Begrippen H5 democratie en participatie in de EU en België

alarmbelprocedure

de procedure om te beletten dat één taalgroep eenzijdig een voorstel of ontwerp van wet kan doordrukken dat nadelig is voor de andere taalgroepen - Het parlement van een gemeenschap of gewest kan door de alarmbelprocedure een federale beslissing of een beslissing van een andere gemeenschap of gewest een tijdlang lamleggen.

bevoegdheden: exclusieve, gedeelde, ondersteunende of aanvullende

bevoegdheden die exclusief, enkel en alleen de EU toebehoren bevoegdheden die de EU en de nationale lidstaten delen – Zowel de EU als de lidstaten kunnen optreden, maar als de EU regels vastlegt, moeten de lidstaten volgen. bevoegdheden waarbij de EU enkel mag ondersteunen, coördineren of aanvullen

collaboratie

in een oorlogssituatie samenwerken met de vijand

communautair (België)

tussen de gemeenschappen, tussen Vlamingen en Franstaligen

communautair (EU)

supranationaal

communautair recht

het geheel van de EU-wetgeving; het geheel van rechten en plichten die voortkomen uit de Europese verdragen, de Europese wetgeving en de beslissingen van het Hof van Justitie synoniem: gemeenschapsrecht

Eenheidswet

een enorm besparingsprogramma waarmee de regering de belastingen verhoogde en in de sociale zekerheid snoeide

Europese Commissie

de uitvoerende macht van de EU

Europees Hof van Justitie

het rechtscollege dat er toeziet dat de EU-wetgeving in alle landen van de EU op dezelfde wijze wordt geïnterpreteerd en toegepast - Het regelt verder ook juridische geschillen tussen nationale regeringen en EU-instellingen.

Europees Parlement

de wetgevende macht van de EU

Europese Raad

de instelling die bestaat uit de staatshoofden of regeringsleiders van de EU-lidstaten, de vaste voorzitter van de Europese Raad en de voorzitter van de Europese Commissie en de algemene politieke beleidslijnen en prioriteiten bepaalt

federaliseren - defederaliseren

bevoegdheden van de deelstaten naar het federale niveau overhevelen – Defederaliseren (of regionaliseren) betekent het tegenovergestelde: bevoegdheden van het federale niveau overhevelen naar de deelstaten.

Frontbeweging

beweging van Vlaamse intellectuelen die ontstond aan het front tijdens de Eerste Wereldoorlog – Deze beweging had felle kritiek op de eentaligheid van/in het Belgische leger, zette zich af tegen de Belgische staat en lag zo aan de basis van het Vlaams-nationalisme in zijn enge vorm.

gekwalificeerde meerderheid

de stemprocedure in de Raad van de EU, waarbij een meerderheid van 55 % van de lidstaten vereist is én die 55 % ook 65 % van de Europese bevolking moet vertegenwoordigen synoniem: dubbele meerderheid

Gelijkheidswet

de wet die het Nederlands erkende als officiële taal in België, naast het Frans

gemeenschappen

de deelstaten die bevoegd zijn voor persoonsgebonden aangelegenheden, zoals cultuur en welzijn – Gemeenschappen mag je beschouwen als bevolkingsgroepen.

gewesten

de deelstaten die bevoegd zijn voor plaatsgebonden aangelegenheden, zoals economie en ruimtelijke ordening – Gewesten mag je beschouwen als economische regio’s.

Grondwettelijk Hof

rechtscollege dat toeziet op de naleving van de bevoegdheidsverdeling tussen de federale staat, de gemeenschappen en de gewesten enerzijds en de naleving van de grondrechten anderzijds

Hoge Vertegenwoordiger van de Unie voor het GBVB

de vaste voorzitter van de Raad van de EU voor Buitenlandse Zaken – Hij of zij moet het GBVB van de EU zoveel mogelijk proberen coördineren.

IJzermythe

de mythe dat aan het IJzerfront, door het sneuvelen van Vlaamse soldaten, eigenlijk het recht op een onafhankelijk Vlaanderen werd afgedwongen - Volgens dat verhaal hebben de Vlamingen het IJzerleger staande gehouden, maar hebben zij daarvoor van de Belgische staat louter stank voor dank gekregen. Daarom hebben dus de Vlamingen recht op een eigen staat!

koningskwestie

de strijd na WO II tussen de voor- en tegenstanders van de terugkeer en rehabilitatie van koning Leopold II

‘Leuven Vlaams’

de strijd van de Vlaamse Beweging voor de eentaligheid van de Leuvense universiteit – Door deze strijd werd de Franstalige afdeling van de universiteit gedwongen te verhuizen naar Louvain-la-Neuve.

medebeslissingsprocedure

de wetgevingsprocedure in de EU: op voet van gelijkheid beslissen het Europees Parlement en de Raad van de EU over de door de Europese Commissie voorgestelde wetgeving

paritaire samenstelling van de regering

het principe dat de federale regering evenveel Franstalige als Nederlandstalige ministers moet tellen, met uitzondering van de eerste minister

personaliteitsbeginsel

het principe dat de burger zich tot de overheid kan wenden in de landstaal die hij verkiest, ongeacht de plaats waar hij zich bevindt - Hij of zij kan dan overal terecht in het Nederlands, het Frans of het Duits (in praktijk: twee- of zelfs drietaligheid)

Raad van de EU

de instelling waarin de regeringen van de lidstaten rechtstreeks vertegenwoordigd zijn en die samen met het Parlement de wetgevende macht uitoefent in de EU synoniem: Europese Ministerraad

repressie

de bestraffing van de collaboratie

schoolstrijden

de strijden (in de jaren ’80 van de 19de eeuw en in de jaren ’50 van de 20ste eeuw) tussen het (dominante) vrije, katholieke onderwijsnet en dat van het rijksonderwijs

subsidiariteitsbeginsel

regel voor de verdeling van de bevoegdheden tussen de EU en de lidstaten - De Unie treedt alleen maar op als haar actie efficiënter is dan die van de individuele landen.

territorialiteitsbeginsel

het principe dat de streektaal de enige bestuurstaal kan zijn – Dit impliceert de vorming van ééntalige taalgebieden.

unitaire staat

een staat waarin de centrale overheid alle macht bezit - synoniem: eenheidsstaat

verzuiling

een sociologisch begrip, waarmee verwezen wordt naar de verticale structuur in de samenleving, gebaseerd op één of meer levensbeschouwelijke karakteristieken. Verzuiling is dus het fenomeen waarbij de bevolking is opgedeeld in verschillende ideologisch gefundeerde maatschappijsegmenten (de zuilen), elk met eigen partijen, vakbonden, ziekenfondsen, scholen, kranten, sport- en cultuurverenigingen ...

Vlaamse beweging

in de ruime betekenis van het woord: de beweging die ijverde voor de gelijkberechtiging van het Nederlands in België en na WO I voor het Nederlands als enige officiële taal in Vlaanderen (een cultuurbeweging) in de enge betekenis van het woord: de beweging die ijvert voor een onafhankelijk Vlaanderen (en dus voor het einde van België) (een politieke beweging)

vrijzinnigen

mensen die zich afzetten tegen een te grote invloed van Kerk en religie in de samenleving