Tính chất hóa học của Alkene và Alkyne

Danh sách các thuật ngữ và khái niệm quan trọng về tính chất hóa học, phản ứng cộng, trùng hợp, oxi hoá và cách nhận biết của alkene và alkyne dựa trên bài giảng.

Liên kết bội (Multiple bonds)

Là trung tâm gây ra các phản ứng đặc trưng của hydrocarbon không no như phản ứng cộng, phản ứng trùng hợp và phản ứng oxi hoá do các liên kết $\pi$ kém bền vững.

Hydrogen hoá alkene

Quá trình alkene cộng hydrogen với xúc tác kim loại ($Pt$, $Ni$, $Pd$), nhiệt độ và áp suất cao để thu được alkane tương ứng.

Hydrogen hoá alkyne bằng xúc tác $Pd/PbCO_3$

Phản ứng cộng hydrogen vào alkyne để thu được sản phẩm là alkene.

Phản ứng cộng halogen

Phản ứng trong đó alkene hoặc alkyne làm mất màu dung dịch bromine ($Br_2$) để tạo thành halogenoalkane.

Phản ứng cộng hydrogen halide ($HX$)

Phản ứng của alkene và alkyne với $HBr$, $HCl$, hoặc $HI$ để tạo thành halogenoalkane tương ứng.

Hydrate hoá alkene

Phản ứng cộng nước vào alkene với xúc tác acid (như $H_3PO_4$) và nhiệt độ để tạo thành alcohol.

Phản ứng cộng nước của alkyne

Diễn ra khi có mặt xúc tác muối $Hg(II)$ trong $H_2SO_4$ ở $80^\text{o}C$, tạo thành aldehyde hoặc ketone tùy thuộc vào cấu trúc alkyne.

Quy tắc Markovnikov (Mác-cốp-nhi-cốp)

Trong phản ứng cộng tác nhân không đối xứng $HX$ vào liên kết bội, nguyên tử hydrogen ưu tiên cộng vào carbon có nhiều hydrogen hơn, còn $X$ cộng vào carbon có ít hydrogen hơn.

Phản ứng trùng hợp alkene

Quá trình cộng hợp liên tiếp nhiều phân tử monomer (alkene) giống hoặc tương tự nhau thành phân tử polymer có phân tử khối lớn.

Monomer

Các phân tử alkene đơn lẻ tham gia vào phản ứng trùng hợp (ví dụ: ethylene, propylene).

Polymer

Sản phẩm của phản ứng trùng hợp có phân tử khối lớn (ví dụ: polyethylene, polypropylene).

Hệ số trùng hợp ($n$)

Số lượng các mắt xích monomer lặp lại trong một phân tử polymer.

Phản ứng của alk-1-yne với $AgNO_3/NH_3$

Phản ứng tạo kết tủa màu vàng nhạt ($Ag-C\biguplus C-R$), dùng để nhận biết các alkyne có liên kết ba ở đầu mạch.

Phản ứng oxi hoá không hoàn toàn

Phản ứng của alkene và alkyne làm mất màu dung dịch thuốc tím ($KMnO_4$).

Ethylene glycol

Sản phẩm thu được khi cho ethylene phản ứng oxi hoá không hoàn toàn với $KMnO_4$: $3HO-CH_2-CH_2-OH$.

Nhiệt độ cháy của Acetylene

Khi cháy trong oxygen, acetylene tạo ra ngọn lửa có nhiệt độ rất cao, có thể lên tới trên $3000^\text{o}C$.