Samenvatting Filosofie en Ethiek Practice Flashcards

Deze flashcards behandelen de belangrijkste stromingen (deugdenethiek, plichtethiek, utilitarisme, zorgethiek, existentialisme), cultuurfilosofie en wetenschapsfilosofie zoals besproken in de collegemantekeningen.

Wat is het verschil tussen descriptieve en normatieve ethiek?

Descriptieve ethiek beschrijft objectief hoe een groep omgaat met goed en fout, terwijl normatieve ethiek voorschrijft hoe iets zou moeten zijn en argumenten geeft voor het oplossen van dilemma's.

Wat betekenen de begrippen 'Arete' en 'Eudaimonia' bij Aristoteles?

Arete staat voor deugd, goedheid of voortreffelijkheid. Eudaimonia betekent geluk in de zin van een optimaal of geslaagd leven.

Welke drie lagen van de ziel onderscheidt Aristoteles?

De vegetatieve ziel (voeding en groei), de sensitieve ziel (waarneming en emoties) en de cognitieve ziel of logos (het rationele deel uniek voor de mens).

Wat zijn de vier kardinale deugden volgens de deugdenethiek?

Verstandigheid, rechtvaardigheid, gematigdheid en moed.

Wat toont Michael Stocker aan met zijn gedachte-experiment over ziekenbezoek?

Dat handelen puur uit plichtsbesef de waarde van vriendschap en emotie ondermijnt; deugdzaam 'zijn' is belangrijker dan alleen deugdzaam 'doen'.

Wat is de visie van David Hume op de verhouding tussen passie en rede?

Moreel handelen wordt primair gedreven door passies; de rede is slechts een ondersteunend instrument om de passies te dienen.

Welk onderscheid maakt David Hume tussen soorten deugden?

Artificiële deugden (afhankelijk van cultuur, zoals rechtvaardigheid) en natuurlijke deugden (universeel en ingebakken, zoals compassie).

Welke drie kenmerken heeft een deugd volgens Philippa Foot?

Het is een wilsbeschikking (vrije keuze), het is gunstig voor zelf en ander, en het corrigeert een slechte menselijke neiging.

Wat is het nutsprincipe van Jeremy Bentham?

Een handeling is moreel juist als de tendens bijdraagt aan het grootste geluk voor het grootste aantal mensen, berekend met de hedonistische calculus.

Wat houdt het regelutilitarisme van John Stuart Mill in?

Het stelt dat men een universele set regels moet hanteren die door de meerberheid wordt goedgekeurd omdat deze leiden tot optimale gevolgen.

Wat wordt bedoeld met de stelling 'private vices, public benefits' van Bernard Mandeville?

Dat particuliere ondeugden (zoals egoïsme) fungeren als een motor voor de economie en daardoor leiden tot publiek voordeel.

Wat is het is-ought-probleem van David Hume?

Men mag uit een feitelijke situatie (hoe iets is) nooit logisch concluderen hoe de situatie moreel zou moeten zijn (hoe het ought/behoort te zijn).

Wat is volgens Immanuel Kant de eerste formulering van de categorische imperatief?

Handel alleen volgens die maxime waarvan je tegelijkertijd kunt willen dat zij een algemene wet wordt.

Wat is de tweede formulering (menselijkheid) van de categorische imperatief van Kant?

Handel zo dat jij het mens-zijn altijd tegelijk als doel, nooit louter als middel gebruikt.

Welk verwijt maakte Benjamin Constant aan de ethiek van Kant?

Hij verweet de ethiek starheid en introduceerde 'regelfetisjisme': het blind opvolgen van regels (zoals niet liegen) zelfs in extreme situaties zoals bij een moordenaar.

Welke drie waarden staan centraal in de 'praktische identiteit' van Christine Korsgaard?

Autonomie (eigen doelen kiezen), morele verantwoordelijkheid (acties zelf evalueren) en zelfontplooiing (talenten ontwikkelen binnen rollen).

Wat was de kritiek van Carol Gilligan op Lawrence Kohlberg?

Zij stelde dat vrouwen niet minder moreel ontwikkeld zijn, maar anders omgaan met moraliteit: relationeel en contextueel in plaats van via abstracte principes.

Wat bedoelt Nancy Fraser met 'The Crisis of Care'?

De zorgcrisis veroorzaakt door het financiële kapitalisme, waarbij werk buitenshuis werd gewaardeerd en onbetaalde zorg binnenshuis werd ondergewaardeerd.

Welk onderscheid maakt Joan Tronto tussen de rechtvaardigheidsbenadering en de zorgbenadering?

De rechtvaardigheidsbenadering kijkt naar universele rechten en autonomie; de zorgbenadering richt zich op particuliere behoeften en feitelijke ongelijkheid tussen mensen.

Wat betekenen 'Geworpenheid' en 'Ontwerp' bij Martin Heidegger?

Geworpenheid (facticiteit) is het geboren zijn in een specifieke context zonder inspraak. Ontwerp is de vrijheid om het leven zelf vorm te geven via keuzes.

Welke drie niveaus van menselijke activiteit onderscheidt Hannah Arendt in de Vita Activa?

Arbeid (biologische behoeften), Werken (bouwen van een duurzame wereld en cultuur) en Handelen (actief politiek/sociaal deelnemen).

Wat is het verschil tussen 'Pour-soi' en 'En-soi' bij Jean-Paul Sartre?

Pour-soi is het actieve menselijke bewustzijn dat keuzes kan maken; En-soi is het passieve zijn van objecten zonder keuzemogelijkheid.

Wat is 'te kwader trouw' (mauvaise foi) volgens Sartre?

Vluchten voor je verantwoordelijkheid door te doen alsof je een passief object (en-soi) bent zonder keuzes, vaak verschuilend achter sociale rollen.

Wie is de 'absurde held' volgens Albert Camus en waarom?

Sisyphus; hij moet eeuwig een rotsblok een berg op duwen, maar overwint zijn lot door zich er bewust van te worden en het te accepteren.

Wat is het onderscheid tussen 'Leib' en 'Körper' bij Helmuth Plessner?

Leib is het levende lichaam dat je bent en waarmee je de wereld ervaart. Körper is het fysieke, biologische lichaam dat je hebt.

Wat houden de begrippen 'Idem' en 'Ipse' in bij Paul Ricoeur?

Idem-identiteit is wat door de jaren heen hetzelfde blijft (continuïteit). Ipse-identiteit is het onbepaalde zelf dat gevormd wordt door acties en beloften.

Welke kritiek had de Frankfurter Schule op het wetenschappelijk positivisme?

Zij stelden dat echt denken verder gaat dan neutrale observatie en dat het interpreteren en kritisch beoordelen van de maatschappij centraal moet staan.

Wat bedoelen Horkheimer en Adorno met de 'Cultuurindustrie'?

De commercialisering van cultuur waarbij kunst puur economisch wordt benaderd, wat leidt tot passieve consumenten en 'eenheidsworst'.

Wat is 'Repressieve tolerantie' volgens Herbert Marcuse?

Een mechanisme waarbij de samenleving protest bewust een veilige plek geeft, waardoor de kritische lading verdwijnt (bijv. rebelse mode in mainstream winkels).

Wat is het 'Panopticum' in de filosofie van Michel Foucault?

Een gevangenismodel waarbij gevangenen hun eigen gedrag permanent controleren omdat ze nooit weten of ze bekeken worden; een symbool voor moderne toezichtsmacht.

Wat is het structuralisme van Claude Lévi-Strauss?

Een stroming die zoekt naar fundamentele structuren van een cultuur (zoals binaire tegenstellingen) die ons gedrag en onze blik onbewust bepalen.

Wat is het inductieprobleem van David Hume?

De stelling dat herhaalde waarnemingen uit het verleden nooit absolute zekerheid bieden voor de toekomst (bijv. dat de zon morgen weer opkomt).

Wat is het falsificatiecriterium van Karl Popper?

Een theorie is pas wetenschappelijk als ze weerlegbaar is; wetenschappers moeten zoeken naar tegenvoorbeelden in plaats van bevestiging.

Welke drie vernederingen van het menselijke ego beschrijft Sigmund Freud?

1. Copernicanisme (aarde niet centraal), 2. Evolutieleer (mens stamt af van dieren), 3. Psychoanalyse (het 'Ik' is geen meester door het onbewuste).

Wat is een 'paradigma' volgens Thomas Kuhn?

Het overkoepelende, collectieve denkkader, de taal en set van methoden waarin de wetenschap van een bepaald tijdperk is ingebed.

Wat is de parabel van de reder van William Kingdon Clifford?

Een verhaal over een reder die een onveilig schip laat varen door twijfels te onderdrukken; het toont onze morele plicht aan om overtuigingen op bewijs te baseren.

Wat is de analogie van Russells theepot?

Een argument dat stelt dat de bewijslast voor een buitengewone claim bij de gever ligt en niet bij de scepticus die het tegendeel moet bewijzen.

Wat is het 'Scheermes van Ockham' (Lex Parsimoniae)?

Het principe dat bij verschillende verklaringen de voorkeur moet gaan naar de meest eenvoudige verklaring met de minste onbewezen aannames.

Wanneer is volgens de Wiener Kreis een uitspraak betekenisvol?

Alleen als de waarheid ervan via directe zintuiglijke waarneming (verificatie) of logische bewijzen kan worden gecontroleerd.

Hoeveel graden bedraagt de som van de hoeken van een driehoek volgens de deductieve methode in de transcriptie?

$$180^{\circ}$$