examen geschiedenis

kolonisatie

een land neemt een gebied over en maakt er een kolonie van

imperialisme

streven van een land om meer macht te krijgen over andere gebieden

diversiteit

verschillen tussen mensen of culturen

exploratie

het ontdekken van nieuwe gebieden

grondstoffen

materialen uit de natuur zoals hout steen of olie

machtsverhouding

wie meer of minder macht heeft

industrialisering

overgang naar fabrieken en machines

geweld

het gebruiken van kracht om te schaden

mogendheid

een sterk en invloedrijk land

wereldbeeld

het algemene idee dat mensen hebben over de wereld

metropool

het moederland van een kolonie

machtsstructuur

hoe macht verdeeld is in een groep of land

innovatie

een nieuwe uitvinding of verbetering

technologie

technieken en machines die het leven makkelijker maken

kolonisator

het land dat een kolonie bestuurt

kapitalisme

een economisch systeem gebaseerd op winst

uitbuiting

oneerlijk gebruik maken van anderen (gebruikmaken van iemand om er zoveel mogelijk voordeel uit te halen zonder die persoon naar waarde te belonen)

ideologie

ideeën over hoe een samenleving moet zijn (manier van denken)

superioriteitsgevoel

gevoel dat je beter bent dan anderen

slavernij

mensen worden gedwongen te werken en zijn niet vrij

nationalisme

trots zijn op je eigen land en volk

natiestaat

een land waarin de overgrote meerderheid van de bevolking tot éénzelfde volk behoort

nationale identiteit

wat mensen van hetzelfde land met elkaar gemeen hebben

wapenstilstand

een afspraak om te stoppen met vechten

territoriale wijzigingen

veranderingen van landsgrenzen of gebieden

demilitarisering

het verminderen of afschaffen van een leger en wapens

herstelbetalingen

geld dat een land moet betalen voor schade door een oorlog

inflatie

prijzen stijgen waardoor geld minder waard wordt

hyperinflatie

prijzen stijgen heel snel waardoor geld veel minder waard wordt

censuur

opzettelijk achterhouden, veranderen of verbieden van informatie door een overheid, religieuze instantie of andere autoriteit

propaganda

informatie/ reclame die mensen probeert te beïnvloeden (nazi vlaggen)

dwangarbeid

werk dat mensen verplicht moeten doen

accommodatie

aanpassen of geschikt maken

autoritaire leider

leider met veel macht die alle beslissingen neemt, zonder inspraak van medewerkens

bezetting

wanneer een land door een ander land wordt bestuurd (oorlogstijd)

capitulatie

het officieel opgeven van de strijd (= overgave)

collaboratie

samenwerken met een vijandelijke bezetter van je eigen land

communisme

klasseloze, staatloze samenleving waarin alle productiemiddelen (zoals fabrieken en landbouwgrond) gemeenschappelijk bezit zijn

democratie

bestuursvorm waarin de macht bij het volk ligt (een bestuur waarbij het volk mag mee kiezen)

fascisme

een politieke ideologie met een sterke leider en weinig vrijheid

interbellum

de periode tussen de eerste en tweede wereldoorlog

invloedssfeer

gebied waarbinnen iemand/ een land veel macht en invloed kan uitoefenen

kolonie

een gebied dat bestuurd wordt door een ander land

patriottisme

liefde voor het eigen land

rechtsstaat

een staat waarin iedereen zich aan de wet moet houden

repressie

onderdrukken van vrijheid en verzet door middel van macht of geweld

totalitair

een systeem waarbij de staat bijna alles controleert

verzet

tegenwerken van een bezetter of onderdrukker

concentratiekamp

kamp waar mensen opgesloten worden onder slechte omstandigheden

discriminatie

mensen ongelijk behandelen door hun afkomst geloof of geslacht

genocide

het bewust uitroeien van een volk of bevolkingsgroep

getto

wijk waar een bepaalde groep mensen verplicht moet wonen (zoals de joodse wijken in de tweede wereldoorlog)

mensenrechten

basisrechten die voor iedereen gelden

racisme

mensen anders behandelen door hun afkomst of huidskleur

tolerantie

het accepteren van verschillen tussen mensen

vernietigingskamp

kamp dat bedoeld is om mensen te doden

werkkamp

kamp waar mensen verplicht moeten werken

appeasement

een land tevreden houden om een conflict te vermijden

asmogendheid / asland

militaire bondgenootschap tijdens de tweede wereldoorlog die tegen de geallieerden vocht (duitsland, italië en japen)

annexatie

toevoegen of inlijven van een gebied bij een ander land, waardoor dat gebied officieel deel wordt van dat land

gemeenschappelijke markt

gebied waar landen vrij met elkaar kunnen handelen

levensstandaard

mate waarin mensen beschikken over goederen, diensten en comfort in hun dagelijks leven (welvaaart)

levensverwachting

de gemiddelde leeftijd die mensen bereiken

planeconomie

economie waarbij de overheid bepaalt wat er geproduceerd wordt

vrijemarkteconomie

economie waarbij bedrijven en consumenten veel vrijheid hebben

alliantie

samenwerking tussen landen

dekolonisatie

het onafhankelijk worden van kolonies

dictatuur

bestuur waarbij één persoon of groep alle macht heeft

domino-effect

een verandering in één land veroorzaakt soortgelijke veranderingen in andere landen

geopolitiek

invloed op ligging en natuur op de politiek van het land

grootmacht

zeer machtig en invloedrijk (op internationaal niveau) land

guerilla

tactiek waarbij kleine groep strijders vecht tegen veel sterkere vijand, ze gebruiken verassingsaanvallen en sabotage in plaats van openlijke gevechten

afzetmarkt

plaats waar producten verkocht worden

zelfbeschikkingsrecht

principe dat ieder individu en ieder volk het recht heeft om zelfstandig te bepalen hoe zij hun leven, cultuur of politieke status inrichten

verlichting

stroming die vrijheid gelijkheid belangrijk vond (17e 18e eeuw)

superioriteit

het idee dat je beter bent dan anderen

liberalisme

stroming die vrijheid van het individu belangrijk vindt

consumptiemaatschappij

samenleving waarin mensen veel producten kopen en gebruiken

consumentisme

het steeds meer kopen van goederen en diensten

oligarch

rijke en machtige persoon met veel politieke invloed