Medicina rada i toksikologija - Flashcards

Flash kartice za pripremu ispita iz Medicine rada, pokrivaju oblasti fiziologije rada, profesionalnih štetnosti, toksikologije i radijacione medicine.

Rad (u fizičkom smislu)

Proizvod mase i puta u jedinici vremena, gde je masa definisana mišićnom masom, a put veličinom mišićne kontrakcije.

Rad u fiziološkom smislu

Aktivnost organizma (skeletnih mišića i centralnog nervnog sistema) uz pretvaranje energije

Rad sa aspekta termodinamike

Proces pretvaranja energije uz oslobađanje toplote

Zamor

Granica izdržljivosti koja uslovljava prekid ili odlaganje rada dok se organizam ne oporavi.

Radno opterećenje

Napor koji mora da se uloži pri obavljanju nekog grada

Fizički rad

Rad koji čovek obavlja pri savladavanju tereta i otpora a obavljaju ga skeletni mišići

Opterećenje

Ono što radi zahteva od organizma, može biti fizičko psihičko i senzorno

Linhardov fenomen

Povećana potrošnja kiseonika po prestanku statičkog rada

Radna sposobnost

Sposobnost organizma da tokom rada održi fiziološku ravnotežu i da se nakon rada brzo vrati u početno stanje

Komponente radne sposobnosti

Zdravstveno stanje, senzorna sposobnost i fizička sposobnost

Faktori radnog opterećenja

Fizički, psihološki i senzorni

Koeficijent utilizacije kiseonika

Koliko kiseonika tkiva zaista iskoriste iz krvi

Kiseonični puls

Odnos kiseonične potrošnje i srčane frekvence. Određuje ekonomičnost srčanog rada

Psihološki faktori radnog opterećenja

Indirektna psihička opterećenja, opterećenja vezana za posao i socijalni faktori

Biološki ritmovi

Posledične oscilacije fizioloških funkcija organizma u određenom vremenskom periodu pod kontrolom unutrašnjeg sata.

Cirkadijalni ritam

Promene u organizmu čije oscilacije traju $24$ sata; bez sinhronizatora bi trajao $25,1$ sat.

Hronomedicina

Grana koja se bavi vremenskom organizacijom funkcija organizma radi dijagnostike i prevencije patoloških stanja.

Premor

Ireverzibilan hroničan zamor koji predstavlja patološku pojavu i ne nestaje odmorom u toku $24$ sata.

Težina rada sociološki aspekt

Rad je težak onoliko koliko ga može podneti većina posmatrane populacije bez poremećaja zdravlja

Težina rada fiziološki aspekt

Sposobnost pojedinca da realizuje radne zadatke i zahteve rada koji nisu veći od sposobnosti za realizaciju kada ne dolazi do poremećaja homeostaze

Fizički radni kapacitet

Sposobnost čoveka da se brzo adaptira na fizičke napor različitog intenziteta

Sposobnost brzog oporavka i restitucije svih parametara, funkcionalnih karakteristika organa, sistema organa ili organizma u celini

Sposobnost da se mišićni rad izvrši na zadovoljavajući način

Determinante fizičkog radnog kapaciteta

Somatometrijske, funkcionalne, bioenergetske i psihološke

Kiseonični dug

Energetska potrošnja ostvarena anaerobnim metabolizmom u početnoj fazi rada.

Stres

Opšta, nespecifična reakcija organizma izazvana štetnim uticajima spoljašnje sredine koja ima zaštitnu ulogu.

Burn out sy (sagorevanje)

Manifestuje se emocionalnom tupošću i depersonalizacijom kod ljudi izloženih emocionalnim faktorima na radu.

Izotermija

Fiziološki proces održavanja temperature organizma u granicama između $36.1$ i $37.2^{\circ}\text{C}$.

Aklimatizacija

Postepeno privikavanje radu u neadekvatnim toplotnim uslovima koje traje od $3$ do $4$ nedelje.

MDK (Maksimalna dozvoljena koncentracija)

Koncentracija materije u vazduhu koja ne narušava zdravlje pri $8$ sati rada dnevno i $5$ dana u nedelji.

Aerozagađenje

Promena fizičkog i hemijskog sastava vazduha zbog prisustva materija koje normalno ne pripadaju atmosferi

Prisustvo zagađujućih materija u vazduhu u koncentracijama koje su štetne za čoveka i njegovu okolinu

Zagađujuća materija

Svaka materija u vazduhu koja ima štetne efekte na zdravlje ljudi i životnu sredinu

Gasovi

Hemijske materije gasovitog agregatnog stanja ko je se pri normalnoj temperaturi i pritisku ne mogu prevesti u čvrsto ili tečno stanje

Pare

Hemijske materije gasovitog agregatnog stanja koje se pri normalnoj temperaturi i pritisku nalaze u tečnoj ili čvrstoj fazi

Aerosol

Kondenzovane čvrste materije (dim i prašina)

Magla

Aerosol sa tečnom fazom, nastaje disperzijom tečnosti ili kondenzovanjem pare

Prašina

Čvrste čestice nastale disperzijom ti. Usitnjavanjem

Dim

Nastaje kondenzacijom čestica koje imaju sitnija partikule od prašine i sporije se taloži od prašine

Smog

Poseban oblik aerosola gde se sreću sve tri agregatne faze, predstavlja smešu dima i magle

Podela prašine prema poreklu

Organske i neorganska

Dejstvo prašine

Iritativno, toksično, alergogeno, infektivno, fibrozgano, kancerogeno

Ocena zaprašenosti

Gravimetrijska i koniometrijska metoda

Nerespirabilna prašina

Vidljiva prašina veličine čestica preko $10$ ${\mu}\text{m}$ koja ne dospeva dalje od nosnih šupljina

Respirabilna prašina

Nevidljiva prašina veličine čestica od $0.25$ do $5$ ${\mu}\text{m}$ koja prolazi do nižih disajnih puteva.

Kandela (Cd)

Jedinica za jačinu osvetljenja definisana zračenjem crnog tela na određenoj temperaturi.

Buka

Neprijatna zvučna pojava koja nakon određenog vremena ili jačine utiče na psihičko i fizičko stanje čoveka.

Blast sy (akutna akustična trauma)

Nastaje usled delovanja buke visokog intenziteta u kratkom periodu, dovodeći do mehaničke povrede bubne opne.

Ambijentalni monitoring

Praćenje objektivnih parametara radne i životne sredine pomoću individualnih ili kolektivnih dozimetara.

Biomarker ekspozicije

Podatak o individualnoj izloženosti dobijen iz biološkog materijala (npr. krvi ili urina).

Profesionalne bolesti

Oštećenja zdravlja nastala u neposrednoj vezi sa obavljanjem rada na određenom radnom mestu.

Povreda na radu

Svaka povreda osiguranika prouzrokovana neposrednim i kratkotrajnim mehaničkim, fizičkim ili hemijskim dejstvom tokom rada.

Bolesti u vezi sa radom

Oboljenja kod kojih profesionalne štetnosti imaju značajnu ulogu, ali nisu uvek direktno i uzročno povezane sa radnim mestom.

Radna anamneza

Deo anamneze koji obuhvata sve informacije o poslovima kojima se pacijent bavio i o štetnostima kojima je bio izložen.

Ekspozicioni radni staž

Godine u toku kojih je pacijent bio direktno izložen određenom štetnom agensu na radnom mestu.

Ekvivalentna doza (H)

Doza zračenja koja uzima u obzir vrstu zračenja; izražava se u Sivertima ($Sv$).

Bekerel (Bq)

Jedinica za aktivnost radioaktivnog izvora, određena brojem spontanih raspada atoma u sekundi.

Radioaktivna kontaminacija

Nekontrolisana distribucija i prisustvo radioaktivnih supstanci na površinama ili unutar gasova, tečnosti i čvrstih tela.

Radon

Plemeniti gas bez boje i mirisa nastao raspadom urana; produkti njegovog raspada (radonove ćerke) su kancerogeni za pluća.

Akutna radijaciona bolest

Skup simptoma koji nastaju nakon ozračivanja dozom većom od $0.5\,\text{Gy}$ u kratkom vremenskom periodu.

Pneumokonioze

Fibrozirajuća profesionalna oboljenja pluća nastala akumulacijom prašine i reakcijom plućnog tkiva na nju.

Silikoza

Ireverzibilna nodularna pneumokonioza uzrokovana inhalacijom slobodnog silicijum-dioksida ($SiO_2$).

Azbestoza

Difuzna intersticijalna fibroza pluća izazvana inhalacijom azbestnih vlakana, često udružena sa promenama na pleuri.

Antrakoza

Benigni oblik akumulacije ugljene prašine u plućima bez značajnije fibrozne reakcije.

Bisinoza

Profesionalna bolest disajnih organa uzrokovana prašinom pamuka, lana ili konoplje; poznata kao ponedeljnička dispneja.

Profesionalne stigme

Prolazne ili trajne promene na koži (npr. prebojenost ili tetovaža barutom) koje ne ograničavaju radnu sposobnost.

Parkinsonizam (manganizam)

Manifestni stadijum trovanja manganom koji karakterišu monoton govor, nestabilan hod i tremor.

Živin rub

Tamna prebojenost upaljenih gingiva koja se javlja kod akutnog ili hroničnog trovanja živom ($Hg$).

Itai-itai bolest

Teško oboljenje kostiju (osteomalacija i osteoporoza) uzrokovano hroničnom ekspozicijom kadmijumu.

Saturnizam

Termin koji se koristi za hronično trovanje olovom ($Pb$), uz simptome kao što su olovne kolike i olovni rub.

AChE (acetilholinesteraza)

Enzim koji inhibiraju organofosforni pesticidi, dovodeći do nakupljanja acetilholina i holinergičke krize.

Silent killer (tihi ubica)

Naziv za ugljenmonoksid ($CO$), gas bez mirisa, boje i ukusa koji blokira transport kiseonika putem hemoglobina.

Karboksihemoglobin

Stabilno jedinjenje hemoglobina i ugljenmonoksida koje sprečava dopremanje kiseonika tkivima.

Histotoksična hipoksija

Mehanizam trovanja cijanidima gde je onemogućeno tkivno disanje zbog inhibicije citohrom-oksidaze.

Invalidnost (u smislu zakona)

Trajna promena u zdravstvenom stanju koja se ne može ukloniti lečenjem i koja ograničava radnu sposobnost.