Lesweek 3, 4 en 5: Corporate governance

Definitie Corporate Governance

Spanningsvelden in en rond de onderneming. Doel van de rechtsregels: equilibrium herstellen.

Organen van een organisatie

• Management

• Bestuur

• Aandeelhouders

Aandeelhouders: belangrijkste bevoegdheden

• Goedkeuren van de jaarrekening en winstbestemming (dividenden)

• Aanstellen en ontslaan van bestuurders en commissarissen

• Wijzigen van de statuten

• Kapitaalverhoging of -verlaging, fusie, splitsing, ontbinding

• Kwijting verlenen aan bestuurders (bevestiging dat ze correct hebben

• bestuurd)

Bestuur: belangrijkste bevoegdheden

• Strategisch beleid en langetermijnvisie bepalen

• Vertegenwoordiging van de vennootschap tegenover derden

• Toezicht op het dagelijks bestuur

• Beslissen over belangrijke investeringen, contracten en risicobeheer

• Rapporteren aan algemene vergadering (AVA) via de jaarrekening en het jaarverslag

Management: belangrijkste bevoegdheden

• Dagelijkse leiding en uitvoering van het beleid

• Operationele beslissingen (personeel, klanten, leveranciers, marketing, enz.)

• Voorbereiden en uitvoeren van bestuursbeslissingen

• Rapporteren aan het bestuursorgaan

Corporate Governance

Hoe de rollen verdeeld zijn tussen aandeelhouders, bestuur en management.

Kleine onderneming: Corporate Governance

Middelgrote onderneming: Corporate Governance

Beursgenoteerde en zeer grote onderneming: Corporate Governance

Rol van een Duurzaamheidscoordinator

• Niet alleen operationeel, ook strategisch

• Best zo dicht mogelijk bij het bestuur

• In kleinere bedrijven:

  • Productie/logistiek

  • HR/Finance

  • Kwaliteitscontrole

• In grotere bedrijven:

  • In (of zo dicht mogelijk bij) management

  • Finance

  • Marketing

  • Logistics

  • Human Resources

  • Sustainability (eigen team)

• Vergeet Aandeelhouders niet!

  • Prioritaire stakeholder(s) identificeren)

Kleine ondernemingen

• Maatschappij, VOF, Comm.V, …

• Gesloten:
  Alle aandeelhouders moeten akkoord gaan met verkoop aandelen

• Kans op geknelde aandeelhouder

  • Onvoorspelbaar en vaak misnoegd

  • Alsnog prioritaire stakeholder

Middelgrote ondernemingen

• BV, SRL, GmbH, Ltd, …

• Besloten:
  Meerderheid aandeelhouders moeten akkoord gaan met verkoop aandelen

• Kans op geknelde aandeelhouder

  • Onvoorspelbaar en vaak misnoegd

  • Alsnog prioritaire stakeholder

Beursgenoteerde / zeer grote ondernemingen

• NV, AG, SA, SE, PLC, …

• Open:
  Niemand van de aandeelhouders moet akkoord gaan met verkoop aandelen

• Nooit geknelde aandeelhouder

  • Free Float = Apathisch

  • Exit = Voice

  • ROI is absolute must

• Controlerend aandeelhouder = absoluut prioritaire stakeholder

Free Float: beursgenoteerde onderneming

• Focus: Return on Investment (ROI)

• Korte termijn

• Moeilijk bereikbaar

• Niet vertegenwoordigd in bestuursorgaan

• Geen prioritaire stakeholder

• Duurzaamheid ondergeschikt aan ROI

Spanningsvelden in een onderneming

• Bestuur ↔ Aandeelhouders

• Schuldeisers ↔ Onderneming

• Meerderheidsaandeelhouders ↔ Minderheidsaandeelhouders

Agency-conflict

• Spanningsveld tussen aandeelhouders en bestuur

• Scheiding kapitaal en leiding: wie voert controle uit?

• Risico dat bestuur (Agents) beslissingen neemt die hun eigen belangen dienen ipv die van de aandeelhouders

Monistisch bestuur: oplossing Agency-conflict

• Comités met onafhankelijke bestuurders

  • Finance, Renumeratie, Governance, Sustainability, …

  • Bv uit andere organisaties, onderwijs, enz.

  • Geen strategische bestuurder, manager of aandeelhouder

• Opvangen rationele apathie van aandeelhouders

• Raad van bestuur als enkelvoudig orgaan met thematische comités

Duaal bestuur: oplossing Agency-conflict

• Raad van toezicht

  • Onafhankelijke bestuurders

  • Externe positie

  • Bv uit andere organisaties, onderwijs, enz.

• Directieraad

  • Uitvoerende bestuurders

  • Kunnen ook zetelen in management

Management als aandeelhouders: oplossing Agency-conflict

• Management vergoeden via aandelenpakketten

• Managers doen denken als aandeelhouder

• Shareholder Value Orientation

Kleine organisaties: financiële structuur

3 vermogens:

• Bestuurders

• Onderneming

• Aandeelhouders

Geen overlap tussen bestuurders en onderneming

Wel overlap tussen onderneming en aandeelhouders

Grotere organisaties: financiële structuur

4 vermogens:

• Bestuurders

• Managers

• Onderneming

• Aandeelhouders

Geen overlap tussen bestuurders, managers en onderneming

Wel overlap tussen onderneming en aandeelhouders

Vennootschapsvermogen

• Vreemd vermogen

  • Via bank, leveranciers, OH, …

• Eigen vermogen

  • Inbreng via aandeelhouders

  • Kapitaal, equity

Vermogen van de onderneming: balans

• Passief

  • Eigen vermogen (EV)

  • Vreemd vermogen (VV)

• Actief

  • Gefinancierd door EV

  • Gefinancierd door VV

Actief vermogen groeit bij winst, maar zal slinken bij verliezen

Owner shielding

• Oorsprong spanningsveld aandeelhouders vs schuldeisers

• Schuldeisers kunnen niet doorstoten tot privé vermogen van aandeelhouders

• Risico verschuift naar schuldeisers

• Faciliteert overdraagbaarheid aandelen

• Vergemakkelijkt delegatie aan bestuur

Schuldeisers ↔ Onderneming: oplossingen

• Capital Lock-in

• Achterstelling aandeelhouders

• Minimumkapitaal

• Entity Shielding

• Bestuurdersaansprakelijkheid

Capital Lock-in: oplossing schuldeisers vs onderneming

• Inbreng aandeelhouders moet in de organisatie blijven

• Kapitaal mag voor stopzetting onderneming niet terugvloeien aar aandeelhouders

Achterstelling aandeelhouders: oplossing schuldeisers vs onderneming

• Wanneer de vennootschap in problemen zou komen, wordt eerst het vreemd vermogen uitbetaald, en dan pas de aandeelhouders

• Keerzijde: Leverage effect

Leverage effect

• Keerzijde van achterstelling aandeelhouders

• Hoe hoger het risico van de bedrijfsactiviteiten, hoe hoger ROI voor de aandeelhouders, op voorwaarde dat de bedrijfsactiviteiten gefinancierd zijn met (voldoende) vreemd vermogen

• Kan sterke incentive zijn voor risicovolle keuzes op korte termijn (zeker als de onderneming het financieel moeilijk heeft)

Wettelijk minimumkapitaal: oplossing schuldeisers vs onderneming

• Wettelijk bepaald minimum van het eigen vermogen om een vennootschap te mogen oprichten

• Bv voor een Naamloze Vennootschap: €61 500

Entity shielding: oplossing schuldeisers vs onderneming

• Schuldeiser van de aandeelhouders kunnen niet doorstoten tot het ondernemingsvermogen

• Kunnen enkel beslag nemen op aandelen en die evt verkopen

Bestuurdersaansprakelijkheid: oplossing schuldeisers vs onderneming

• Schuldeisers van de onderneming kunnen principieel niet doorstoten tot het privévermogen van bestuurders en managers

• Uitzondering bij fout-aansprakelijkheid

  • Zou een voorzichtig en redelijk bestuurder in dezelfde omstandigheden deze beslissing hebben kunnen nemen?

Rol van duurzaamheidscoördinator: spanningsveld schuldeisers vs onderneming

• Langetermijndoelstellingen

• Ondernemingen met duurzame KPI’s (cfr. CSRD) zijn interessant voor bv banken

• Centrale rol bij verzoenen ROI en duurzaamheid

• Bestuurders kunnen aansprakelijkheid oplopen (compliance in herinnering brengen)

Rechten van aandeelhouders

• Recht op deelname in de winst

• Recht om algemene vergadering bijeen te roepen en agendapunten te bepalen

• Vraagrecht

• Informatierecht

• Inzage in financiële documenten

• Gekwalificeerde meerderheid voor zeer belangrijke beslissingen

  • Bv 75% voor statutenwijziging

Contractuele uitbreiding van rechten voor minderheidsaandeelhouder

• Bindend voordrachtrecht voor benoeming bestuurders

• Ontslag bestuurder = ontslag alle bestuurders

• Exitregeling (vermijden geknelde aadeelhouder)

• Vetorecht bij (zeer) belangrijke beslissingen (bezoldiging, kwijting, winstverdeling, investeringen boven €x, …) zowel op algemene vergadering als bestuursniveau

• Preferent dividend (of putoptie bij uitblijvend divident)

• Proefperoide

Coöperatie

• Aandeelhouders zijn ook gebruiker

• Dubbele transactieverhouding

  • Volledig andere dynamiek voor bv winstuitkering

• Elke gebruiker verwerft aandelen

Winstuitkering: klassieke onderneming

• Dividenden worden uitgekeerd in verhouding tot aantal aandelen

• Hoe meer aandelen, hoe groter de deelname aan de winst

Winstuitkering: coöperatie

• Een korting voor de vennoten waarbij een verband is met de gedane transactie

  • Hoe hoger de aankopen, hoe meer restorno

• Ratio:

  • Hoe meer aankopen, hoe meer de klant heeft bijgedragen tot de winst

• Als er winst wordt gemaakt, hebben klanten eigenlijk teveel betaald voor producteen/diensten van de onderneming

• De betaling van het restorno gaat voor op dividenden

Andere dynamiek in een coöperatie

• Geringe nood aan vreemd vermogen (want elke klant koopt aandelen)

  • Minder spanning met schuldeisers

• Roterende participatie in bestuur (actieve transparantie)

  • Minder spanning aandeelhouders-bestuur

• Beperking van het stemrecht (1 stem/aandeelhouder zoals bij VZW’s + plafonnering tot 10%)

  • Minder spanning tussen meerderheids- en minderheidsaandeelhouders

• Geen gekneld aandeelhouderschap (terugbrengen aandelen)

  • Minder spanning tussen meerderheids- en minderheidsaandeelhouders

Soorten stemrecht

• Gekoppeld aan aandelen:

  • 1 stem / aandeel

  • Beslissingen worden genomen bij meerderheid van stemmen

• Gekoppeld aan leden:

  • 1 stem / werkend lid of aandeelhouder

  • Beslissingen worden genomen bij meerderheid van stemmen

  • Bv bij VZW’s en coöperaties

Stemrechten: KMO met 2 aandeelhouders

• Volledige zeggenschap van meerderheidsaandeelhouder (50%+1)

• Kan alle bestuurders benoemen

• Kan kiezen hoe winsten worden uitgekeerd

  • Via dividenden (naar aandeelhouders)

  • Via tantièmes (naar het bestuur)

Stemrechten: beursgenoteerde bedrijven

• Free Float (bv 96%)

  • Rationeel apathisch

• Controlerend aandeelhouder (bv 6%)

  • Prioritaire stakeholder

  • Kan alle aandeelhouders benoemen door afwezigheid van andere aandeelhouders

  • Kan winst niet openlijk ombuigen naar bestuur: ROI als klem op vrijheid