celbiologie januari definities

organellen

functionele compartimenten in de cel

cytosol

ruimte tussen organellen

kern

nucleus/karyon

nucleolus

kernlichaampje

ribosomen

plaatsen waar eiwitten werden samengesteld

endoplasmatisch reticulum

uitgebreid netwerk van membramen die in verbinding staan met het kernmembraam

exocytose

inhoud afgeven aan de buitenkant van de cel

lysosomen

vesikels die afsplitsen aan de trans-zijde van het golgi-apparaat

autofagie

het opruimen van oude celcompartimenten

intracellulaire digestie

het afbreken van opgenomen stoffen

peroxisomen

een celorganel dat omgeven is door een enkel membraam

proteasomen

holle cilindervormige organellen

cristae

binnenste instulpingen bij mitochondriën

cellulaire respiratie

katabool proces waarbij moleculen met behulp van O₂ wordt afgebroken tot CO₂ en H₂O met productie van ATP

semiautonoom

bezitten eigen ribosomen en circulair DNA

amyloplasten

kleurloze plastiden die zetmeel opslaan

chromoplasten

plastiden die pigment voor geel en oranje bevatten

chloroplasten

plastiden die pigment voor groen bevatten

thylakoïden

platte membraamzakken

pentose

suiker met 5 koolstofatomen

nucleoside

base verbonden aan het ribose via 1’ koolstof met een N-B-glycosidische binding

nucleotide

nucleoside met aan 5’ koolstof een fosfaatgroep

antiparallel

tegengestelde richting

oligonucleotiden

korte, enkelstrengige DNA-fragmenten

genexpressie

het via translatie RNA omzetten in een polypeptideketen

transcriptie

de synthese van een enkelstrengig RNA op basis van DNA

promotor

specifieke regio van DNA

template streng

streng aangeduid als sjabloon

elongatie

RNA nucleotiden binden complementaire DNA nucleotiden aan elkaar

terminatie

mRNA komt los van het DNA

translatie

genetische info in mRNA wordt vertaald in een polypetideketen

codons

reeksen van 3 nucleotiden die samen 1 aminozuur coderen

leesraam

de manier waarop mRNA in groepjes van 3 wordt gelezen

polysoom

groep ribosomen die gelijktijdig 1 mRNA aflezen

origins of replication

de specifieke plek waar de replicatie bij eurkaryoten begint

RNA-primer

een keten van 30 ribonucleotiden

celcyclus

het ontstaan van een cel uit een ouderlijke cel tot eigen splitsing

nucleosomen

DNA-fragment dat rond histonen gewikkeld is

chromosomen

staafvormige structuren in de celkern

zusterchromatiden

2 identieke DNA-moleculen die ontstaan door DNA-replicatie

homologe chromosomen

2 verschillende kopieën van dezelfde chromosomen

mitotische fase

chromosomen worden van elkaar gescheiden en door een nieuw kernmembraam omgeven

centrosoom

2 loodrecht op elkaar staande centriolen

apoptose

geprogrammeerde celdood

crossing-over

chromatiden wisselen DNA-segmenten uit

zygote

diploïde cel

oögenese

vorming van eicellen

oögoniën

kiemcellen van oögenese

primitieve eifollikel

follikelcellen en primaire oöcyt

spermatogenese

ontwikkeling van zaadcellen

SRY-gen

sex-determining region of y

lyonisatie

x-chromosoominactivatie

aneuploïdie

zygote met een foutief chromosomenaantal

gen

bepaalde sequentie van DNA-basen die info bevatten

locus

de plaats van een gen

homozygoot

beide allelen zijn identiek

allel

de info op een gen

heterozygoot

de allelen zijn verschillende

genotype

genetische samenstelling voor een bepaalde eigenschap

fenotype

de waarneembare uiting van een eigenschap

mutaties

verandering in DNA

substituties

1 nucleotide wordt vervangen door een ander

deleties

1 of meer nucleotiden worden verwijderd

inserties

1 of meer nucleotiden worden toegevoegd

monogene afwijkingen

erfelijke aandoeningen die worden veroorzaakt door een afwijking in 1 gen