BATCH 12.2: stomatologie paard

Waarom vraag je of eigenaar bereid is tanden te poetsen?

Preventie en nabehandeling hangen af van thuiszorg

Waarom inspecteer je eerst de kop en niet meteen de mond?

Kopafwijkingen kunnen al aanwijzingen geven en het is minder bedreigend

Waarop let je bij inspectie van de kop?

Asymmetrie, kauwspieren, oogstand, neusvloei, bloedingen, speekselen en mondsluiting

Welke spieren beoordeel je bij inspectie van de kop?

M. masseter en m. temporalis

Waarom is retrobulbaire ruimte relevant bij tandproblemen?

Bovenkaakkiesabces kan uitbreiden richting oog

Wat kan een kiesabces in de bovenkaak veroorzaken aan het oog?

Uitpuilen van het oog

Waarom kan tandwortelabces neusvloei geven?

Het abces draineert via de neusopening als weg van minste weerstand

Wat palpeer je bij stomatologisch koponderzoek?

Hoofd, lymfeknopen, kauwspieren, onderkaak en speekselklieren

Waarom vergelijk je links en rechts bij palpatie?

Asymmetrie, zwelling of pijn valt zo beter op

Wat kunnen pijnlijke opgezette lymfeknopen veroorzaken?

Het dier trekt weg bij palpatie

Hoe bepaal je retrobulbaire druk?

Zachte druk op de ogen zetten

Waarom is veiligheid belangrijk bij mondinspectie?

Dieren kunnen bij pijn bijten of wegtrekken

Hoe zit je best bij een hond voor mondinspectie?

Voor de hond, minst bedreigend

Waarom kijk je de hond eerst aan?

Zodat hij ziet wat je doet en minder bedreigd is

Waarnaar kijk je in de mond?

Occlusie, tandplak, tandsteen, slijmvlies, breuken, slijtage en melktanden

Hoe ziet tandsteen er vaak uit?

Bruin

Hoe hoort gezond slijmvlies eruit te zien?

Mooi roze

Wat is periodontitis?

Ontsteking van steunweefsels rond de tand

Welke tanden breken vaak als eerste?

Haaktanden

Waarom mogen melk- en definitieve tanden niet samen aanwezig zijn?

Persisterende melktanden kunnen occlusie verstoren

Wat kan persisterende melktand veroorzaken?

Definitieve tand groeit niet mooi loodrecht of staat fout

Wat is een onderbeet?

Snijtanden van onderkaak staan vóór die van bovenkaak

Wat is een overbeet?

Onderste haaktand ligt achter de bovenste haaktand

Wat betekent open pulpakanaal na tandbreuk?

Pulpa en zenuw liggen bloot, dus pijnlijk

Waarom is tandbreuk met open pulpa pijnlijk?

Zenuwen in de pulpa liggen bloot

Hoe open je de mond van een hond voor inspectie?

Vingers achter de haaktanden in de tandloze zone plaatsen

Wat kan je al beoordelen bij openen/sluiten van de mond?

Pijn of beperkte beweeglijkheid

Wat inspecteer je bij geopende mond?

Kauwvlakken, kiezen, tong, verhemelte en geur

Waarom ruik je aan de mond?

Infecties hebben vaak een typische geur

Wat doet de processus coronoideus bij openen van de mond?

Beweegt in de retrobulbaire zone

Waarom wil een hond met retrobulbair abces de mond niet openen?

De processus coronoideus drukt op het abces

Wat is stomatitis?

Ontsteking van de mondslijmvliezen

Welke aanvullende onderzoeken kunnen bij mondproblemen?

Bloedonderzoek, swab, afdrukpreparaat of biopt

Wanneer neem je een swab?

Bijvoorbeeld bij verdenking van Candida

Wat is een pocketsonde?

Sonde met schaalverdeling om gingivale sulcusdiepte te meten

Waarvoor gebruik je een pocketsonde?

Gezondheid, mobiliteit en aanhechting van tandvlees beoordelen

Waarom gebruik je pocketsonde onder verdoving?

De sonde komt in gevoelig weefsel

Waarvoor gebruik je een pocketsonde nog?

Furcatiedefecten en fistels sonderen

Wat is een scherpe sonde?

Sonde om harde tanddelen en oneffenheden te palperen

Waarvoor gebruik je een scherpe sonde?

Gaatjes, oneffenheden en open pulpakanaal opsporen

Waarom is tandradiografie noodzakelijk?

Je ziet klinisch maar ongeveer de helft van de tand

Wat toont tandradiografie extra?

Wortels, kaakbot, diagnose, prognose en behandelopties

Waarom moet patiënt voor tandradiografie geanestheseerd zijn?

Voor correcte positionering, veiligheid en pijnvrij onderzoek

Wat betekent hypsodont?

Tandtype met lange kroon waarbij groot deel van de tand niet zichtbaar is

Welke dieren hebben hypsodonte tanden?

Paarden

Wat is de klinische kroon?

Het zichtbare deel van de paardentand in de mond

Wat is de reservekroon?

Het niet-zichtbare deel van de paardentand in de kaak

Waarom hebben paarden een reservekroon?

Hun tanden slijten sterk door malen van ruwvoer

Waarom is continue eruptie nodig bij paarden?

Om slijtage van het kauwvlak te compenseren

Hoeveel eruptie heeft een paardentand ongeveer per jaar?

Ongeveer 2–3 mm per jaar

Groeien paardentanden continu uit?

Ja, door continue eruptie

Waarom is occlusie bij paarden extra belangrijk?

Niet-slijtende delen groeien door en vormen haken of afwijkingen

Wat gebeurt als bepaalde tandzones elkaar niet raken?

Ze slijten niet maar groeien wel door

Welke afwijkingen kunnen ontstaan door slechte slijtage?

Haken, hoogteverschillen en andere tandproblemen

Hoe staan wortel en kroon van laatste en eerste kies?

De wortel staat weg van de kroon

Waarom moeten paardentanden als één unit functioneren?

Kiezen duwen tegen elkaar en houden de rij stabiel

Wat is dental drift?

Verplaatsing van tanden om contact te herstellen na verlies van een tand

Geldt dental drift ook voor snijtanden?

Ja

Geldt continue eruptie ook voor haaktanden?

Nee, haaktanden nemen niet deel aan het kauwproces

Waarom werken haaktanden anders dan kiezen?

Ze nemen niet deel aan kauwen en functioneren niet als eenheid met andere tanden

Hebben paarden een melkgebit?

Ja

Komt de melkhaaktand bij paard tevoorschijn?

Nee, die ontwikkelt en verdwijnt in de kaak

Hebben molaren een melktandvoorloper?

Nee

Hebben premolaren een melktandvoorloper?

Ja

Wat kunnen persisterende melktanden bij paard veroorzaken?

Definitieve snijtanden liggen meer naar achter

Wat is anisognathie?

Verschil in breedte/stand tussen boven- en onderkaak met schuin kauwvlak

Onder welke hoek zit het kauwvlak bij paard ongeveer?

10–30 graden

Waarom moet de kauwvlakhoek links en rechts gelijk zijn?

Anders kauwt het paard minder op de pijnlijke/scherpe kant

Hoe kauwt een paard normaal?

Met circulaire kauwbeweging

Hoeveel paarden hebben ongeveer een wolfskies?

Ongeveer 20%

Wat is een wolfskies?

Prehistorisch overblijfsel/tandje vóór de kiezen

Uit welke structuren bestaat een paardentand?

Dentine, email, cement, pulpakanaal, pulpa en periodontaal ligament

Wat is email?

Glazuur

Hoe is een paardentand opgebouwd centraal naar buiten?

Pulpa, dentine, email en cement

Waar zit cement normaal bij paardentanden?

Rond de wortel, niet rond de kroon

Waar zit cement bij maxillaire maaltanden ook op kroonniveau?

In het infundibulum

Wat is een infundibulum?

Glazuurbeker/cilinder in maxillaire maaltanden

Welke paardentanden hebben een infundibulum?

Maxillaire maaltanden

Hebben mandibulaire maaltanden een infundibulum?

Nee

Hebben mandibulaire maaltanden wel email?

Ja

Wat zit binnen het infundibulum?

Cement

Wat zie je op het kauwoppervlak van een paardentand?

Cement, email, dentine en tandsterren

Wat is secundair dentine op het kauwvlak?

Donkere plekken door blootkomen van van binnen gevormd dentine

Waarom is secundair dentine donker op het kauwvlak?

Plantenmateriaal komt erin tijdens kauwen

Wat is een tandster?

Donkere zichtbare plek van secundair dentine op het kauwvlak

Hoeveel tandsterren heeft elke maaltand minstens?

Minstens vijf

Waar leiden tandsterren uiteindelijk naartoe?

Naar de pulpa/pulpahoorns

Wat zijn pulpahoorns?

Uitlopers vanuit de gemeenschappelijke pulpakamer naar boven

Hoeveel pulpakanalen heeft een snijtand van een paard?

Eén

Hoeveel pulpakanalen heeft een maaltand van een paard?

5 tot 7

Wanneer verdwijnt het infundibulum van het kauwoppervlak?

Bij een volledig afgesleten/afgesloten tand

Hoe kan je de mond van een paard oppervlakkig onderzoeken?

Vingers tussen wang en tanden of tong uit de mond trekken

Waarom is oppervlakkig mondonderzoek bij paard onvoldoende?

Je krijgt geen goed overzicht van het diepe gebit

Wat doe je na anamnese en KO bij paardentandonderzoek?

Hoofd bekijken en palperen

Wat is de worteltest?

Test waarbij een paard vlot een wortel moet kunnen doorbijten

Waarvoor gebruik je de worteltest?

Om pijn bij kauwen te beoordelen

Wat betekent als een paard de wortel niet doorbijt maar afbreekt?

Mogelijke kauwpijn of tandprobleem

Waarop kan een bult op de onderkaak wijzen?

Tandwortelprobleem, ontsteking of botreactie

Waarop wijst vuile neus bij paard vaak?

Sinusitis

Wat is periodontitis bij paard?

Slechte/ontstoken aanhechting van tand aan tandvlees