biology

Mięsożercy

Zwierzęta, które jedzą mięso, np. lew, wilk.

Roślinożercy

Zwierzęta, które jedzą rośliny, np. krowa, koń.

Wszystkożercy

Zwierzęta, które jedzą zarówno mięso, jak i rośliny, np. człowiek, świnia, szczur.

Saprofagi

Zwierzęta, które jedzą martwą materię organiczną, np. dżdżownice, hieny.

Pasożyty

Zwierzęta, które żywią się kosztem innego organizmu, często go osłabiając, np. tasiemiec, glista ludzka.

Trawienie wewnątrzkomórkowe

Rodzaj trawienia zachodzący wewnątrz komórki, np. w lizosomach u pierwotniaków.

Trawienie zewnątrzkomórkowe

Rodzaj trawienia zachodzący poza komórką, np. w świetle przewodu pokarmowego u ludzi.

Trawienie zewnętrzne

Rodzaj trawienia zewnątrzkomórkowego, ale poza organizmem, np. muchy wydzielają enzymy do pokarmu.

Cukry przyswajalne

Glukoza i fruktoza, będące źródłem energii.

Cukry nieprzyswajalne

Błonnik, który nie jest trawiony, ale reguluje perystaltykę i daje uczucie sytości.

Aminokwasy egzogenne

Aminokwasy, które muszą być dostarczone w diecie, ponieważ organizm ich nie syntetyzuje.

Aminokwasy endogenne

Aminokwasy, które organizm potrafi sam wytworzyć.

Białka pełnowartościowe

Białka zawierające wszystkie aminokwasy egzogenne, np. mięso, jaja, mleko, soja.

Białka niepełnowartościowe

Białka, które brakuje niektórych egzogennych, np. białka roślinne.

NNKT

Niezbędne Nienasycone Kwasy Tłuszczowe, np. omega-3 i omega-6.

Cholesterol

Substancja ważna dla błon komórkowych, dzieli się na LDL ('zły' cholesterol) i HDL ('dobry' cholesterol).

Witaminy rozpuszczalne w tłuszczach

A, D, E, K - gromadzą się w organizmie, co może prowadzić do przedawkowania.

Witaminy rozpuszczalne w wodzie

B1, B2, B3 (PP), B5, B6, B7 (H), B9, B12, C - nadmiar wydalany z moczem.

Avitaminoza

Całkowity brak witaminy w organizmie.

Hipowitaminoza

Niedobór witaminy w organizmie.

Hiperwitaminoza

Nadmiar witaminy w organizmie, szczególnie ADEK ze względu na kumulację.

Szkorbut

Niedobór witaminy C, objawia się pękającymi naczyniami i problemami z gojeniem ran.

Beri-beri

Niedobór witaminy B1, prowadzi do problemów z układem nerwowym.

Pelagra

Niedobór witaminy B3, objawia się biegunką, zapaleniem skóry i otępieniem.

Zajady

Niedobór witamin B2, B6 i żelaza w kącikach ust.

Kurza ślepota

Niedobór witaminy A, powodujący niedowidzenie o zmierzchu.

Woda

Rozpuszczalnik, transportuje substancje i reguluje temperaturę ciała.

Bilans wodny

Równowaga między pobraniem a wydaleniem wody.

Bilans energetyczny

Różnica między energią dostarczoną w pokarmie a wydatkowaną.

Przewód pokarmowy

Jama ustna → gardło → przełyk → żołądek → jelito cienkie → jelito grube → odbyt.

Gruczoły dodatkowe

Ślinianki, wątroba (produkująca żółć), trzustka (produkująca soki trawienne i hormony).

Ściana przewodu pokarmowego

Składa się z błony śluzowej, podśluzowej, mięśniowej i błony surowiczej.

Denaturacja enzymów

Zmiana struktury białka przez wysoką temperaturę lub silne kwasy/zasady, skutkująca utratą aktywności enzymu.

Ośrodek głodu i sytości

Znajduje się w podwzgórzu mózgu.

Ośrodek regulacji wydzielania HCl

Również w podwzgórzu i w pniu mózgu, wpływa na nerw błędny i gastrynę.

Bulimia

Zaburzenie odżywiania, polegające na napadowym objadaniu się i prowokowaniu wymiotów.

Anoreksja

Celowe głodzenie się, często związane z zaburzeniami psychicznymi.

Wrzody żołądka

Uszkodzenie śluzówki żołądka, często spowodowane przez Helicobacter pylori.

Salmonelloza

Zatrucie pokarmowe, objawiające się biegunką i wymiotami.

WZW A (żółtaczka pokarmowa)

Zakażenie wirusowe przenoszone przez brudne ręce i skażoną wodę.

WZW B i C

Wirusowe zapalenia wątroby przenoszone przez krew i kontakty płciowe.

Kazeina

Białko mleka.

Podpuszczka

Enzym (chymozyna) ścinający kazeinę u młodych ssaków.

Wodorowęglan sodu

Związek w soku trzustkowym, który neutralizuje kwas w dwunastnicy.

Mucyna

Śluz chroniący ściany przewodu pokarmowego.

Pepsynogen

Proenzym pepsyny wydzielany w żołądku.

Emulgacja tłuszczów

Proces rozbicia tłuszczów na małe kropelki przez żółć, co zwiększa powierzchnię ich działania.

Chylomikrony

Pakiety wchłoniętych tłuszczów transportowane w limfie.

Mikrokosmki

Struktury wewnątrz jelita cienkiego, zwiększające powierzchnię wchłaniania.

Enterocyty

Komórki nabłonka jelitowego.

BMI (Body Mass Index)

Wskaźnik masy ciała, wyliczany jako waga w kg podzielona przez wzrost w m².