Alle belangrijke namen cognitieve psychologie

Franciscus Donders

Vader mentale chronometrie

Bestudeerde dit adhv reactietijdtaken (RT taken)

Mentale processen kunnen niet rechtstreeks waargenomen worden, maar dienen afgeleid te worden uit gedrag

Grondslag psychologisch onderzoek

Ebbinghaus

Eerste geheugenexperimenten

Besparingsmethode

Vergeetcurve

Legde de basis voor het wetenschappelijk onderzoek naar geheugen en leren

Zijn besparingsmethode liet toe om voor het eerst de geheugenfuncties te kwantificeren en te plotten

Watson

Behaviourisme

black box

Geen vage concepten zoals mentale processen en bewustzijn

Dierlijk en menselijk gedrag beantwoorden aan dezelfde wetmatigheden

Objectieve gegevensverzameling om wetmatigheden in S-R relaties te definiëren

Tolman en Honzik

Latent leren experiment

Groep 1: geen bekrachtiging (voedsel) bij vinden einde

Groep 2: altijd bekrachtiging bij vinden einde

Groep 3: Dag 1-10 geen bekrachtiging, vanaf Dag 11 bekrachtiging

verklaring in termen van mentale

processen (Cognitieve map,Motivatie)

Ulrich Neiser over behaviorisme

“geen enkel fenomeen was in die tijd echt behalve als je het kon aantonen in een rat”

Noam Chomsky

Kritiek op behaviorisme

Taal = voorgeprogrammeerd biologisch programma gedeeld over alle culturen

Weber

Wet van Weber

JND(Just Noticable Diference) is geen constante, maar is relatief

k = JND / I

k = Weberfractie, constante afhankelijk van sensorische modaliteit

I = Intensiteit standaardstimulus

Stevens

Machtswet van Stevens

Verhouding tussen intensiteit van een stimulus en intensiteit subjectieve ervaring wordt weergegeven dmv machtsfunctie

Afhankelijk van sensorische modaliteit

voorbeeld: Wanneer licht 9 maal toeneemt in intensiteit wordt het als dubbel zo helder waargenomen

William James

Whilst part of what we perceive comes through our senses from the object before us, another part (and it may be the larger part) always comes … out of our own mind."

David Marr

Computationele benadering objectherkenning

Waarneming = informatieverwerkingsprobleem

Visuele verwerking herleiden tot opeenvolgende stappen

1) Primaire schets

2) 2,5 dimensionele (2,5D) schets

3) 3 dimensionele (3D) representatie

Prägnanz

Perceptuele organisatie volgens principe van Prägnanz

=> perceptuele input organiseren tot meest eenvoudige en meest stabiele vorm

Irving Biederman

Recognition by Component Theory

36 geons = geometrical ions

Visuele alfabet objectrepresentatie

Elk object, ongeacht complexiteit, definiëren adhv gezichtspuntonafhankelijke geons

Manipulatie geons:

1. object met herkenbare geons

2. object met niet-herkenbare geons (afgrenzing geons wordt verborgen)

→Betere herkenning (sneller en nauwkeurig) in geonconditie

Rhodes

Verklaring verband met aantrekkelijkheid

• Hoe meer gezicht beantwoord aan prototype, hoe eenvoudiger perceptuele analyse

• Hoe minder cognitieve inspanning vereist, hoe aantrekkelijker

Gauthier

Greeble experiment

Ppn. leren ‘Greebles’ onderscheiden

Vergelijkbare activatie FFA na training

Theeuwes

Exogene en endogene aandacht experiment

Reactietijd color distractor is trager, ondanks instructie andere Stimulaties te negeren en oefening

Effect wordt beïnvloed door bottom–up saliency (opvallendheid) distractor

Rensink

selectieve aandacht demo (madam die in het water springt)

Simons en Chabris

experiment (veranderingsblindheid)

Zwart en wit team, Tel het aantal passen van het witte team

Gustav Kuhn

Onderzoek goocheltrucs

O.m. adhv registratie oogbewegingen

Goocheltrucs maken gebruik van onze beperkingen in aandacht

Aandacht wegleiden van plaats waar misleidende actie gebeurt door kijkrichting waarnemer te manipuleren

Memmert

ppn die gorilla in gorillademo niet zien, hebben er gemiddeld wel 1s naar gekeken!

Posner

precueing taak, Demonstratie coverte aandacht

Ppn moeten zich fixeren op 1 punt = fixatiepunt. Oogbewegingen zijn niet toegelaten

Plaatsgebonden aandacht Spotlight model

(Eriksen & St. James, 1986)

Plaatsgebonden aandacht Zoomlens model

Egly et al. (1994)

Hoe verplaatst aandacht zich? Voorwerpgebonden Ondersteuning door : Experimenteel

Fixatie, Twee rechthoeken

Klin e.a.

Onderzoek oogbewegingen sociale interactie bij ASS Filmfragmenten (Who’s afraid of Virginia Woolf)

(Cherry, 1953)

Cocktailpartyeffect , Selectie informatie

Dichotisch luisterparadigma , Spraakschaduwen: info uit één oor nazeggen

Broadbent (1958)

Filtermodel

Bevindingen Cherry inspireerde Broadbent tot ontwikkeling vroeg selectiemodel

Seriële verwerking: opeenvolgende stadia

Treisman (1960)

Kritiek filtermodel

Ppn schaduwen verkeerd oor omdat andere boodschap beter in context past // Dus: verwerking betekenis

Verzwakkingsmodel

Sensorische signalen waaraan geen aandacht besteed wordt, worden verzwakt ipv helemaal weggefilterd

Mate van verzwakking hangt af van activatiedrempel van signalen

→verzwakking ipv alles-of-niets; in functie van activatiedrempel

MacKay (1973)

Spraakschaduwen

Ambigue zinnen als geattendeerde boodschap

Niet-geattendeerde boodschap bevat biaswoord

Ppn interpreteerden “bank”

Zelfs indien totaal onbewust van biaswoord

(Dehaene e.a., 1998)

Subliminale priming

Vroege selectie=betekenis niet-geattendeerde info wordt niet verwerkt

• Maar subliminaal priming effect=maar zelfs onbewuste primes worden inhoudelijk verwerkt

• Wijst op late selectie=filtering nadat betekenis is verwerkt

Deutsch & Deutsch

Model Late selectie

– Alle info wordt inhoudelijk verwerkt

– Filter komt pas na deze analyse

(Lavie, 1995; 2000)

Perceptual load model

hoge perceptual load = geen aandacht meer over voor andere informatie = vroege selectie

lage perceptual load = wel nog aandacht over voor andere informatie = late selectie

Schneider en Shiffrin (1977)

Toonden voorwaarden aan om actie te kunnen automatizeren

automatische processen ontstaan door oefening processen die oorspronkelijk aandacht en inspanning vragen

automaticiteit = efficiëntere verwerking

Logan,1988

Instance Theory of Automaticity

automaticiteit = gebruik andere strategieën ipv efficiëntere verwerking

Norman en Shallice’s (1986)

SAS=Supervisory attentional system

Posner en Rothbart

aandachtsnetwerken (3)

William James (1890)

Primair geheugen

Secundair geheugen

Clive Wearing

Patiënten met laesies: Patiënt H.M (KTG vs LTG)

(Murdock, 1962)

Vrije herinnering

Seriële positiecurve

Glanzer en Cunitz

HYPOTHESEN

• Uitgestelde herinnering (delayed recall)

– afname recency effect (KTG)

– geen invloed op primacy effect (LTG)

• Versnelde aanbieding

– geen invloed op recency effect (KTG)

– afname primacy effect (LTG)

Patient HM

KTG intact

– Normaal gesprek voeren, normaal IQ, KTG testjes OK

• LTG aangetast

– Anterograde amnesie

– Gaandeweg ook meer retrograde amnesie

Clive Wearing

Aantasting hippocampus door herpes simplex virus

KTG intact

– onthoudt info gedurende duur KTG (20 à 30 s)

LTG aangetast

– anterograde én retrograde amnesie

Houdt een dagboek bij om zich te oriënteren in de tijd, maar vaak doorstreept hij vermeldingen

Atkinson en Shiffrin

Modaal model

• 1ste volledig geheugenmodel

• Nog steeds meest gangbare

• Gaandeweg meer en meer verfijnd

Sperling (1960)

Partiële rapportering

Lettermatrix 33 ms aangeboden

• Nadien signaleert cue (streepje, toon) één van de 3 rijen

• Rapporteer enkel items van rij gesignaleerd door cue

Resultaat

– 3.3 van 4 letters = prestatie van 83%

– Gezien ppn niet op voorhand weten welke rij cue zalsignaleren extrapolatie 3 x 4 matrix

– 12 letters x .83 = ± 9 à 10 letters

• Zeer veel visuele input opgenomen in iconisch geheugen = grote capaciteit

(Darwin et al., 1972)

Echoïsch geheugen

(Miller, 1956)

The magical number 7 ± 2

Brown-Petersontaak (1958)

duur KTG

Sternberg, 1966

Memory search

Stap 1: geheugenset

Stap 2: herkenningstest

Baddeley en Hitch (1974)

Hypothesen Modaalmodel KTG

indien opslag én bewerking in 1 KTG systeem – Stel, taak 1 verbuikt alle capaciteit – Dan kan je taak 2 niet meer uitvoeren

(Baddeley, 2000)

Werkgeheugenmodel

Shepard en Metzler (1971)

Mentale rotatie

Corsi

block tapping test Visuospatiële span

Phineas Gage (1848)

ongeval bij aanleg spoorweg

staaf doorboort frontale lobben

Miyake e.a. (2000)

Indeling executieve functies

Cowan (1988)

geheugenmodel

Zoekt naar algemene principes geheugen, los van soort informatie

• Uitwerking relatie aandacht - KTG – LTG obv niveaus van activatie

(Luck & Vogel, 1997)

Visuele vergelijkingstaak Aandachtsfocus: the magical number 4

Squire en Knowlton (1994)

Taxonomie Indelingen LTG

• declaratief en non declaratief

Patiënt H.M. opnieuw

Intact KTG

• Aangetast expliciet geheugen

– Anterograde amnesie

– Retrograde amnesie

• Intact impliciet geheugen

Parkin e.a. (1990b)

Famous faces test

Ribot

Wet van Ribot = Retrograde amnesie vaak gradueel

– hoe recenter, hoe vatbaarder voor amnesie

→ oudere herinneringen blijven beter bewaard

Patiënt P.Z.

lijde aan syndroom van korsakoff

Squire en Alvarez (1995)

Standaard consolidatietheorie

(Schank, 1975)

Script = soort schema (semantisch geheugen

Brewer en Treyens (1981)

Intrusies of valse herinneringen voor schemaconsistente info – boeken, telefoon, ...

• Waarneming en geheugen worden ondersteund door schema’s

Collins en Quillian (1969)

Semantisch netwerkmodel // Knooppunten en kenmerken // Hiërarchische opbouw

Collins en Loftus (1975)

Semantisch netwerkmodel

– Herziening oorspronkelijk semantisch netwerkmodel // Geen hiërarchie // Spreiding van activatie

Brown en Kulik (1977)

Flitslichtherinneringen

Talarico en Rubin (2003)

• Studenten 1 dag na WTC aanslag ondervraagd over

– herinneringen aan aanslag

– normale controlegebeurtenis (rond zelfde periode)

• Opnieuw getest op beide herinneringen

Wells e.a. (1998)

– 40 foutieve veroordelingen (volgens latere DNA- analyse) – 90% veroordeeld obv ooggetuigenis

Rattner (1988)

– 205 foutieve veroordelingen

– 52% veroordeeld obv ooggetuigenis

Loftus en Palmer (1974)

Video ongeval • “Hoe hard reden de wagens toen ze [kritisch woord]”?

Jean Piaget

Het verhaal van Piaget

(Wade e.a., 2002)

De ballonvaart

Craik en Tulving (1975)

Opslag in LTG , Heeft soort verwerking invloed op LTG opslag?

Nissen en Bullemer (1987)

Seriële reactietijdtaak (proceduraal geheugen)

Graf, Squire, en Mandler (1984)

cued recall

word completion

Gollin

Onvolledige figurentest

Warrington en Weiskrantz (1968)

Resultaten onvolledige figurentest bij Korsakoffpatiënten

Clark en Clark (1977)

Taalkenmerken

Clark en Clark (1977)

Taalkenmerken

Frazier en Rayner (1982)

Garden-path model

Burrhus Frederic Skinner

Taal wordt aangeleerd dmv bekrachtiging

Noam Chomsky

Taal is aangeboren

Zelfde stadia taalontwikkeling, ongeacht cultuur

McGurk

Auditieve illusie ‘McGurk effect’ – Mismatch visuele en auditieve input

Warren en Warren

Foneemrestauratie

Liberman e.a.

Theorieën spraakherkenning Motorische theorie

Marslen-Wilson en Tyler (1980)

Theorieën spraakherkenning Cohortmodel

(McClelland & Elman, 1986)

Theorieën spraakherkenning TRACE model

Reicher (1969)

Woordsuperioriteitseffect