Biologie E3 Vierde Jaar Alle Definities

Biologie E3 Vierde Jaar Alle Definities

Interspecifieke interacties

Interacties tussen individuen van verschillende soorten.

Intraspecifieke interacties

Interacties tussen individuen van de eigen soort.

Symbioses

Langdurige interacties waarbij minstens één soort voordeel ervaart.

Predatie

Relatie waarbij een predator een levende prooi aanvalt.

Grazers

Dieren die levende planten gebruiken als voeding.

Echte predatoren

Dieren die actief jagen op prooien (roofdieren).

Parasitoïsme

Predatie waarbij de gastheer uiteindelijk sterft.

Parasitisme

Langdurige interactie waarbij de gastheer blijft leven.

Symbiose

Interactie tussen verschillende soorten met minstens één voordeel.

Amensalisme

Eén soort wordt gehinderd, de ander ervaart niets.

Antibiose

Ontwikkeling van ander organisme verhinderen via toxines.

Interspecifieke competitie

Strijd tussen verschillende soorten om dezelfde hulpbronnen.

Mutualisme

Symbiose waarbij beide soorten voordeel ondervinden.

Symbiosevorm

Specifieke manier van langdurig samenleven tussen soorten.

Overleven

Het in stand houden van het individuele leven.

Vrijblijvend

Mutualisme waarbij soorten ook zonder elkaar kunnen.

Coöperatie

Samenwerking tussen individuen voor een gemeenschappelijk voordeel.

Commensalisme

Eén soort heeft voordeel, de ander is neutraal.

Intraspecifieke concurrentie

Strijd tussen soortgenoten om dezelfde hulpbronnen.

Directe intraspecifieke concurrentie

Fysieke confrontatie tussen soortgenoten om hulpbronnen.

Indirecte intraspecifieke concurrentie

Beconcurreren zonder direct fysiek contact.

Aangeboren gedrag / nature

Gedrag dat al bij de geboorte aanwezig is.

Aangeleerd gedrag / nurture

Gedrag dat ontstaat door leerprocessen uit de omgeving.

Instinct

Soortspecifiek, onvrijwillig gedrag dat genetisch is vastgelegd.

Reflex

Automatische, onvrijwillige reactie op een specifieke prikkel.

Associatief leren

Een nieuwe reactie koppelen aan een prikkel.

Klassieke conditionering

Leren waarbij een neutrale prikkel reactie uitlokt.

Geconditioneerde prikkel

Prikkel die na leerproces een specifieke reactie oproept.

Gewenning

Prikkel lokt na herhaling geen reactie meer uit.

Inprenting

Leerproces dat enkel in de vroege levensfase plaatsvindt.

Oefenen en herhalen

Blijven uitvoeren van handelingen om ze aan te leren.

Inzicht

Nieuw gedrag ontwikkelen door begrijpen van situaties.

Proefondervindelijk leren (trial-and-error)

Leren door dingen uit te proberen (vallen en opstaan).

Imitatie

Gedrag aanleren door een ander organisme na te bootsen.

Ontvanger

Organisme dat een boodschap waarneemt.

Zender

Organisme dat een informatiesignaal verstuurt.

Visuele signalen

Communicatie via uiterlijk, kleur of beweging.

Akoestische signalen / auditieve

Communicatie via geluidstrillingen.

Chemische signalen

Communicatie via hormonen of feromonen.

Tactiele signalen

Communicatie via lichamelijk contact.

Sensitieve signalen

Andere term voor tactiele communicatie via aanraking.

Elektrische signalen

Communicatie via elektrische impulsen (vooral in water).

Waarschuwen

Soortgenoten informeren over naderend gevaar.

Afbakenen

Markeren van een eigen territorium.

Jongen terugvinden

Identificeren van nakomelingen via unieke signalen.

Doorgeven van informatie

Communiceren over voedselbronnen of omgeving.

Paarbereidheid or partnerkeuze

Signaleren dat men klaar is voor voortplanting.

Doorgeven van cultuur en kennis

Informatieoverdracht op de lange termijn.

Biodiversiteit

Verscheidenheid in organismen, biotopen en genen.

DNA

Dubbele helix die alle erfelijke informatie bevat.

Genen

Stukjes DNA verantwoordelijk voor specifieke eigenschappen.

Nieuwe eigenschappen

Kenmerken door nieuwe combinaties of mutaties.

Nieuwe combinatie

Mix van genen van beide ouders bij voortplanting.

Mutatie

Toevallige verandering in het DNA.

Nieuwe soort

Groep die niet meer vruchtbaar kan paren.

Evolutie

Proces waarbij over lange tijd nieuwe soorten ontstaan.

Classificeren

Organismen met gemeenschappelijke eigenschappen in groepen plaatsen.

Gemeenschappelijke eigenschappen

Kenmerken die groepen organismen met elkaar delen.

Prokaryoten

Eencelligen zonder celkern of inwendige membranen.

Eukaryoten

Cellen met celkern en organellen.

Twee domeinen

Oude indeling op basis van celkern-aanwezigheid.

Drie domeinen

Moderne indeling: Bacteriën, Archaea en Eukaryoten.

Geen eigen stofwisseling

Viruskenmerk: neemt geen voeding op, geeft geen afval af.

Niet zelfstandig

Virussen hebben een gastheer nodig voor voortplanting.

Groeien niet

Virussen voegen na vorming geen structuren toe.

Geen celmembraan

Virussen zijn geen cellen en missen deze begrenzing.

Stofwisseling starten

Virussen doen dit enkel met hulp van gastheercel.

Andere organismen

Kunnen als gastheer dienen voor virussen of parasieten.

Ziek maken

Schade toebrengen aan gastheer door micro-organismen.

Evolueren

Ontstaan van nieuwe varianten door genetische veranderingen.

Plasmiden

Kleine DNA-ringen in prokaryote cellen.

Cytoplasma

Vloeistof waarin de celonderdelen drijven.

Celmembraan

Regelt de stofuitwisseling met de omgeving.

Celwand

Zorgt voor stevigheid en bescherming van de cel.

Kapsel of slijmlaag

Extra beschermende buitenlaag bij sommige prokaryoten.

Zweephaar

Lang uitsteeksel voor zwemmende voortbeweging.

Pilus

Haarachtig uitsteeksel voor aanhechting of voortbeweging.

Autotrofe

Zelf energierijke organische stoffen aanmaken.

Heterotroof

Voeden met organische stoffen van andere organismen.

Aeroob

Organismen die zuurstof nodig hebben om te leven.

Anaeroob

Organismen die zonder zuurstof kunnen leven.

Ongeslachtelijk

Voortplanting uit één ouder, zonder bevruchting.

Celdeling

Proces waarbij één cel zich in tweeën splitst.

Generatietijd

Tijd nodig voor één cel om twee cellen te vormen.

Rol in de ecosystemen

Functie als producent, consument of reducent.

Biotechnologische toepassingen

Gebruik van micro-organismen ten voordele van de mens.

Vertering

Afbraak van voedsel, vaak met hulp van darmbacteriën.

Broeikaseffect

Opwarming door gassen zoals methaan (CH4) uit archaea.

Reducenten

Organismen die dood organisch materiaal afbreken tot mineralen.

Koolstof- en stikstofkingloop

Cyclus waarbij elementen door prokaryoten gerecycled worden.

Ziekteverwekkers

Micro-organismen die ziektes veroorzaken bij hun gastheer.

Probiotica

Goede bacteriën die de darmflora ondersteunen.

Voedselbederg

Ongecontroleerde groei van micro-organismen op voedingsmiddelen.

Productiemethodes van voedingsmiddelen

Gebruik van fermentatie voor producten als yoghurt.

Genetisch gemodificeerd

DNA aanpassen om gewenste stoffen te produceren.

RNA

Mogelijk genetisch materiaal in bepaalde virussen.

Eiwitmantel of capside

Structuur die het genetisch materiaal van virussen beschermt.

Spike-eiwitten of spikes

Uitsteeksels voor aanhechting op gastheercellen.

Enveloppe

Extra vetmembraan aan de buitenkant van sommige virussen.

Receptor-eiwit

Eiwit op gastheercel waar virale spikes op binden.