Kaarten: Religie, zingeving en levensbeschouwing | Quizlet

Levensbeschouwing

'Een opvatting of oordeel over het doel en de zin van het menselijk bestaan en van het leven. De manier waarop men naar de wereld kijkt' (Kramers)

Theopolitics

De invloed van religies op internationale politieke kwesties

Monotheïstische godsdiensten

Het geloof in het bestaan van 1 God

- christendom

- islam

- jodendom

Secularisatie

(16de eeuw)

Belang en invloed van godsdiensten en religies neemt af;

Scheiding tussen kerk en staat, rol van religie neemt af

Seculariseringsthese ~ Peter Berger

De rol van religie neemt af in moderne, geïndividualiseerde samenlevingen met een liberale democratie, naarmate de levensstandaard toeneemt, het seculier-wetenschappelijk vertoog aan belang wint en de emancipatie van individuen en groepen groeit;

'The Sacred Canopy' ~ Peter Berger (1967)

De culturele revolutie heeft voor de achteruitgang van het godsgeloof en kerkbezoek gezorgd;

Religie werpt niet langer haar schaduw over alle maatschappelijke domeinen

- Cultuuromslag van 1968

- Seculariseringsthese

'La troisième mort de dieu' ~ André Glücksman

Rampen van de 20ste eeuw hebben ervoor gezorgd dat het vertrouwen in een voorzienige en goede God verdwenen is

Het belang van godsdienst neemt af op 2 gebieden

1) maatschappelijk gebied:

religieuze instituten (kerken) hebben minder vat op het sociale leven

2) individueel niveau:

individualisering van zingeving maakt geïnstitutionaliseerde religie minder relevant (individuen vormen eigen zingeving)

Desecularisering

Het terugkomen van religie, zowel in het privéleven van mensen als in het maatschappelijke leven;

Groeiend belang van religie en cultuur binnen machtsverhoudingen en internationale relaties;

Religie wordt weer belangrijker in de samenleving, na een periode waarin het minder invloed had;

- Cox

- Berger

- Habermas

'Religie in de stad van de mens' ~ Harvey Cox

In grootsteden is religie nog sterk aanwezig!

-> Als je kijkt naar de stedelijke context is er op te merken dat religie niet zo dood is als het lijkt;

-> Religie leeft op een nieuwe manier in stedelijke context

-> Tegen secularisatiethese (Stad was de motor van de secularisatie)

-> Comeback van godsdienst (jaren '80)

‘The Desecularization of the World’~ Peter Berger (1999)

Berger's eerdere visie was dat religie een randverschijnsel was dat waarschijnlijk zou verdwijnen door de secularisatie. Echter, rond de 21ste eeuw constateerde hij een retour van godsdiensten wereldwijd, met uitzondering van West-Europa, waar secularisatie doorging. Na 30 jaar herzag Berger zijn standpunt en erkende dat de wereld deseculariseert, met een revitalisering van religie in veel delen van de wereld. Hij besefte dat hij te veel gefocust had op de West-Europese uitzondering en dat academici vaak blind waren voor de globalisering van religie (er gold een academische confirmation bias; academici zijn omgeven door secularisatie; in westen zet secularisering door)

Eerdere visie op secularisatie ~ Berger

Secularisatie zou leiden tot het afnemen van religie in de moderne wereld; Hij dacht dat religie zou verdwijnen naarmate samenlevingen meer geseculariseerd werden, vooral in westerse landen

Jürgen Habermas

Evolutie van marxistische godsdienstcriticus tot positieve attitude t.o.v. sociale rol van religie

-> Volgde altijd een marxistische geloofskritiek;

-> Eerst zeer negatieve analyse over godsdienst: het zorgt voor vervreemding;

-> Ging in gesprek kardinaal Ratzinger (later paus Benedictus XVI), waarin ze beide vonden dat religieuze argumenten mochten meespelen in het maatschappelijk debat,

MAAR deze moesten wel vertaald worden in rationele termen en bij de uiteindelijk beslissing mochten ze geen rol spelen (ze mochten wel gehoord worden)

'La Revanche de Dieu' = 'de wraak van God' ~ Gilles Kepel (1991)

Het einde van de Koude Oorlog heeft godsdiensten teruggebracht;

'Godsdienst krijgt communisme op de knieën'

-> Gelooft erin dat religie terug gaat toenemen

-> Schrijft in zijn werk over de oorlog in Joegoslavië die gebeurde langs een culturele-religieuze breuklijn

'God is back' ~ Micklethwait en Wooldridge (2009)

Om vandaag iets van de wereld te snappen, moet je ook het fenomeen godsdienst erbij nemen

Alain de Botton

Religie voor Atheïsten

Een heidense gebruikersgids

Religie is nuttig voor sociale cohesie

Privatisering van religie

Indien religie een privékwestie wordt, een vrije keuze

'A Secular Age' ~ Charles Taylor

Secularisatie betekent niet dat religie volledig afwezig is, maar dat een seculiere staat nodig is om een samenleving te creëren waarin verschillende religies vreedzaam naast elkaar kunnen bestaan

Doel en middelen van een seculiere staat:

- Doel: het bevorderen van wederzijds respect en gewetensvrijheid (iedereen mag geloven wat ze willen)

- Middel: scheiding tussen kerk en staat (de staat mag geen religie voortrekken of bevoordelen)

Verschillende soorten secularisme:

1) Republikeins model

-> Nadruk op neutraliteit van de staat en overheid

-> Voorbeeld: In Frankrijk geldt het principe van laïcité, waarbij religie strikt gescheiden blijft van de overheid

-> Probleem: Het doel, zoals respect tussen religies, kan

2) Belgisch model

-> Kenmerk: Unieke invulling door verzuiling (religieuze groepen worden erkend en krijgen middelen, bijvoorbeeld katholieke scholen en islamitische moskeeën)

-> Dit model combineert aspecten van zowel het republikeinse als het liberale model

3) Angelsaksisch model

-> Focus: Vrijheid van religie, zonder de nadruk op neutraliteit van de staat zoals in het republikeinse model

-> Voorbeeld: In de VS mag religie zichtbaar zijn in het publieke leven, zolang de staat geen enkele religie voortrekt

Laïcité

Kerk en staat zijn gescheiden;

-> In Frankrijk geldt het principe van laïcité, waarbij religie strikt gescheiden blijft van de overheid

Gevolg van verzuiling bij secularisering

Een verkaveling van de staat volgens de ideologische-levensbeschouwelijke breuklijnen

2 concepten van de seculariseringsthese

1) Believing without Belonging ~ G. Davie

- geloofsinhoud blijft doorleven

- geloof in bepaalde zaken vermindert niet even hard als de

band met kerken en godsdienst

2) Vicarious religion (=plaatsvervangende religies) ~ G. Davie

- band met institutionele wordt losser

- religie uitgevoerd door een actieve minderheid, maar namens een veel groter aantal goedgekeurd

- kerkelijke diensten als public service

vb. huwelijke, begrafenissen...

1978

Paradigmawissel met einde van Koude Oorlog

-> Overgang van secularisatie naar desecularisatoe

-> Na de Koude Oorlog: globalisering -> terug nood aan spiritualiteit en religie

1978 wordt gezien als het jaar van de terugkeer van God:

- De Iraanse revolutie

- Johannes Paulus II werd verkozen

De Iraanse Revolutie (1978)

Man zette zichzelf in vuur, Iran onder leiding van de Shah (heerser van Perzië), bondgenoot van de VS, het regime zou worden omvergeworpen door de Shihitische Ayatollah (oude geestelijke leider)

=> Religieuze revolutie die de Shah op de vlucht liet slaan en van het moderne vooruitgaande Iran een theocratie maakte

-> Eerste keer dat we de kracht van de Islam zagen als politieke actor, Westerse wereld was verbaasd

Westerse cultuur is complex (4 aspecten)

1) Secularisering (de geloofsafval) zet door (radicaal atheïsme)

2) Onder niet-gelovigen vormt er een hernieuwde waardering voor godsdienst -> religie heeft een sociaal nut (bv. solidariteit)

3) Drang naar sacraliteit/spiritualiteit, MAAR wantrouwen tegen geïnstitutioneerde godsdiensten

4) De SL kan pas sterk zijn als er een sterke godsdienst is

'Clash of Civilizations' = 'Botsende beschavingen' ~ Samuel Huntington (1994)

Na WOII: conflict, geen vredevolle wereld

-> Religie als oorzaak voor conflict tussen beschavingen ...

Huntington deelt de wereld op in een paar grote beschavingen

(Binnen iedere beschaving is er een leidende mogendheid)

-> Gevolg: beschavingen zullen botsen

-> Oplossing: Multiculturalisme afzweren

Multiculturalisme afzweren door Huntington

We kunnen verschillende culturen en godsdiensten niet samengooien in één samenleving;

Westerse waarden zijn niet universeel ...

-> We kunnen daarom ook geen waarden opleggen aan een ander

Beschavingen ~ Huntington

Om een beschaving te hebben, heb je een leidende godsdienst nodig (orthodox, christelijk...) EN elke beschaving kent 1 leidende macht / mogendheid (zie Rusland, VS, China...)

4 punten van kritiek op visie Huntington

1) Oversimplificatie: beschavingen zijn geen uniforme blokken; je kan ze niet classificeren onder 1 religie

2) Conflicten zijn eerder binnen dan tussen de beschavingen

3) Detraditionalsiering ~ Roy= De band tussen cultuurgebied en godsdienst wordt steeds losser

4) Weinig oog voor uniformiseringsprocessen of amerikanisering door de globalisering

3 verschillende vormen van secularisatie

'Public religions in the Modern World' ~ José Casanova (1994)

3 verschillende vormen van secularisatie:

1) Differentiatie: scheiding tussen kerk en staat

-> Principe van westerse democratieën

-> Staan los van elkaar (onafhankelijkheid), ontwikkelen los van elkaar;

-> Positief fenomeen voor staat en religie, want religie komt

los van eventuele staatsbemoeiingen en omgekeerd

2) Vermindering van het belang van (geïnstitutionaliseerde) religie

-> Algemene achteruitgang van politieke invloed van religie

3) Privatisering van religie

-> Problematisch: Idee dat een perfect neutrale samenleving zou bestaan is onzin, je bent altijd beïnvloed door ideologieën

3 niveaus van politieke actie (door religie)

1) Deelname aan de staatsmacht

- bv. in theocratieën

- problematisch

2) Inmenging in politieke machtsstrijd (politieke maatschappij)

- niet problematisch, inmenging van ideeën

3) Civil Society (burgermaatschappij)

= Maatschappij van burgers (maatschappelijk middenveld);

= Burgers laten hun stem horen en hopen op die manier een bepaalde politieke druk te creëren

-> Religie speelt een rol in de maatschappij

-> Valt de kerkgemeenschap hieronder? NEEN: kerken hebben een globale visie over de samenleving,

houdt rekening met het overkoepelde ...

- bv. verdrag van Lissabon

DENKMODELLEN over de methoden van religie in politiek -> Continuüm met 2 uitersten

Ene uiterste: (uiterst links)

volledige scheiding tussen kerk en staat ≈ Tweerijkenleer

Andere uiterste: (uiterst rechts)

kerk en staat vallen samen ≈ Theocratie

--------------------------------------------------------------------

1) volledige scheiding tussen kerk en staat

(scheiding van religie en politiek) ≈ Tweerijkenleer

a) 'Civitas Dei' en 'Civitas terrena' ~ Augustinus

b) Tweerijkenleer

c) Tragische held van M. Weber

d) Burgerlijke religie (Civil religion)

e) Publieke theologie en kritische politieke theologie (gevolg)

2) kerk en staat vallen samen (fusie van religie en politiek) ≈ Theocratie

a) Theocratie

b) Bisschoppelijke tussenkomst

c) Status Confessionis

Continuüm van de DENKMODELLEN over de methoden van religie in politiek

- (1) Tweerijkenleer (uiterst links)

- (c) Weber's tragische held

- (e) (Kritische) Politieke theologie

- Christendemocratie & Bevrijdingstheologie (midden)

- (e) Publieke theologie & (d) Burgerlijke religie (Civil Religion)

- (2) Theocratie (uiterst rechts)

a) 'Civitas Dei' en 'Civitas Terrena' ~ Augustinus

Civitas Dei = het rijk van god

Civitas Terrena = de aardse wereld

b) Tweerijkenleer

Volledige scheiding tussen kerk en staat

(scheiding van religie en politiek)

Sterk onderscheid tussen de geestelijke en de wereldlijke wereld ~ Luther

a) Theocratie

Kerk en staat vallen samen

(fusie van religie en politiek)

Een regeringsvorm waarbij de autoriteit over de staat wordt uitgeoefend door religieuze leiders / groepen;

De wetten van de mensen komen rechtstreeks van een goddelijke wet

bv. Iran, Vaticaanstad, Saoeidi-Arabië

-> Ongemedieerd (Iran, IS)

-> Gemediteerd (Kerk)

c) Status Confessionis

Vanuit je geloofsovertuiging moet je een bepaald politiek standpunt innemen;

-> Situatie van rechtstreekse inmenging van religie in politiek; 'Vanuit mijn christelijk geloof kan ik niet anders dan deze politiek goedkeuren of afkeuren'

-> Begrip uit de Protestantse wereld, maar ik het katholieke

denken toepasbaar

-> Het 'ja' aan Christus impliceert 'neen' aan inhumaan

beleid / wetten ...

bv. Holocaust

bv. Bekennende Kirche ~ Bonhoeffer

bv. apartheidsregime in Afrika (rassensegregatie)

bv. Sociale leer van de kerk

Bekennende Kirche ~ Bonhoeffer

(Voorbeeld Status Confessionis)

Protestgroep Naziregime;

Bonhoeffer verzette zich tegen Hitler -> omdat hij christen is kan hij NIET instemmen met het nazi-regime;

-> 'Wie het Nazi-regime aanvaardt, plaatst zich ipso facto buiten de kerkgemeenschap'

-> Tirannemoord zou op die manier toegestaan zijn; "Mensen vermoorden mag niet, maar het is wel moreel juist om Hitler te vermoorden"

c) De tragische held van Max Weber

Een goede politicus is iemand die trouw blijft aan een hoger/belangrijk ideaal, ook al weet hij/zij dat dit leidt tot moeilijke keuzes en pijnlijke offers -> Het tragische is dat je niet alles kunt bereiken wat je wilt, omdat idealen vaak botsen;

Een goede politicus voert beleid volgens de gezindheidsethiek en volgens de verantwoordelijkheidsethiek

- Deze 2 elementen moeten samengaan (evenwicht)

(...)

d) 'Civil religion' = 'burgerlijke religie / godsdienst' ~ Rousseau

Godsdienst wordt gebruikt door de staat om van zijn burgers goede burgers te maken

-> Functionele benadering van een godsdienst (enige optie)

-> Noodzakelijk voor moraliteit bij burgers

-> Angst dat dit tot loyaliteitsconflicten zou leiden

(...)

Kritiek vanuit Robert Bellah op de 'Civic religion' van Rousseau

1) Gelovigen dragen ultieme loyaliteit tot God, en niet zomaar tot de staat

2) De belangen van gelovigen gaan verder dan die van de natie

-> Niet enkel het goede voor de natie, maar voor iedereen ('common good')

3) Eerder kritische dan ondersteunende rol

-> Vanuit het geloof moet men een kritische houding hebben tegenover de politiek en politieke machthebbers;

-> Niet zomaar passief instemmen

e) Publieke theologie en kritische politieke theologie

Publieke theologie

= Een samenleving kan pas echt kan functioneren als er een gedeeld ethisch en religieus referentiekader is, dat richting geeft aan het publieke leven en de politiek

-> Benadrukt de rol van religie in het publieke debat om gemeenschappelijke waarden te ondersteunen.

Kritische politieke theologie

= Politieke theologie, maar als kritische instantie (als reactie op wereldoorlogen) ~ Metz, Moltmann en Sölle;

=> Een theologie die macht en onrecht kritisch onderzoekt, ontstaan na de wereldoorlogen. Het richt zich op solidariteit met onderdrukten en het tegengaan van onrecht

a) Christendemocratie

(midden van het continuüm)

Een politieke stroming die het christendom (christelijke waarden) verbindt met politiek;

Relatie politiek - religie wordt gemediteerd a.h.v. bemiddeling;

-> Bemiddeling via sociaal personalisme

-> Gelijkenissen met de sociale leer van de kerk: belangrijke principes voor christendemocraten (3 S'en): solidariteit, subsidiariteit, samenwerking standen

Voordelen:

+ sociaal gecorrigeerde markteconomie

(Rijnlandsmodel)

+ sociale vrede

(door sociaal overleg)

Nadelen:

- klassenconflict wordt onderschat en iedere groep heeft zijn eigen belangen die soms niet verenigbaar zijn

(samenwerking tussen standen in de 'volkspartij' leidt tot

spanningen: patronaat wil vrije markt, arbeidersbeweging neigt naar sociaal-democratie, boeren willen protectionisme)

Sociaal personalisme ~ Maritain en Mounier

Een filosofie die de menselijke waardigheid centraal stelt, met een balans tussen persoonlijke vrijheid en sociale verantwoordelijkheid;

Het individu is belangrijk, maar krijgt pas waarde binnen de gemeenschap

Gelijkenissen met de sociale leer van de kerk: belangrijke principes voor christendemocraten (3 S'en)

1) Solidariteit: niet enkel survival of the fittest

2) Subsidiariteit: beslissingen worden best genomen op het niveau van waar ze thuishoren

3) Samenwerking tussen standen i.p.v. conflict

b) Bevrijdingstheologie ('70s-'80s)

(midden van het continuüm)

Centraal: bevrijding van de zonde;

Zag de realiteit în termen van verdrukking => Kritische analyse van de maatschappij in termen van verdrukking: klassendenken (~ marxistisch denken);

Armen staan onder druk door macht rijken -> Hiërarchie, boven en onder

-> Doel: verzoening van de verschillende belangen, met aandacht voor de armen

-> Conflictmodel: de theologie komt voort uit het marxistisch denken waarin conflict tussen klassen centraal stond

(geen functionalistisch denken)

-> Problemen:

- Marxistische analyse leidt tot conflict met kerkelijke hiërarchie

- Tegenbewegingen tegen bevrijdingstheologie:

neo-conservatieven, neo-protestantse bewegingen

-> Gevolg: de bevrijdingstheologie verloor aan invloed

Christelijke wereld in 3 delen

1) Rooms-Katholiek

2) Protestants

3) Orthodox

Orthodoxie

Rechtzinnigheid; het streng vasthouden aan de kerkleer

Verzamelnaam voor de christelijke kerken in Oost-Europa en in het Midden-Oosten

-> 2 polen: Constantinopel en Moskou

-> Typische gebouwen: onderscheid Griekse (koepels vaak rood of blauw) en Russische (gouden koepels en in kruisvorm gebouwd) kerken

Patriarch van Moskou

Het hoofd van de Patriarchaat van Moskou: Patriarch Kirill

Iconostase

Een wand samengesteld uit iconen in de orthodoxe kerken tussen het altaar en de ruimte van het volk:

verbinding van het hemelse en aardse

Ecclesia Indivisa

Onderverdeelde (onverdeelde) kerk (tot 1054)

Constantijnse omwentelingen

Keizer Constantijn de Grote zorgt voor de omslag naar godsdienstvrijheid (3e eeuw)

eerste concilie van Nicea (325)

de Keizer bemoeit zich actief met theologische kwesties

doel: de eerste poging om consensus te bereiken in de Kerk door middel van een vergadering die het hele christendom vertegenwoordigde.

stichting van Constantinopel (330)

nieuwe hoofdstad in het Romeinse Rijk

= Istanbul / Byzantium

= het nieuwe Rome

verdeling van het Romeinse Rijk (Oost en West)

WEST-ROMEINSE RIJK:

- Rome als hoofdstad

- zal katholiek protestants zijn

OOST-ROMEINSE RIJK:

- Constantinopel als hoofdstad

- vormt de basis voor de Byzantijnse Orthodoxe wereld

5 historische patriarchaten

1) Rome

2) Constantinopel

3) Antiochië

4) Alexandrië

5) Jeruzalem

622

Hidjra: begin van islamitische jaartelling en expansie

1054 (Oosters Schisma)

breuk tussen Oost en West Romeinse Rijk

- uit elkaar groeien van Latijnse en Byzantijnse Kerk

- werelden gaan uit elkaar

- patriarch van Constantinopel krijgt na die scheiding een ereprimaatschap (geen paus, maar een primus inter paris, eerste onder gelijken)

Vladimir (Keizer van Kiev)

laat zich dopen

Solovki-eilanden

ZWARE VERVOLGINGEN ONDER SOVJET-UNIE:

'concentratiekampen' voor Russisch orthodoxe christenen, die daar dwangarbeid uitoefenen

-> symbool voor vervolging

patriarch

geestelijke leider

erkende religies in Rusland

Russische-orthodoxie

lutheranisme

jodendom

islam

dhimmi

niet-mosliminwoners van een islamitisch land.

In het algemeen betekent het 'de juridische bescherming die een islamitische staat biedt aan niet-moslims'.

- christenen en joden waren tweederangsburgers

- hadden niet dezelfde rechten als de moslims maar konden

wel hun godsdienst blijven behouden

systeem van Millet (Ottomaanse Rijk)

vorm van zelfbestuur voor religieuze-culturele minderheden op religieus vlak, maar ook op sommige terreinen van het burgerlijke leven (bv. familierecht, rechtsspraak...)

- Ottomaanse Rijk gaf hierdoor autonomie aan religieuze minderheden

- verschillende godsdiensten konden daardoor in vrede naast elkaar leven

gevolg van het systeem van Millet

PARADOX:

2e Rome (Constantinopel) overklast het 3e Rome (Moskou)

- christendom werd relatief goed behandeld onder het Ottomaanse Rijk

- christendom werd in Moskou onderdrukt

'zieke man van Europa'

bijnaam van het Ottomaanse Rijk aan het einde van zijn bestaan in de 19e eeuw (belangrijke evolutie)

Territorialisering in Ottomaanse Rijk

verschuiving van supra-etnisch cultureel-religieus idee naar etnisch-concept

Grieks-orthodox kent een dubbele zin

1) Griekse orthodoxie van Athene:

etnisch-Helleens-nationalistisch idee van Griekenland (etnisch idee), het land dat wij vandaag de dag kennen (bv. orthodoxe kerken met Griekse vlag)

2) Grieks orthodoxie die door de patriarchaat wordt voorgesteld

Griekstalig-Byzantijns-supranationaal: Griekstalig, maar op Byzantijnse idee (cultureel idee)

Supranationaal idee dat Griekenland overstijgt

Autocefale kerken

KERKELIJKE ZELFSTANDIGHEID

kerken die worden bestuurd door een patriarch, de zelfstandigheid ligt in de handen van patriarchaat Constantinopel, maar blijft deel van de orthodoxie

- autonomiestreven van orthodoxe kerken

filetisme

kerkelijke nationalisme

kerken die autocefaal worden

vormen zelf een patriarch (grote zelfstandigheid) maar eren het erepatriarch van Constantinopel

vrede van Lausanne (1923)

vredesverdrag waarmee de Grieks-Turkse Oorlog werd beëindigd en de grenzen van Turkije werden vastgesteld

- etnische uitwisseling: Griekenland - Turkije

Etnisch Turkije ~ Atatürk (voormalig President van Turkije)

druk op patriarchaat om Turkije te verlaten (bv. verbod van het bouwen van kerken voor Grieks-orthodoxen in Turkije)

4 uitdagingen van Oecumenisch Patriarchaat na 1922 (rol)

1) verloren jurisdictie (kerkelijke macht) door proces van nationalisering / autocefalie

2) verlies van Griekse bevolking in Turkije

3) Turkse druk die een nationaal-Turkse kerk wilt

4) sterke Griekse kerk (Athena) en na 1991 Russische kerk

Diaspora

Griekse orthodoxe gemeenschap is over de hele wereld getrokken (Brussel, Parijs, Amerika...)

Athos (schiereiland in Egeïsche zee)

eiland dat rechtstreeks afhankelijk is van het patriarch

- belangrijke plek voor orthodoxie

- kerken onder leiding van Constantinopel

- Athos vormt een spirituele born voor Byzantijnse christendom

Bartholomeos I van Constantinopel

Groene Patriarch van het Oecumenisch Patriarchaat (strijd tegen de opwarming van de aarde als nieuwe rol) van Oost-orthodoxe kerk

heilige stoel

de formele benaming van de staatrechtelijke positie van het Vaticaan en duidt de paus aan

de paus

vormt de opvolger van de apostel Petrus

Rooms-katholieke kerk

een van de oudste en grootste religieuze organisaties ter wereld, onder leiding van de paus

ecclesiologie

het zelfverstaan van de kerk, de kerk ziet zichzelf van hiërarchische piramide naar Godsvolk sinds Vaticanum II

synode

kerkelijke vergadering waarin geloofszaken centraal staan

(onlangs was er een synode om meer synodaliteit te creëren)

Vaticaanstad

onafhankelijke stadsstaat binnen Rome (niet behorend tot Italië)

pentarchie

model van kerkorganisatie, in dit model wordt de christelijke kerk bestuurd door de 5 belangrijkste bisschopszetels (Rome, Constantinopel, Alexandrië, Antiochië en Jeruzalem)

Defensor civitatis

bisschop die een politieke rol op zich neemt (zie Gregorius I na de val van het Romeinse Rijk, 5e eeuw)

Donatio Pepine

PEPIJNSE SCHENKING

- verdrag van Quierzy

- wettelijke basis voor de oprichting van de Kerkelijke Staat ('Pauselijke staten')

alliantie Rome en Franken

- cruciaal voor de toekomst van het pausdom

- basis van de christelijke middeleeuws Europa (alliantie tussen troon en altaar)

- centraal figuur: Karel de Grote (keizer in 800, gekroond door de paus)

investituurstrijd

Het conflict tussen de keizer en de paus over de benoeming van bisschoppen

- paus vond dat hij die macht zou krijgen en werd geleid tot het concordaat van Worms

investituur

macht om iemand bisschop te benoemen (politieke rol)

Concordaat van Worms

een poging om een eind aan de Investituurstrijd te maken

800

paus van Rome kroont Keizer Karel de Grote

Pausdom van Avignon (1378-1417)

Westers schisma

- in deze periode waren er 2 pausen, in Avignon en Rome

begin van hervormingen door M. Luther (1517)

- eenheid van westerse christenheid gaat verloren

- reactie is contrareformatie met concilie van Trente (doel: de katholieke leer en rituelen te herprofileren ten aanzien van de protestanten, en de kerk van binnenuit te hervormen)

-> hervorming had een einde kunnen zijn van het pausdom

crisis ten tijde van Napoleon (1799)

wou het pausdom afschaffen

- in 1804 kroont Napoleon zichzelf in de Notre-Dame, in de aanwezigheid vab Paus Pius VII

Paus Pius IX (1870)

streed tegen de moderne democratie en liberale vrijheden

- strijd tegen eenmakingsproces in Italië

- in 1870 was de afronding van de Italiaanse eenmaking

= eerste Vaticaanse Concilie is stopgezet

stopzetting eerste Vaticaanse Concilie (Vaticanum I)

- bijeenroeping door Paus Pius IX

- om een antwoord te geven op nieuwe maatschappelijke ontwikkelingen die strijdig waren met de leer van de Kerk

- Pauselijke Onfeilbaarheid verklaard

Pauselijke Onfeilbaarheid (zie Vaticanum I)

paus kan nooit ongelijk hebben, maar kan echter wel fouten maken. om Pauselijk Onfeilbaar te zijn moet de Paus dit afroepen "dit is een onfeilbare uitspraak" dit is nog maar 1x gedaan door Paus Pius XII

gelijktijdige beweging van het verlies van de wereldlijke macht van paus

naarmate de wereldlijke macht van de paus afnam, steeg zijn kerkelijke macht en spiritueel aanzien

verdrag van Laternanen (1929)

Paus als "gevangene in het Vaticaan"

- dit verdrag geeft het Vaticaan terug soevereiniteit (wel onafhankelijk)

- Heilige Stoel wordt een originele 'internationale' op wereldtoneel

3 pausen die overlopen worden in de cursus na 1929

1) Paus Johannes XXIII (1958-1963)

2) Paus Johannes Paulus II (1978-2005)

3) Paus Franciscus (2013-heden)