Kwaliteitzorg en risicoanalyse - all

Kwaliteitszorgsystemen - Introductie: Inhoudstafel

1. Definities

2. Kost van kwaliteit

3. Kwaliteitmanagement tools en theoriën

4. Totale kwaliteitsmanagement

1. Definities - Kwaliteitsmanagement systeem

= geïmplementeerd in een bedrijf (produceert producten) of organisatie (diensten leveren) om de kwaliteit van de afgeleverde producten of diensten te verzekeren

op MICROLEVEL

operationeel niveau: focus van het bedrijf

systeem: nodig om te produceren in een systematische en stabiele manier

context + stakeholders: hoge productiekosten vermijden + aan voorwaarden voldoen (bv. eisen van de klant, juridisch kader, eisen van NGOs)

1. Definities - Kwaliteit

= Om aan de eisen van de klant te voldoen ➔ streven naar kwaliteit

= het geheel van eigenschappen en kenmerken van een product of dienst die

aan de behoeften voldoen

= klanttevredenheid ➔ "Geschikt voor gebruik"

• Het voldoen aan of overtreffen van de verwachtingen van de klant

kan evolueren naar totale kwaliteitsmanagement (incl. milieuimpact, gezondheid, duurzaamheidsvereisten)

1. Definities - Product gebaseerde kwaliteit vs. gebruikersgebaseerde kwaliteit vs productiegebaseerde kwaliteit vs waardegebaseerde kwaliteit

Product gebaseerde	eigenschappen of karakteristieken van een product
Gebruikersgebaseerde	geschiktheid voor gebruik, voldoen aan eisen van klanten
Productiegebaseerde	conformiteit aan specificaties of toleranties van een productieproces
Waardegebaseerde	prijs van een product, winst van een organisatie

1. Definities - Kwaliteitsniveau

• intrinsieke eigenschappen van het product of de dienst

• conformiteit met specificaties/afspraken

1. Definities - Kwaliteitsbetrouwbaarheid

• herhaalbaarheid, geringe variabiliteit

1. Definities - Perceptie van kwaliteit

• wordt op verschillende manieren waargenomen door individuen en diverse belanghebbenden

1. Definities - Intrinsieke en extrinsieke kwaliteitskarakteristieken

Intrinsiek	Extrinsiek
direct gerelateerd aan het product pH, viscositeit, nutritionele waarde	niet direct gerelateerd aan het product gerelateerd aan de organisatie die de producten produceert dierlijk welzijn, plantgezondheid, marketing, milieubeperkingen

1. Definities - Voedselkwaliteit

= Toenemend niveau van kwaliteit

↓ Voedselveiligheid: microbieel, chemisch, fysisch, allergenen

↓ Legale kwaliteit: naam, samenstelling

↓ Commerciele en sensorische productkwaliteit

↓ product applicatie / gemak

↓ eisen van de consumenten

1. Definities - Quality Control (QC)

• Deel van kwaliteitsmanagement systeem (QMS)

• operationele technieken en activiteiten die nodig zijn om aan kwaliteitseisen te voldoen

Voorbeelden

• temperatuur monitoren

• Corrigerende maatregelen

• Gewicht van product meten

1. Definities - Quality Assurance (QA)

= Geplande en systematische activiteiten in het kwaliteitsmanagementsysteem zijn nodig om voldoende vertrouwen te bieden dat een bedrijf aan de kwaliteitseisen zal voldoen.

Voorbeelden

• trainen van mensen

• instrument en machine onderhoud

• staalnameplan

• interne auditing

1. Definities - Quality Management (QM)

= QA + QC

= alle activiteiten die kwaliteitsbeleid, objectieven en verantwoordelijkheden bepalen en de implementatie daarvan

Onderdelen

• Kwaliteitsplanning

• Kwaliteitscontrole

• Kwaliteitsverzekering

• Kwaliteitsverbetering

1. Definities - Total Quality Management (TQM)

= Algemene kwaliteitsmanagementsysteem van de organisatie/het bedrijf

• verschillende onderdelen

• verschillende aspecten van een bedrijf samengesteld (bv. afvalcontrole, menselijke voorzieningen, milieu vereisten, financiën…)

1. Definities - Quality Management System (QMS)

= het systeem geïmplementeerd door een bedrijf om een kwaliteitsbeleid en kwaliteitsobjectieven te bekomen

• organisatorische structuur

• competencies

• verantwoordelijkheden

• procedures

• …

= vertaling van eisen van verschillende stakeholders (bv. overheid, klanten, QA standaarden) in de QMS van het bedrijf

1. Definities - Quality Assurance Standard (QAS)

= certificatie standaard

1. Definities - Risico analyse

Componenten

• Risico assessment

• Risico communicatie

• Risico management

Uitgevoerd door

• overheid

op MACROLEVEL (regionaal, nationaal, EU, internationaal)

→ risk management strategy wordt uitgewerkt om potentiele risico’s te verminderen

Risico’s in deze cursus

• Risico’s op menselijke gezondheid (b. chemische gevaren door voedselinname of via direct huidcontact of inademing, microbiologische gevaren zoals Salmonella)

• Ecotox risico’s gerelateerd aan het milieu (chemische gevaren in water, bodem en hun impact op waterorganismen)

2. Kost van kwaliteit - Verschillende kosten

Preventieve kosten	kost van alle activiteiten om defecten te vermijden bv. training, design van productieprocessen…
Controle kosten/ Waarderingskosten	kost tijdens uitvoeren van inspecties, audits, installeren van metende instrumenten
Failkosten Interne fout kosten Externe fout kosten	Productie verliezen door non-conformiteiten, administratie, verlies van capaciteit straffen, terugbetaling van klachten, kost tijdens het terugroepen van een product, verlies van klanten

2. Kost van kwaliteit - Economische modellen

Klassiek economisch model	Huidig economisch model
optimaal niveau op balans tussen kost en baat = minimale totale kost	niet-conforme producten worden niet meer geaccepteerd → investeringskosten door niet-conformiteiten in QA

prevention costs ↑ → failure costs ↓

3. Kwaliteitmanagement tools en theoriën - Algemene evolutie

• Vroege 1950s: Amerikaanse specialisten: Deming, Juran en Feigenbaum

• Late 1950s: Japanse specialisten: Ishikawa en Taguchi

• 1970s en 80s: Westerse specialisten: Crosby en Peters

3. Kwaliteitmanagement tools en theoriën - Amerikaanse specialisten: Deming

Hoofddoel

• Oorzaken variabiliteit verminderen

• Processen voorspelbaar maken

Onderdelen

• Kettingreactie

  • Kwaliteit ↑ → lagere kosten → productiviteit ↑ → marktaandeel ↑

• Mangament draagt hoofdverantwoordelijkheid

• Sterke focus op statistiek

Bijpassend diagram

• Plan

• Do

• Check

• Act

3. Kwaliteitmanagement tools en theoriën - Amerikaanse specialisten: Juran

Hoofddoel

• kwaliteit integreren in bedrijfsplanning

Onderdelen

• 3 grote kwaliteitsprocessen = Juran’s kwaliteitstrilogie

  • Kwaliteitsplanning

    • identificeer klant, voldoen aan eisen

  • Kwaliteitscontrole

    • standaarden vastellen, de verschillen meten

    • Pareto-analyse: 80% van de problemen is veroorzaakt door 20% van de oorzaken

  • Kwaliteitsverbetering

    • diagnose, verbetering plannen en verbetering heeft meer aandacht nodig

• 3 niveaus (Top, Middle, Bottom)

• “Fitness for use”

3. Kwaliteitmanagement tools en theoriën - Amerikaanse specialisten: Feigenbaum

Hoofddoel

• Total Quality Control doorheen de hele organisatie

  • kwaliteit = verantwoordelijkheid van alle afdelingen

3 stappen naar kwaliteit

• Kwaliteits leiderschap

• Moderne kwaliteitstechnologie

• Organisatorische inzet

Elementen

• Elke afdeling = mini-onderneming

3. Kwaliteitmanagement tools en theoriën - Japanse specialisten: Ishikawa

Hoofddoel

• Oorzaken van problemen zichtbaar maken

7 kwaliteitsinstrumenten

• Fishbone

• check sheets

• histogrammen

• scatter plots

• control charts

3. Kwaliteitmanagement tools en theoriën - Japanse specialisten: Taguchi

Hoofddoel

• Robuust productontwerp (variatie voorkomen via ontwerp)

3 onderdelen

• Systeem- en productontwerp

  • eigenschappen van productie of product

• Parameter ontwerp

  • welke parameters moeten we volgen tijdens het productieproces

• Tolerantie ontwerp

  • wat zijn de targets en wat is de tolerantie van die limieten

• Statistische procescontrole + productinspectie

Belangrijke diagrammen

• Elke afwijking = verlies

3. Kwaliteitmanagement tools en theoriën - Westerse specialisten: Crosby

Hoofddoel

• zero defects

• quality is free: preventie is goedkoper dan fouten

4 Principes

• Kwaliteit is voldoen aan de eisen

• Het kwaliteitssysteem is preventie

• De prestatienorm is 0 defecten

• Kwaliteit wordt gemeten aan de hand van de prijs van niet-conforme producten of processen

3. Kwaliteitmanagement tools en theoriën - Westerse specialisten: Peters

Hoofddoel

• Organisatie creëren

Belangrijkste ideeën = MBWA (= managing by walking around)

• Luisteren → zorgzaamheid tonen

• Onderwijzen → waarden overdragen

• Faciliteren → direct hulp kunnen bieden

Intelligente aanpak om kwaliteit te verbeteren: McKinsey 7-S Framework = 7 variabelen in een organisatie

3. Kwaliteitmanagement tools en theoriën - Samenvatting

Deming	Oorzaken variabiliteit verminderen Processen voorspelbaar maken
Juran	Quality trilogy - focus op verschillende niveau’s in een organisatie
Feigenbaum	Total Quality Control doorheen de hele organisatie
Ishakawa	Analyse van oorzaken van non-conformiteiten
Taguchi	Inclusie van product design in TQM
Crosby	Quality cost = kost van defecten/non-conformiteiten
Peters	Leiderschap

	Formalisatie hoog: focus op procedures	Formalisatie laag: focus op attitude
Centralisatie laag: focus op niet-gecentraliseerde beslissingen	Deming	Juran
Centralisatie hoog: focus op gecentraliseerde beslissingen	Feigenbaum	Crosby

4. Totale kwaliteitsmanagement (TQM)- Concept

TQM‑element	Toepassing voor export naar Japan
People	Opleiding, hygiëne, sorteercriteria, telertraining
Systems	HACCP, GAP, traceerbaarheid, temperatuurmonitoring
Process	Teelt → oogst → sortering → verpakking → transport → Japan
Culture	Zero‑defects, open feedback, leren van afwijkingen
Communication	Briefings, telerportaal, klantfeedback Japan
Commitment	Investeringen, audits, kwaliteitsdoelen, managementbetrokkenheid
Customer/Supplier	Japanse importeurs & Belgische telers

4. Totale kwaliteitsmanagement (TQM)- Relatie customers en suppliers

4. Totale kwaliteitsmanagement (TQM)- Slechte praktijken

Voorbeelden

• Leiders geven geen duidelijke richting

• competitieve positionering negeren

• Elk departement werkt alleen voor zichzelf

• Mensen proberen te controleren via systemen

• …

4. Totale kwaliteitsmanagement (TQM)- Essentiële componenten

• Succes begint bij topmanagement (leiderschap)

• Mangament moet

  • toewijding aan kwaliteit tonen

  • principes, strategieën en voordelen communiceren

Basisbenodigdheden

• Kwaliteitsbeleid, ondersteund door plannen en faciliteiten

• Verantwoordelijkheid nemen voor opstellen, evalueren en opvolgen

• Actief deelnemen aan verbetering en zorgen dat beleid begrepen wordt op alle niveaus

Managementverantwoordelijkheden

Langetermijnvisie & Cultuur

• nood aan langdurige inzet voor continue verbetering

• cultuurverandering naar 0 fouten

Kwaliteitsaanpak

• niet enkel kopen op basis van prijs, maar op totale kost

• verbetering van systemen moet opgevolgd worden

Organisatie en samenwerking

• gebruik moderne methodes van leidinggeven en training

• barrières tussen afdelingen verwijderen

Ontwikkeling & implementatie

• bijscholing

• systematische aanpak voor implementatie van TQM

4. Totale kwaliteitsmanagement (TQM) - Cultuurverandering

= belangrijk onderdeel van de kwaliteitsontwikkeling

• gevormd door werknemers en managers (waarden, normen, gedrag van mensen, attitudes…)

2 hoodelementen nodig voor verandering in cultuur

• Betrokkenheid van de leiders

• Betrokkenheid van alle mensen in de organisatie

4. Totale kwaliteitsmanagement (TQM) - Bouwblokken

4 bouwblokken

• Proces

• Mensen (non-conformiteiten detecteren)

• Management systeem (Qa + QC)

• Performantie metingen (gebruik Balance score card)

Tools om procesparameters te meten en om het proces te verbeteren

• Six Sigma

• DRIVE

• Process mapping by flow-charting

• Force field analysis

• Cause en Effect

• Brainstorming

• Pareto analysis → identificatie van de meest belangrijke factoren in oorzaken

• SPC

• Control charts

4. Totale kwaliteitsmanagement (TQM) - Methodes voor procesverbetering: Six Sigma

= variabiliteit verminderen in een proces en minder defecten of non-conformiteiten

4. Totale kwaliteitsmanagement (TQM) - Methodes voor procesverbetering: DRIVE

• D = Define

  • = de omvang van het probleem, de criteria waaraan succes zal worden gemeten en spreek de resultaten en de succesfactoren af

• R = Review

  • = Beoordeel de huidige situatie, begrijp de achtergrond, inclusief prestaties, identificeer probleemgebieden, verbeterpunten en “snelle winsten”

• I = Identify

  • = identificeer verbeteringen of oplossingen voor het probleem, de benodigde veranderingen om de verbeteringen mogelijk te maken en te behouden

• V = Verify

  • = controleer of de verbeteringen voordelen opleveren die voldoen aan de gedefinieerde succescriteria, prioriteer en test de verberteringen

• E = Execute

  • = plan de implementatie van de oplossingen en verbeteringen, stem deze af en voer ze uit, plan een evaluatie, verzamel feedback en voer een evaluatie uit

4. Totale kwaliteitsmanagement (TQM) - Methodes voor procesverbetering: Process mapping by flow charting

4. Totale kwaliteitsmanagement (TQM) - Methodes voor procesverbetering: Force Field Analysis

4. Totale kwaliteitsmanagement (TQM) - Methodes voor procesverbetering: SPC

= Statistical Process Control

• variabiliteiten achterhalen in producten, procesparameters

• Control charts gebruiken om variabiliteit in een proces te kaarten

  • Gemiddelde

  • Warning limieten

  • Bovenlimieten

4. Totale kwaliteitsmanagement (TQM) - Methodes voor procesverbetering: Kaizen

4. Totale kwaliteitsmanagement (TQM) - Bouwblokken: Management systeem

4. Totale kwaliteitsmanagement (TQM) - Bouwblokken: Performantiemetingen

Balance Score Card

4. Totale kwaliteitsmanagement (TQM) - Conclusie

Kwaliteitszorgsystemen: QMS en standaarden - Inhoudstafel

1. Certificatie en accreditatie

2. ISO 9000

3. ISO 14000

4. Maatschappelijk verantwoord ondernemen

5. TQM/QMS in de agrovoedingsketen

6. Labels

1. Certificatie en accreditatie

1. Auditing

2. Certificatie

3. Accreditatie

1. Certificatie en accreditatie: Auditing (1)

= beoordelingsproces, auditor evalueert 3 aspecten van QMS

1. Naleven van QA standaarden (= document performantie)

2. Toepassing van QA standaarden (= menselijke performantie, naleven van procedures)

3. Effectiviteit (= prestaties van producten/processen) → niet hetzelfde als inspectie !!

= controle van een proces/product/bedrijf/cijfers/procedure aan de hand van een norm (kwaliteit, financieel, milieu, etc.)

Definitie volgens ISO 9000

= een audit is een systematisch, onafhankelijk en gedocumenteerd proces voor het verzamelen van objectieve bewijzen en het objectief beoordelen daarvan om vast te stellen in hoeverre aan de auditcriteria wordt voldaan

Richtlijnen voor auditing management systemen in ISO 19011

1. Integriteit: basis van proffesionaliteit

2. Eerlijke weergave: de verplichting om waarheidsgetrouw en nauwkeurig te rapporteren

3. Vakkundige zorgvuldigheid: het betrachten van zorgvuldigheid en gezond verstand bij controle

4. Vertrouwelijkheid: de beveiliging van informatie

5. Onafhankelijkheid: de basis voor de onpartijheid van de controle en de objectivititeit van de controleconclusies

6. Op bewijs gebaseerde benadering: een rationele methode om tot betrouwbare en reproduceerbare controleconclusies te komen in een systematisch controleproces

3 types auditing

1. eerste partij audit: interne audit die door het bedrijf zelf wordt uitgevoerd om hun eigen quality management systeem te verbeteren

2. tweede partij audit: externe audit die uitgevoerd wordt om een potentiële leverancier van ruwe materialen of diensten te controleren als er een contract of overeenkomst moet gemaakt worden

3. derde partij audit: een onafhankelijke auditinstantie toetst het kwaliteitsmanagementsysteem aan een quality assurance standaard

• een certificaat wordt afgegeven waarin de resultaten van de audit worden vastgelegd

• vertrouwen wordt gewekt bij de gebruikers van de producten van de organisaties door het inschakelen van een derde partij

• derde partij moet erkend zijn en een accreditatie hebben om audits uit te voeren

1. Certificatie en accreditatie: Certificatie (2)

= procedure waarbij een derde partij schriftelijk garandeert dat een product en/of dienst, proces of kwaliteitsmanagementsysteem voldoet aan de vastgestelde eisen

1. Certificatie en accreditatie: Accredetatie (2)

= auditeren van een certificeringsinstantie/organisatie die hierna een QMS mogen auditeren

= gezaghebbende instantie erkent formeel dat een instantie of persoon bekwaam is om specifieke taken uit te voeren

ISO 17065

• Conformiteitsbeoordeling - Eisen voor instanties die producten, processen en diensten certificeren

• = systeemcertificatie

ISO 17025

• Algemene eisen voor de bekwaamheid van test- en kalibratielaboratoria

ISO 17020

• Conformiteitsbeoordeling - Eisen voor de werking van verschillende instanties die inspecties uitvoeren

• = productcertificatie

2. ISO 9000

ISO = International Standards Organisation

• kan over alle industriele sectoren gebruikt worden en niet enkel voor organisaties in de agrovoedselketen

7 QMS-principes

• QMP1 - Klantenfocus

• QMP2 - Leiderschap

• QMP3 - Engagement van mensen

• QMP4 - Proces aanpak

• QMP5 - Continue verbetering

• QMP6 - Bewijsgebaseerde beslissingen maken

• QMP7 - Relatie management

Doel van ISO 9000

• Klanttevredenheid bereiken

• Door

  • Voldoen aan klantvereisten

  • Continue verbetering

  • Voorkomen van fouten/ non-conformiteiten

• ISO zegt wat moet gebeuren, niet hoe

2. ISO 9000: Belangrijkste documenten

ISO 9000:2015

• Basisprincipes en terminologie

ISO 9001:2015

• Eisen voor QMS → Certificatie

ISO 9004:2000

• Richtlijnen voor prestatieverbetering (TQM)

2. ISO 9000: Voordelen en nadelen

Voordelen	Nadelen
Helpt een bedrijf processen te standaardiseren Beter platform voor productiviteitsanalyse → betere controle over kwaliteit Helpt communiceren op een universele manier over kwaliteitsconcepten	Grote kost om te verkijgen en behouden Tijd-consumerend om te ontwikkelen Moeilijk te implementeren Weerstand van management/werkende mensen om te implementeren Meer documentatie nodig

3. ISO 14000: Algemeen

• Systematische aanpak voor milieubeheer

• standaardisatie van milieubeleid in organisaties

• helpt bij identificeren, beheren, monitoren en controleren van milieuproblemen (holistisch)

• Toont naleving van wet- en regelgeving

• verhoogt betrokkenheid van leiderschap en werknemers

• past binnen TQM en continue verbetering

• soms vereist voor overheidsopdrachten

• gebaseerd op PDCA-cyclus

3. ISO 14000: Belangrijkste veranderingen sinds 2015

• High level structure

• Meer betrokkenheid van leiderschap

• Meer proactieve aanpak

• Integratie in stategische richting van organisatie

• Life cycle thinking

3. ISO 14000 vs ISO 9000: Structuur

	ISO 9000	ISO 14000
Introductie	doel: kwaliteitsmanagement klanttevredenheid	doel: milieumanagement duurzaamheid
Scope	Eisen voor QMS	Eisen voor EMS
Normative references	Beperkt	Geen
Terms & conditions	Kwaliteitstermen	Milieutermen
Context of organization	Focus op klant en organisatiecontext	Focus op milieu-impact + stakeholders
Leadership	Klantgericht leiderschap	Milieubeleid + verantwoordelijkheid
Planning	Kwaliteitsdoelen + risico’s	Milieurisico’s
Support	Middelen, competenties, documentatie	Middelen, competenties, documentatie
Operation	Product/dienst realisatie	Operationele controle + life cycle + noodsituaties
Performance evaluation	Klanttevredenheid, audits	Milieuprestaties + Compliance
Improvement	Kwaliteitsverbetering	Milieuverbetering

4. Maatschappelijk verantwoord ondernemen

= ISO 26000

= Corporate Social Responsibility (CSR)

7 kern CSR topics

1. Governance

2. Mensenrechten

3. Arbeidsomstandigheden

4. Milieu

5. Eerlijk zakendoen

6. Consumentenzaken

7. Community & ontwikkeling

Certificatie & labels

• moeilijk te certificeren → ISO 26000 = geen certificatie

• wel labels/certificaten mogelijk (bv. FSC, Fairtrade, CO2-neutraal)

Principes van CSR

• Continue verbetering

• Vrijwillig engagement

• Integratie van 3 dimensies

  • Profit

  • People

  • Planet

  • → belangrijk = balans tussen deze 3

• Via dialoog met stakeholders (bv. leveranciers, klanten, NGOs)

Belangrijk

• CSRD (EU-wetgeving) verplicht grote bedrijven om te rapporteren over: ESG = Environmental, Social, Governance

5. TQM/QMS in de agrovoedingsketen: 3 aspecten van QMS in de agrovoedselketen

= Food Safety Management System (FSMS)

1. Good practices:

• GHP = Good Hygenic Practices

• GMP = Good Manufacturing practices

• GAP = Good Agricultural practices

• GDP = Good Distribution practices

2. Hazard Analysis Critical Control Point (HACCP)

3. Management systeem gebaseerd op de principes van ISO 9000

5. TQM/QMS in de agrovoedingsketen: scope van QMS

1. Product safety (minimal scope)

• enkel processen gerelateerd aan de verwachtingen in verband met voedselveiligheid en hygiene

• = Food Safety Management System (FSMS)

2. Uitbreiding naar algemene productkwaliteit en klanttevredenheid

• Alle processen die verband houden met de verwachtingen van de klant op het gebied van productkwaliteit, met inbegrip van voedselveiligheid

• = Quality Management System (QMS)

3. Wereldwijde managementstrategie

• Naast aandacht voor kwaliteit, ook aandacht voor de arbeidsomstandigeden, het milieu en de arbeidsveiligheid

• = Total Quality Management System (TQM)

5. TQM/QMS in de agrovoedingsketen: Door de handel gestuurde normen in voedselbewerkingsbedrijven

1. Global Food Safety Initiative (GFSI)

2. BRC standaard

3. IFS standaard

4. ISO 22000 / FSSC 22000

5. TQM/QMS in de agrovoedingsketen: Door de handel gestuurde normen in voedselbewerkingsbedrijven - GFSI

= samenwerking onder retailers (globaal)

• geen eigen standaard en geen certificatie-instantie

• stelt eisen waaraan standaarden moeten voldoen om erkend te worden

• Nodig voor markttoegang

Focus op 3 kernelementen = benchmarkvereisten

• QMS

• Good practices

• HACCP

Objectieven

• Normen van retailers wereldwijd harmoniseren via “eenmaal gecertificeerd, overal geaccepteerd”

Voorbeelden

• BRC Food

• IFS Food

• FSSC 22000

5. TQM/QMS in de agrovoedingsketen: Door de handel gestuurde normen in voedselbewerkingsbedrijven - BRC

= Britisch Retail Consortium

• QA standaarden → Certificeerbaar via derde partijen

• Belangrijk voor levering aan

  • Voedingsindustrie

  • Farmaceutische sector

• Binnen Europa

Aandachtspunten

• Voldoen aan specificaties (klant)

• Voldoen aan wettelijke voorschriften

• Voldoen aan de eisen op het gebied van voedselveiligheid en -kwaliteit

5. TQM/QMS in de agrovoedingsketen: Door de handel gestuurde normen in voedselbewerkingsbedrijven - ISO 22000

• Gericht op voedselveiligheid

• Combineert

  • HACCP

  • QMS-elementen

  • minimal Good Practice requirements

Scope

Voedselveiligheid doorheen de hele keten

Nadruk op

• Leiderschap & betrokkenheid management

• Communicatie van voedselveiligheidsbeleid

• FSMS-doelstellingen

Procesmodel

• Dubbele PDCA-cirkel

Sector

• voeding

5. TQM/QMS in de agrovoedingsketen: Door de handel gestuurde normen in voedselbewerkingsbedrijven - FSSC 22000

= ISO 22000 + extra eisen

• GFSI-erkend

Sector

• Voeding

5. TQM/QMS in de agrovoedingsketen: Door de handel gestuurde normen in voedselbewerkingsbedrijven - GMP

• Basisregels voor hygiëne en productie

• Werken rond strikte producthygiëne

Sector

• Farmacie

• Voeding

• Cosmetica

• Chemie

5. TQM/QMS in de agrovoedingsketen: Door de handel gestuurde normen in voedselbewerkingsbedrijven - Wanneer welke gebruiken? (Voeding, Algemene industrie, Chemie industrie, Landbouw, Farmacie)

Stappen voor oefeningen

1. Wat produceert het bedrijf? (voeding/chemie/industrieel)

2. Wie zijn de klanten? (retail/industrie/wereldwijd)

3. Wat is het grootste risico? (kwaliteit/voedselveiligheid/milieu)

Voeding

• BRCGS → als je levert aan supermarkten

• FSSC 22000 → als je internationale erkenning wil (GFSI)

• ISO 22000 → als je een algemeen voedselveiligheidssysteem wil

Algemene industrie

• ISO 9000 (kwaliteit)

Chemie industrie

• ISO 9000 (kwaliteit)

• ISO 14000 (milieu)

Landbouw

• ISO 9000

• ISO 14000

Farmacie

• GMP → strikte wettelijke productie-eisen

5. TQM/QMS in de agrovoedingsketen: Primaire productie - Global GAP standard

= Global GAP standard

objectief

= consumenten verzekeren over voedselproductie op de landbouw - voedselveiligheid en traceerbaarheid - dierenwelzijn en de gezondheid van de werknemers

5. TQM/QMS in de agrovoedingsketen: Primaire productie - andere QA standaarden

• IKM = Integrale Kwaliteitszorg Melk

• Vegaplan

5. TQM/QMS in de agrovoedingsketen: Voederindustrie

2 modules

• GMP+ Feed Safety Assurance: Complete module voor de zekerheid van voederveiligheid in alle schakels van de voederketen

• GMP+ Feed Responsibility Assurance: Focust op verantwoord voeder

→ in België vergeleken met Feed Chain Alliance (FCA)

• FCA certificatie altijd nodig → ook voor ruwe materialen naar de voederindustrie toe

6. Labels

= productcertificatie

• focust op productkenmerken en productieproces (niet bedrijf zelf)

Doel = commerciële differentiatie

Belangrijke ISO-normen (certificatie & controle)

• ISO 17065

  • Certificatie van producten, processen en diensten

  • Voor certificatie-instellingen (bv. BRC, IFS audits)

• ISO 17020

  • Inspectie van producten

  • Controle of product voldoet aan specificaties (labels)

• ISO 17025

  • Laboratoria

  • Eisen voor testen en kalibratie (betrouwbare analyses)

• ISO 14001

  • Milieumanagementsysteem (EMS)

  • Certificeerbaar

• OHSAS 18001

  • Veiligheid & gezondheid op werk

  • Risicobeheer + certificatie mogelijk

Voorbeelden labels

• Organic label

• Flandria label

• MSC label

Introductie

• documentatie en controle van documenten

• essentieel onderdeel QMS

• vereisten met betrekking tot de opzet in standaarden of normatieve documenten (bv. ISO 9000, ISO 17025

Objectieven

1. Beschrijving van de geïmplementeerde QMS - Proces/Werk methodology

2. Registratie van data met betrekking tot processen/controles/metingen

3. Het opbouwen van historisch overzicht van informatie over de organisatie (bv. traceerbaarheid)

Doelstellingen van documentatie

• ervoor zorgen dat alle medewerkers dezelfde werkwijze hanteren

• ervoor zorgen dat machines en apparatuur correct functioneren

• metingen en controles op dezelfde en correcte wijze uitvoeren

• registratie van de resultaten van productieprocessen, controles en metingen

• verzamelen van informatie

• traceerbaarheid

Definitie van documentatie

= informatie die door een organisatie moet worden beheerst en bijgehouden en het medium waarop deze is vastgelegd

• kan elke vorm en elk medium aannemen en uit elke bron afkomstig zijn

• kan betrekking hebben op

  • het managementsysteem

  • informatie die gecreëerd is om de organisatie te laten functioneren

  • bewijs van behaalde resultaten

3 niveaus van interne documenten

1.Quality manual

• Algemene beschrijving van QMS

• Hoe QMS gepland is, uitgevoerd, gecontroleerd en behouden (Deming)

• Link naar procedures/instructies

• Externe partijen: auditors, klanten

2. Instruction book

• bevat alle procedures

• SOP = Standard Operation Procedure

• Beschrijft in detail alle werkvoorschriften

• SOP niet uitgevoerd in praktijk, want

  • in moeilijke taal geschreven

  • instructies en algemene informatie staan door elkaar

  • procedure wordt beschreven in een onbekende manier

  • de gebruiker weet een andere methode

3. Data handbook

• Bevat alle registraties van QMS

• Kan in een ICT structuur

4. Externe documenten

• Externe documenten belangrijk voor QMS

• Handleiding van machine, kalibratie-instructies, wetgevingsdocumenten…

SOP management van documenten - Procedure management van documenten

• Verantwoordelijke voor opstellen en updaten

• Goedkeuring voor gebruik

• Regelmatige review & update

• Wijzigingen zichtbaar maken + versiebeheer

• Juiste documenten op juiste plaats beschikbaar: versiematrix/distributiematrix

• Documenten moeten

  • leesbaar en identificeerbaar zijn

  • unieke code hebben

  • correct opgeslagen worden

SOP management van documenten - Voordelen en nadelen

Voordelen	Nadelen
standaardisatie van werk ondersteunt interne communicatie & kennisbeheer verspreidt best practices verhoogt transparantie zorgt voor audit trail ondersteunt continue verbetering	kunnen te strikt/bureaucratisch worden tijdrovend risico op overregulering verliezen waarde als ze: niet up to date zijn of niet gedragen worden door personeel

SOP management van documenten - Records & Registratie

• identificatie

• controle

• opslag & classificatie

• bewaartermijn = 2 jaar na houdbaarheid

Lay out SOP documenten

Header

• Naam organisatie

• Titel

• Versie

• Datum

• Code van SOP

• Pagina nummer

• Auteur

Inhoud

• Doelstellingen

• Definities

• Referenties

• Hulpprogramma’s

• Principe of werk methodology

• Appendices

Lay out instructie

• afgeleid van SOP

• meer simpel document

• productlocatie

• duidelijk en eenvoudig: wat de medewerkers moeten doen

Lay out registratiedocument

• registratie van uitgevoerde controles/metingen

• op papier of computer

• Header hetzelfde als SOP

Waarom is traceability nodig?

• Complexe toeleveringsketens

• Ruilhandel in ruwe materialen, ingredienten, semi-eindproducten, eindproducten

→ transparantie nodig voor standaarden, specificaties, wetgeving

→ traceability is nodig

Wat is traceability?

Supply chain traceability

• Identificeer de geschiedenis van een product in de productketen (bv. van boer tot bord)

• om niet-conforme producten te kunnen identificeren in elk punt van de keten

Interne traceability

• Traceability systeem binnenin een bedrijf

• Link tussen suppliers en klanten

• Link tussen ruwe materialen, proces en eindproducten

2 richtingen

• Tracking: forwards, downstream naar het einde van de keten

• Tracing: backwards, upstream naar de start van de keten

Traceable Resource Units

batches → trade unit → logistic unit

• batches = product geproduceerd onder dezelfde technologische omstandigheden in dezelfde tijdsperiode [dag, week, maand] )

• trade units = units waarin producten gehandeld worden (boxen, flessen…)

• logistic units = units onder welke logistiek gebeuren (palletten, containers, grote zakken, silos)

Traceability systeem

4 Hoofdprincipes

• Identificatie

  • Een gestructureerde code, uniek in een gegeven context, geassocieerd met een of meerdere TRUs en vaak weergegeven in een manier waarom het makkelijk te lezen is

• Verbanden

  • TRUs transformaties in een supply chain

• Data registratie

  • inkomende materialen: datum van arrivatie, batch/lot code, naam leverancier

  • link tussen in- en output → dataregistratie van bewegingen van TRUs

  • Uitgaande producten: datum van levering, naam klant…

• Communicatie

  • Verband tussen data en fysiek product

  • Traceability informatie moet bewegingen en transformaties meevolgenµ

  • Voorzichtig met het mixen van batchen → creatie van nieuwe batch

Traceability - Challenges

1) Gebruik van gemeentelijk water of andere waterbronnen → hoe identificeren?

2) vloeibare producten en mengen → overlap van batches → scheiding

3) Herbewerking?

4) Gedetailleerdheidsgraad van traceerbaarheidsinformatie: kosten-batenafweging

5) Verpakkingsmaterialen: hoe te koppelen aan producten?

6) Scheidingspunten bij een continu productiesysteem

Blockchain

• gedeeld digitaal handboek dat niet gewijzigd kan worden

• bestaat uit blokken gelinkt met cryptografie

• elke partij heeft een kopie → fraude bijna onmogelijk

Eigenschappen

• Online

• Gesynchroniseerd

• Gedecentraliseerd

• Verleuteld, onveranderlijk, veilig

Structuur van een block

• Link naar vorige blok

• Timestamp

• Transactiegegevens → gegevens kunnen niet achteraf aangepast worden

Voordelen	Nadelen
Niet te vervalsen data Snelle traceerbaarheid Betrouwbare informatie	Afhankelijk van correcte input Vereist samenwerking hele keten

Data dat bedrijven moeten geven aan volgende blok van keten

1) Suppliers raw materials

2) Production data

3) Identification codes

4) Date of delivery to next block

Inhoud

1. Introductie

2. Definities en classificatie van risico’s

1. Introductie: Nieuwe oriëntaties in risicomanagement

• Wereldbevolking ↑ → grotere impact van risico’s

• Interactie tussen verschillende risico’s

  • Chemisch

  • Microbiologisch

  • Technologisch

  • Sociaal (bv. migratie, kleinere gezinnen)

• Meer aandacht voor niet-fatale risico’s

  • chronische ziekten

  • veroudering bevolking

• Verplaatsing van gevaarlijke industrieën naar landen met minder controle

2. Definities en classificaties van risico’s: Algemeen

• Risico’s met betrekking tot maatschappij, milieu en ecosysteem

• Algemeen vs specifiek

• Retrospectief vs toekomst voorspellend

2. Definities en classificaties van risico’s: Definities - Hazard

= gevaar

• inherente eigenschap van stof/agent om schade te veroorzaken

2. Definities en classificaties van risico’s: Definities - Risico

= functie van kans op schadelijk effect + ernst van het effect

2. Definities en classificaties van risico’s: Definities - Risico-analyse

Bestaat uit 3 onderdelen

• Risk assessment = risicobeoordeling

• Risk management

• Risk communication

2. Definities en classificaties van risico’s: Definities - Risk assessment

Wetenschappelijk proces met 4 stappen

1. Hazard identification: identificeren van biologische, chemische of fysische gevaren

2. Hazard characterization: verband tussen dosis en effect

3. Exposure assessment: hoeveel van het gevaar wordt opgenomen? (blootstellingsberekening)

4. Risk characterization: 3 vorige stappen combineren + schatting van de kans en ernst van de schade

2. Definities en classificaties van risico’s: Definities - Risk management

• beleidskeuzes maken

• rekening houden met

  • wetenschappelijke resultaten

  • economische factoren

  • sociale factoren

  • politieke factoren

• Indien nodig een gepaste preventie en controle opties selecteren

2. Definities en classificaties van risico’s: Definities - Risk communication

uitwisseling van informatie tussen experts, overheid, industrie, consumenten, stakeholders

• Belangrijk omdat

  • bevolking risico’s anders kan waarnemen dan experts

  • communicatie nodig is voor vertrouwen

2. Definities en classificaties van risico’s: Wat bepaalt risicoclassificaties? (Mijn Intelligente Kleine Oom Rijdt Voorzichtig Uit Parkeergarages)

1. Kans op voorkomen van het gevaar

2. Impact van het gevaar (= ernst van de schade)

3. Onzekerheid (= door gebrek aan kennis)

4. Ubiquitieit (geografische spreiding)

5. Persistentie (= tijdsgebonden karakter)

6. Reversibiliteit (= herstel)

7. Vertraging van effect (= retentietijd)

8. Mobilisatiepotentieel: schending van individuele, maatschappelijke of culturele belangen en waarden, die leiden tot maatschappelijke conflicten en psychologische reacties bij individuen of groepen die zich getroffen voelen door de risico’s en de gevolgen daarvan

2. Definities en classificaties van risico’s: Risicogroepen

• Groen = lage kans op voorkomen + lage impact → risico’s die we in dagdagelijks leven aanvaarden

• Geel/rood = grote kans op voorkomen + grotere impact → zaken zijn moeilijk in te schatten + kennis om in te grijpen is gelimiteerd

2. Definities en classificaties van risico’s: Risicoclassificaties volgens Griekse mythologie

1. Damocles

2. Cyclops

3. Pythia

4. Pandora

5. Cassandra

6. Medusa

2. Definities en classificaties van risico’s: Risicoclassificaties volgens Griekse mythologie: Damocles

Achtergrond

Damocles zat aan tafel bij een koning terwijl boven zijn hoofd een zwaard hing aan een dun, maar stevig draadje

Kenmerken

• schade = zeer groot

• kans = zeer klein

Voorbeelden

• kerncentrales

• grote chemische installaties

• dammen

Strategie

• kans verkleinen

• rampenbeheer

• resilience verhogen

2. Definities en classificaties van risico’s: Risicoclassificaties volgens Griekse mythologie: Cyclops

Achtergrond

Cycloop was een sterke reus met 1 oog

Kenmerken

• schade = groot

• kans = onzeker

Voorbeelden

• aardbevingen

• vulkanen

• HIV-infectie

2. Definities en classificaties van risico’s: Risicoclassificaties volgens Griekse mythologie: Pythia

Achtergrond

Pythia was de mysterieuze priesteres van het orakel van Delphi die vage voorspellingen gaf

Kenmerken

• schade = onzeker

• kans = onzeker

Voorbeelden

• genetische modificatie

• klimaatinstabiliteit

• BSE

2. Definities en classificaties van risico’s: Risicoclassificaties volgens Griekse mythologie: Pandora’s box

Achtergrond

Pandora opende een verboden doos waardoor alle ellende in de wereld vrijkwam

Kenmerken

• grote onzekerheid

• persistent

• irreversibel

• wereldwijd verspreid

Voorbeelden

• persistente organische polluenten

• endocriene verstoorders