchtverontreiniging vs secundaire luchtverontreiniging

1. Primaire luchtverontreiniging (Direct uit de uitlaat)

Deze stoffen worden door verbranding van brandstof (diesel, benzine) of door mechanische slijtage direct in de lucht gebracht:

• NO (NO en NO2): Stikstofoxiden. Ontstaan door de hoge druk en temperatuur in verbrandingsmotoren. Ze irriteren de luchtwegen acuut.

• Fijnstof: Bestaat uit roetdeeltjes uit de uitlaat, maar bij verkeer hoort hier ook de coarse mode bij: slijtage van remmen, banden en het wegdek.

• CO2 en CO: CO2 (kooldioxide) is het bekende broeikasgas. $\text{CO}$ (koolmonoxide) ontstaat bij onvolledige verbranding en is giftig omdat het de zuurstofopname in je bloed blokkeert.

• Koolwaterstoffen (HC) & Vluchtige stoffen: Dit zijn de organische restproducten. Benzeen, formaldehyde, aceetaldehyde en 1,3-butadieen zijn berucht in de Urban Health omdat ze kankerverwekkend (carcinogeen) zijn en direct DNA-schade kunnen veroorzaken.

• (Pb) / Lood: Dit staat tussen haakjes omdat lood sinds de jaren '90 verboden is in autobenzine. Het is historisch gezien een van de grootste toxicologische boosdoeners in steden (veroorzaakte hersenschade bij kinderen), maar is nu grotendeels een legacy-probleem.

---

2. Secundaire luchtverontreiniging (De chemische soep)

Deze stoffen worden niet door auto's uitgestoten, maar ontstaan pas wanneer de primaire emissies gaan reageren met elkaar, met zonlicht of met andere stoffen in de atmosfeer:

• Ozon (fotochemische smog): Zoals we zagen bij de zomersmog-dia: stikstofoxiden (NO) en koolwaterstoffen (HC) reageren onder invloed van de zon en vormen ozon op leefniveau.

• Secundaire deeltjes (Secundair fijnstof): Gassen uit de uitlaat (zoals NO2 of SO2) reageren in de lucht met bijvoorbeeld ammoniak (NH3, afkomstig uit de landbouw). Hierdoor ontstaan nieuwe, vaste zoutkristallen (zoals ammoniumnitraat). Dit vormt een heel groot deel van de accumulation mode van het fijnstof dat we in steden inademen.

Kwantificeren van blootstelling aan verkeersemissies → 2 methodes

1. Methode 1: Verkeersblootstelling op basis van afstand (De 'Proxy' methode)

Hierbij meet je simpelweg de afstand van iemands woning tot een drukke weg of snelweg.

• Het probleem met het gedrag van stoffen: Dit model is erg grof. Het houdt geen rekening met de windrichting, of er bomen/gebouwen tussenstaan die het fijnstof tegenhouden, of dat iemand de hele dag aan de achterkant van het huis zit waar de lucht schoner is.

• Confounding (Stoorfactoren): Dit is een belangrijk tentamenbegrip. De relatie tussen "dicht bij een snelweg wonen" en "gezondheidsklachten" is vaak vertekend (confounded) door twee andere factoren:

  • Socio-economische status (SES): Huizen vlak naast de snelweg zijn vaak goedkoper. Mensen met een lagere SES hebben statistisch gezien vaker een minder gezonde leefstijl of minder toegang tot zorg.

  • Geluid: Snelwegen veroorzaken ook geluidsoverlast. Geluid zorgt voor chronische stress en slaaptekort, wat ook leidt tot hart- en vaatziekten. Je weet dus niet zeker of iemand ziek wordt van de lucht of van het geluid.

---

2. Methode 2: Blootstelling aan representatieve stoffen (De chemische methode)

In plaats van afstand te meten, meet of modelleer je de daadwerkelijke concentratie van een "verkeersmarker" in de lucht, zoals stikstofdioxide (NO2) of roet.

• Niet specifiek (Achtergrond): Als je ergens NO2 of fijnstof meet, is dat nooit 100% afkomstig van het verkeer. Er zit altijd een basislaag in de lucht die ergens anders vandaan komt (achtergrondvervuiling door industrie of landbouw).

• Calibratie kost veel kracht: Om betrouwbare computermodellen te maken die de concentraties op straatniveau voorspellen, heb je gigantisch veel data (weerdata, verkeerstellers) en zware computers nodig.

---

3. De Gouden Standaard: Hybride Modellen

Omdat beide methoden tekortschieten, kiest de moderne wetenschap voor de hybride aanpak. Dit is de beste schatting van de werkelijke blootstelling. Hierbij combineer je drie databronnen:

1. Computermodellen: Voor de algemene concentraties in de straten.

2. Persoonlijke metingen: Mensen die tijdelijk een klein meetapparaatje op hun lichaam dragen.

3. Tijd-activiteit data: Een dagboek of GPS-tracker die bijhoudt waar iemand zich bevindt. (Als de snelweg 's middags heel vies is, maar de bewoner is dan aan het werk in een schone buitenwijk, dan is de werkelijke blootstelling immers veel lager).

Kortom: Om de Urban Health Penalty van verkeer eerlijk te meten, kun je niet simpelweg een liniaal op de kaart leggen. Je moet computermodellen, het gedrag van de bewoner en persoonlijke metingen met elkaar combineren om de stoorfactoren (zoals geluid en SES) eruit te filteren.

Black smoke - Black carbon - Elemental carbon
→ Roet

1. Wat is het en hoe ontstaat het? (Definities)

• Onvolledige verbranding: Roet ontstaat wanneer brandstoffen (zoals diesel of hout) niet volledig verbranden. Dit gebeurt wanneer de zuurstof-koolstofverhouding < 1 is; er is met andere woorden te weinig zuurstof in de motor om alle koolstof netjes te verbranden tot het gas CO2.

• De structuur: Het zijn "verkoolde", onzuivere deeltjes. De structuur lijkt wel een beetje op grafiet (de vulling van een potlood), maar het is een rommelig mengsel van elementair koolstof en organische stoffen.

• Verschillende namen: Dat er "meer dan 15 analytische methoden" zijn, verklaart waarom deze termen door elkaar worden gebruikt. Als je het meet met een lichtstraal (kijken hoe donker het wordt) noem je het vaak Black Carbon, als je het chemisch/thermisch analyseert noem je het Elemental Carbon.

2. Waarom is het zo gevaarlijk? (De Urban Health link)

• Het bevat veel PAK's: Dit is de belangrijkste link met je eerdere dia's over biotransformatie. Roetdeeltjes werken als de ultieme "giftige spons" (adsorptie). Er kleven enorme hoeveelheden PAK's aan het oppervlak.

• Minuscule afmetingen (PM2.5 en PM0.1): Roetdeeltjes zijn extreem klein. De microscoopfoto rechtsboven (TEM-afbeelding) laat zien hoe de allerkleinste losse roetbolletjes (ultrafijnstof, PM0.1) als een soort ketting aan elkaar klonteren.

Gezondheidseffecten gerelateerd aan verkeersemissies luchtvervuiling