Hoofdstuk 17: productie en groei

Productie en groei: algemeen

• verschillende landen → verschillende levensstandaarden

• inkomen gemiddelde inwoner rijk land → 10x hoger ontwikkelingslanden

• levensstandaard land → veranderd doorheen tijd

• reële BBP → goede waardemeter economische welvaart

• groeigraad reële BBP → goede maatstaf economische vooruitgang

Economische groei op wereldvlak

• groot verschil levensstandaarden in verschillende landen

Belang van productiviteit

• productiviteit = aantal G&D dat werknemer kan produceren per uur

  • bepalende factor voor levensstandaard

• productiviteitsgroei → bepalende factor stijging levensstandaard

• BBP → meet 2 dingen tegelijkertijd:

  • totale inkomen alle actoren in economie

  • totale uitgaven aan geproduceerde G&D

• land → hoge levensstandaard → grote hoeveelheid G&D produceren

Determinanten productiviteit: algemeen

• productiefactoren = inputs nodig om G&D te produceren

  • directe impact op productiviteit economie

• soorten:

  • fysiek kapitaal

  • menselijk kapitaal

  • natuurlijke hulpbronnen

  • technologische kennis

Determinanten productiviteit: fysiek kapitaal

• = uitrusting en infrastructuur die gebruikt wordt om G&D te produceren

• = kapitaalgoederen of kapitaal

  • bv.: scholen, kantoorgebouwen, machines, …

• kenmerk → het is een geproduceerde productiefactor

  • kapitaal → input in productieproces terwijl deze eerder output was van ander productieproces

• productiefactor gebruikt om verschillende G&D te produceren + meer kapitaal te produceren

Determinanten productiviteit: menselijk kapitaal

• = kennis en vaardigheden die werkkrachten door opleiding, training en ervaring verwerven

• omvat → vaardigheden opgebouwd doorheen lagere- en secundaire school + hoger onderwijs + jobgebonden opleidingen volwassenen

Determinanten productiviteit: natuurlijke hulpbronnen

• = inputs beschikbaar in natuurlijke omgeving

  • bv.: gronden, rivieren, mineralen, …

• 2 vormen:

  • hernieuwbare → mogelijkheid om meer te produceren bv.: bomen

  • niet-hernieuwbare → wordingsproces duurt duizenden jaren dus beperkt voorraad, voorraad uitgeput → onmogelijk meer produceren bv.: olie

Determinanten productiviteit: technologische kennis

• = vermogen samenleving om op meest efficiënte manier G&D te produceren

• verschillende vormen:

  • gemeenschappelijk → wanneer onderneming/individu ze gebruikt kunnen andere kennis ook gebruiken

  • persoonlijk → enkel gekend door onderneming die ontwikkelde

  • tijdelijk → persoons- of ondernemings-gebonden voor bepaalde periode

Determinanten productiviteit: technologische kennis vs menselijk kapitaal

• technologische kennis → voorraad kennis die samenleving opbouwt

• menselijk kapitaal → middelen ingezet om kennis door te geven aan arbeidskrachten

Productiefunctie

• economen gebruiken → relatie weergeven tussen hoeveelheid inputs en outputs

• Y = A x F (L, K, H, N)

  • Y = output

  • A = beschikbare productietechnologie/variabele productietechnologie die voorhanden is

  • F = functie die inputs combineert om output te produceren

  • L = hoeveelheid arbeid/labour

  • K = hoeveelheid fysiek kapitaal

  • H = hoeveelheid menselijk kapitaal/human

  • N = hoeveelheid natuurlijke hulpbronnen

• A stijgt → economie meer produceren met zelfde combinatie inputs

• constant returns of scale (afwezigheid schaaleffecten)→ xY = A x F (xL, xK, xH, xN)

  • verdubbeling alle inputs → verdubbeling output

• aanwezigheid schaaleffecten → evenredig gedrag F veranderd → bepaalde toename inputs → grotere toename Y

Economische groei en overheidsbeleid: algemeen

• overheid → verschillende maatregelen nemen om productiviteit / levensstandaard te verhogen

• verschillende manieren om te verhogen:

  • aanmoedigen sparen + investeren

  • aanmoedigen buitenlandse investeringen

  • aanmoedigen onderwijs

  • toezien bewaren eigendomsrechten + politieke stabiliteit

  • promoten vrijhandel

  • controle bevolkingsgroei

  • aanmoedigen onderzoek + ontwikkeling

Economische groei en overheidsbeleid: aanmoedigen sparen + investeren

• kapitaal is geproduceerde productiefactor → voorraad kapitaal valt aan te passen die samenleving ter beschikking heeft

• meer nieuwe kapitaalgoederen produceren → meer produceren van bepaalde types G&D

  • productiviteit doen stijgen door meer te investeren in productie kapitaal

• keuzeprobleem → meer investeren productie kapitaalgoederen impliceert minder productie minder productie G&D huidige consumptie

Economische groei en overheidsbeleid: aanmoedigen sparen + investeren: wet

• wet van afnemende meeropbrengsten = naarmate voorraad kapitaalgoederen stijgt → daalt extra output die voortvloeit uit elke bijkomende eenheid kapitaal die in productieproces wordt ingezet

• land werknemers grote kapitaalvoorraad → verdere toevoeging kapitaal → kleine verbeteringen productiviteit

• inhaaleffect+catch-up effect = land groeiprestaties makkelijker opdrijven vanuit armere positie

Economische groei en overheidsbeleid: aanmoedigen buitenlandse investeringen

• besparingen → niet enige manier investeren bijkomend kapitaal

  • ook door buitenlandse investeringen aan te trekken

• verschillende vormen:

  • buitenlandse directe investeringen (BDI) → kapitaalinvesteringen die in bezit zijn + uitgebaat worden door buitenlandse organisaties

  • buitenlandse portfolio-investeringen → buitenlandse entiteit doet investering + uitgebaat door ondernemers uit land waarin investering plaatsvindt

• deel inkomsten → vloeien naar land herkomst → toch belangrijke bron groei:

  • kapitaalvoorraad stijgt → hogere productiviteit → hogere lonen

  • BDI → kennisoverdracht

• wereldbank:

  • doel → kapitaalstromen minder ontwikkelde landen bevorderen

  • organisatie → ontwikkelde + ontwikkelingslanden

  • bevorderen → via aanbieden voordelige leningen aan minder ontwikkelde landen → investeren in wegen, scholen, andere vormen kapitaal + advies

  • focus → structurele problemen in landen

• internationaal monetair fonds (IMF):

  • focus → stabiliseren internationaal monetair systeem:

    • = systeem wisselkoersen + internationale betalingen

Economische groei en overheidsbeleid: aanmoedigen onderwijs

• investeringen menselijk kapitaal via onderwijs → even belangrijk investeringen fysiek kapitaal → lange termijn economisch succes land

• probleem:

  • investeringen hebben opportuniteitskost

  • brain drain = meest geschoolde personen ontwikkelingslanden verhuizen naar Westerse wereld → lokale menselijk kapitaal verdwijnt

Economische groei en overheidsbeleid: toezien bewaren eigendomsrechten + politieke stabiliteit

• eigendomsrechten = mogelijkheid men beschikken over hulpbronnen waarvan ze eigenaar zijn

• respecteren eigendomsrechten → belangrijk instrument zorgen dat prijssysteem werkt

• politieke instabiliteit → bedreiging eigendomsrechten

  • belangrijk voor economisch voorspoed → politieke stabiliteit in land

• land met efficiënt rechtssysteem, eerlijke ambtenaren en stabiele grondwet → hogere levensstandaard dan land zonder

Economische groei en overheidsbeleid: promoten vrijhandel

• vrijhandel:

  • voorwaarde economische groei

  • soort technologie

  • toegang technologie andere landen → zelfde effect grote technologische vooruitgang

• infant industry argument = ontluikende economie beschermt worden in begin van buitenlandse concurrentie → eerst groeien + sterk worden voor concurrentie aangaan

• keuze:

  • inwaarts georiënteerde economische politiek → interacties landen vermijden + zoveel mogelijk G&D zelf produceren

  • uitwaarts georiënteerde economische politiek → interactie landen aanmoedigen

Economische groei en overheidsbeleid: controle bevolkingsgroei

• grootte → bepaalt beschikbare arbeidskrachten

• landen grotere bevolking → grotere BBP dan kleine landen

• BBP per persoon → belangrijkere maatstaf → geeft weer hoeveel G&D voor burger van economie beschikbaar is

• stijging bevolking → daling BBP per persoon

  • voorwaarde: stijging niet in verhouding met stijging productiviteit

Economische groei en overheidsbeleid: aanmoedigen onderzoek + ontwikkeling

• voornaamste reden levensstandaard hoger → technologische vooruitgang

• uitvindingen → sneller en efficiënter communiceren en produceren

• technologische vooruitgang → vloeit voort uit: goede opleiding, ondersteuning onderzoeksactiviteiten, aandacht lange termijn-denken, openheid geïmporteerde ideeën, bescherming intellectuele uitvindingen, …

• meeste vooruitgang → private investeerders

• overheid → aanmoedigen via subsidies, belasting verminderingen, beurzen en patenten