Deel 5 - H7 interculturele gezinstherapie en de culturele competentie van de therapeut

angst voor cultureel imperialisme

kan leiden tot een houding van cultureel relativisme die het moeilijk maakt om over praktijken of overtuigingen te spreken als onderdrukkend of verwerpelijk; ookal staat deze haaks op onze waarden van gelijkheid, persoonlijke integriteit en vrijheid

belang verdraagzaamheid

worden bestaande conflicten en spanningen gepsychologiseerd en geïndividualiseerd → eigenlijke sociale spanningen blijven onbesproken

culturele tolerantie

individualiseren van sociale en politieke problemen

o   Tolerantie voor anderen kan gelezen worden als “we accepteren dat je verbonden blijft met je culturele tradities, maar wij – bevrijd als we zijn van onderdrukkende culturele normen – zien de relativiteit van culturele opvattingen en gebruiken. Dus we zijn flexibel en schorten onze eigen culturele verbondenheid op om tolerant te zijn. Maar we respecteren u in uw culturele tradities.”

culturele competentie therapeut

cruciaal doel van gezinstherapie-opleiding

o   Culturele competentie: cultureel bewustzijn en culturele sensitiviteit

o   Trainen van cultureel bewustzijn

cultureel bewustzijn trainen

verstrekken van multiculturele inhoud, met aandacht voor de specifieke kenmerken van de verschillende culturele groepen

Cultureel bewustzijn

- Cognitieve functie

- Kennis over multiculturele inhoud en specifieke kenmerken van culturele groepen

- Bewustzijn en verwerking van culturele bepaaldheid (eigen en anderen)

culturele sensitiviteit

- Affectieve functie

- Respectvol en fijngevoelig omgaan met culturele verschillen

- Zelf-reflexiviteit en zelfbewustzijn: eigen culturele geschiedenis kleurt bril waarmee je naar andere culturen kijkt

- Bespreekbaar maken van cultuur, of nog zelf-onthulling van eigen culturele identiteit (bespreken hoe die kan helpen of beperkend zijn in therapie)

Belang culturele competentie

individualiseren en psychologiseren van maatschappelijke kwestie

- Geen aandacht (zelfs afkeer) voor interculturele spanningen

- Culturele competentie als opdracht van therapeut

- Culturele competentie getuigt van Westerse liberale opvatting

zelfreflectie

bespreekbaar maken van cultuur en etniciteit met het gezin dat in therapie komt

culturele stereotypering

Gaat ervan uit dat leden van zelfde culturele groep dezelfde culturele essentie delen en dat deze essentie een belangrijke verklarende waarde heeft

Gevaar van cultureel essentialisme

Machtige leden beslissen wat culturele identiteit is

- Cultuur omschrijven als politieke daad

Cultuur gebruikt als verklaring voor dingen die we niet kunnen begrijpen

Al het verwarrende toeschrijven aan cultuur

- Steunend op stereotypen en generalisaties

Interculturele therapie

- Constante spanning tss gelijkheid en verschil

- Verlaten van comfortzone

- In confrontatie met andere cultuur, eigen cultuur vanuit nieuw perspectief bekijken

- Zoeken naar verbinding

Focussen op levende dialoog ipv culturele identiteit

1. Focus op identiteit impliceert dat therapie afgesteld wordt op culturele groepen

• Enkel met verschillen werken

• Ondermijnt gedeelde menselijkheid

2. Gedeelde menselijkheid tegenkomen bij unieke levende dialoog met anderen

• In worsteling om met anderen te verbinden

• Nadruk op dialogische proces van delen van existentiële ervaringen (ipv culturele zelf-onthulling)

• Kan open zijn over culturele bepaaldheid, maar komt niet verder dan rationalisaties die invloed van culturele bepaaldheid niet ongedaan maken

  • Ons leven is gesatureerd door cultuur (wie we zijn, kunnen we slechts gedeeltelijk verwoorden)

Belang van outsideness (Bakhtin)

Begrijpen door ons te positioneren buiten de andere cultuur (niet door cultuur van binnen te kennen)

• Aanwezig en responsief zijn als mens

  • Door andere te ontmoeten ontstaan nieuwe vragen

  • Ruimte voor verrijkend dialoog

• Culturele competentie werkt alleen als therapeut eigen cultuur ten volle erkent (met trots en schaamte)

interculturele gezinstherapie

Steunt niet op kennis over andere culturen

Wel: zoeken tss therapeut en cliënten naar verbinding

- Dialogisch proces (therapeut en cliënt aanwezig en responsief als cultureel bepaalde mensen)

- Brug kan gelegd worden als elke kant een sterk fundament heeft (universaliteit)

onderliggende veronderstelling van stereotype

leden van dezelfde groep zouden zelfde culturele essentie delen in hun praktijken en overtuigingen en dat deze essentie een belangrijke verklarende waarde zou hebben

o   Echter zijn culturen geen dingen waarvan de essentie beschreven kan worden

o   Een cultuur omschrijven is een politieke daad

anders-zijn

de bijdrage van de therapeut aan het dialogische proces met gezin, waarin ze vanuit een gevoel van gedeelde menselijkheid proberen een weg te vinden in de complexiteit van de culturele verschillen

culturele verschillen

mogen niet verwaarloosd worden, kunnen deze verschillen universaliteit maskeren; naast deze culturele verschillen is er ook gedeelde menselijkheid die tevoorschijn kan komen in elk uniek moment

gezinnen: verschillen

verschillen van elkaar naargelang hun culturele achtergrond

o   Verschillen in wijze waarop gezinsleden samenleven

o   Ouderschap definiëren

o   Genderrolen

gezinnen: universaliteiten

in elke cultuur is een invulling voor deze zaken

• Het feit dat ze gereguleerd en omschreven worden, lijkt universeel te zijn

• De verschillen zijn geënt op universaliteiten

aanwezig zijn als andere

• Uitsluitend focussen op culturele verschillen in gezinnen → druk op therapeut die verondersteld wordt culturele competentie ontwikkeld te hebben

• Volgens Bakhtin is begrijpen alleen mogelijk als we de eigen cultuur niet afzweren, we willen een echt dialoog; we moeten aanwezig zijn als responsief persoon en ons positioneren buiten de andere cultuur

werken met verschillende overeenkomsten

·       Bij werken met verschillende culturen, zowel gewerkt met verschillen als gelijkenissen

·       In theoretische refelecties verschillen benadrukt, in praktijk de brug gemaakt door aansluiting te zoeken in gelijkaardige gedeelde ervaringen

indifferent to this difference

de therapeut evalueert/beoordeelt de andere niet. Neemt geen standpunt aan; noch voor, noch tegen

dialectiek van bijzonderheden en universaliteiten

·       Therapeut antwoordt met respectvolle nieuwsgierigheid op culturele verschillen, terwijl die aanwezig blijft als volledige, cultureel gesitueerde persoon

·       Vanzelfsprekend verschil wordt on-verschil in licht van diens oriëntatie naar mogelijke universaliteiten

·       De therapeut gaat voorbij de vanzelfsprekende specificiteiten – culturele verschillen – en opent ruimte voor een proces van het onderzoeken van mogelijke bruggen tussen zichzelf en de andere

·       Onvoorspelbaarheid van de situatie, onzekerheid van de therapeut en de onhandigheid van zijn tasten naar aansluiting in universaliteiten aanvaard als typisch behorende tot het domein van de interculturele therapie

·       De therapeut dient eigen discomfort en niet-weten te verdragen op zo’n manier dat die aanwezig en responsief blijft

verschillen

kunnen overbrugd worden als de brug kan rusten op 2 sterke fundamenten; 1 op elke oever.

Hoe groter de overbrugging, hoe sterker de fundamenten moeten worden