Economie H1 en H2K5

Periode 4

Speltheorie

Theorie over de manier waarop mensen beslissingen nemen, waarbij ze rekening houden met de mogelijke uitkomst van keuzes van anderen.

Simultaan spel

Gelijktijdig beslissingen nemen in een spelsituatie.

Sequentieel spel

Een spel waarbij de spelers na elkaar een beslissing nemen.

Eenmalig spel

Spel met slechts één ronde.

Herhaald spel

Spel met meerdere rondes waarbij de acties van de spelers bij voorgaande rondes van invloed kunnen zijn op de te volgen strategie.

Coöperatief spel

De spelers zijn in staat afspraken te maken om hun strategieën te coördineren.

Niet-coöperatief spel

Iedere speler kiest zijn eigen beste strategie, gegeven de strategieën van de andere(n).

Opbrengstenmatrix of pay-off matrix

Tabel met uitkomsten van een spel uit de speltheorie, zoals het gevangenendilemma.

Best response-methode

Manier voor het zoeken naar evenwicht(en) in een spel door voor iedere speler zijn beste strategie / actie te kiezen gegeven alle mogelijke strategieën / acties van alle overige spelers.

Nash-evenwicht

Die combinatie van strategieën van de spelers die leidt tot een resultaat waarbij geen van de spelers een reden heeft om van strategie te veranderen, gegeven de strategie van de ander.

Gevangenendilemma of prisoners’ dilemma

Een situatie of spel waarin een evenwicht ontstaat waarbij de uitkomst voor beiden niet optimaal is.

Dominante strategie

De keuze die een partij maakt, ongeacht de keuze die de ander maakt.

Gedomineerde strategie

Een strategie die een slechter resultaat oplevert dan de andere mogelijke strategieën.

Individuele belang

Het vooropstellen van het eigenbelang in een dilemma.

Optimale uitkomst

Een uitkomst van een spel met het beste (hoogste) collectieve (gezamenlijke) resultaat.

Niet-optimale uitkomst

Een uitkomst van een spel die mogelijk voor beide partijen beter zou kunnen, maar wel tot stand komt.

Gezamenlijk belang

Het vooropstellen van het gezamenlijk belang in een dilemma.

Collectieve belang

Het kiezen voor een gezamenlijk belang om een betere uitkomst voor alle partijen samen te krijgen.

Nul-som-spel

Een spel waarbij alle opgetelde uitkomsten van het spel steeds een constante waarde is.

Niet nul-som-spel

Een spel waarbij de opgetelde uitkomsten van het spel geen constante waarde vormen.

Contract

Een document waarin de gemaakte afspraken zijn vastgelegd.

Tit for tat-principe

Als je je niet aan een afspraak houdt, kun je ervan uitgaan dat de andere partij de afspraak ook zal schenden.

Zelfbinding

Een van beide partijen maakt zijn keuze vooraf bekend, ongeacht de keuze die een ander zal gaan maken.

Prijzenoorlog

Strijd tussen concurrenten op basis van prijsverlagingen.

Sociale normen

Ongeschreven regels over hoe je je hoort te gedragen.

Beslissingsboom

Een chronologisch overzicht van de mogelijke uitkomsten in een sequentieel spel.

Verzonken kosten

Kosten die gemaakt zijn ten behoeve van de totstandkoming van een project en niet zijn terug te verdienen wanneer het project voortijdig stopt.

Berovingsprobleem

Verzwakking van de onderhandelingspositie van een speler doordat hij verzonken kosten heeft gemaakt.

Reputatieschade

Verstoring van een relatie tussen spelers in toekomstige onderhandelingen als gevolg van een eenzijdige afwijking van gemaakte afspraken.

Extern effect

Gevolgen van productie en gebruik van goederen en diensten die niet in de prijs worden doorberekend.

Positief extern effect

Extern effect met een positieve invloed.

Negatief extern effect

Extern effect met een negatieve invloed.

Maatschappelijke kosten of opbrengsten

Kosten of opbrengsten als gevolg van externe effecten, die worden afgewenteld op of ten goede komen aan de maatschappij.

(Zuiver) collectieve goederen

Goederen die de overheid voortbrengt, omdat de goederen niet in individuele eenheden te splitsen zijn en geen prijs voor het goed bij de gebruiker in rekening kan worden gebracht.

Quasi-collectieve goederen

Goederen waarvan de lasten grotendeels door de overheid worden betaald, maar die individueel kunnen worden afgenomen.

Individuele of particuliere goederen

Goederen die door de markt geproduceerd worden en individueel afgenomen kunnen worden.

Gemeenschappelijke hulpbronnen

Goederen waarvan je onbeperkt gebruik kunt maken en er niet voor betaalt omdat niemand eigendomsrechten heeft over de bronnen.

Free rider-gedrag of meeliftgedrag

Mensen maken wel gebruik van goederen of diensten, maar betalen er niet voor.

(Individuele) arbeidsovereenkomst

Een overeenkomst tussen een werkgever en een werknemer waarin de arbeidsvoorwaarden worden vastgelegd.

Arbeidsvoorwaarden

Afspraken met de werkgevers over de voorwaarden waaronder arbeid verricht wordt.

Primaire arbeidsvoorwaarden

Afspraken met de werkgevers over de loonhoogte en werktijden.

Secundaire arbeidsvoorwaarden

Afspraken met de werkgevers over aanvullende arbeidsvoorwaarden, zoals vakantiedagen, vakantietoeslag, pensioenregeling, uitkering bij ziekte en opleiding.

Werkgevers

De bedrijven die mensen op de arbeidsmarkt vragen om bij het bedrijf te komen werken.

Werknemers

De mensen die een arbeidscontract hebben.

Loonruimte

De maximale loonstijging en loononderhandelingsruimte zonder dat de winst van een bedrijf in percentage van de toegevoegde waarde daalt. De loonruimte is ongeveer gelijk aan de procentuele stijging van de prijzen plus de procentuele stijging van de arbeidsproductiviteit.

Cao (collectieve arbeidsovereenkomst)

Afspraken over de arbeidsvoorwaarden in een bedrijfstak of bedrijf, gemaakt door de vakbonden en de werkgeversorganisaties.

Algemeen verbindend verklaren van een cao

De cao-afspraken gelden voor alle werknemers in die bedrijfstak of dat bedrijf wanneer de cao door de minster van Sociale Zaken en Werkgelegenheid algemeen verbindend is verklaard.

Centraal Akkoord

Afspraken over arbeidsvoorwaarden op landelijk niveau tussen vakcentrales, werkgevercentrales en de regering.

Werknemerssurplus

Het verschil tussen het evenwichtsloon en het loon waarvoor iemand bereid is te gaan werken.

Werkgeverssurplus

Het verschil tussen de betalingsbereidheid van werkgevers en het evenwichtsloon.

Flexibel werk

Werk waarbij de arbeidsovereenkomst van beperkte duur is en/of waarbij het aantal uren niet vast overeengekomen is.

Europese Unie (EU)

Een samenwerkingsverband van 27 landen in Europa (per 31 januari 2020).

Europese Raad

Raad van de regeringsleiders van alle EU-landen.

Raad van de Europese Unie

Raad van de Europese ministers van alle EU-landen.

Europese Commissie

Het dagelijks bestuur van de Europese Unie.

Europees Parlement

Een parlement met daarin leden die rechtstreeks zijn gekozen door de inwoners van de EU-landen.

Hof van Justitie van de EU

De instelling die het recht van de EU handhaaft.

Collectieve dwang

De verplichting van iemand (of lidstaten) zich te houden aan bepaalde regels of afspraken. Vaak wordt dit gedaan door het afsluiten van contracten of het opleggen van wetgeving.

Vrijhandel

Internationale handel van goederen en diensten zonder beperkingen in de vorm van protectionistische maatregelen.

Protectie

De bescherming van de binnenlandse economie tegen concurrentie vanuit het buitenland door het opwerpen van handelsbelemmeringen.

WTO (World Trade Organisation)

Een organisatie die toeziet op de naleving van afspraken over de handel tussen landen en die streeft naar internationale vrijhandel.

Tarifaire protectionistische maatregelen

Ze beïnvloeden de prijzen van producten die geïmporteerd of geëxporteerd worden. Hij zijn bijvoorbeeld invoerheffingen of exportsubsidies.

Non-tarifaire protectionistische maatregelen

Ze hebben geen invloed op de prijzen van producten, maar stellen bijvoorbeeld eisen aan het maximum te importeren producten (een quotum) of een geheel importverbod voor bepaalde producten, of stellen allerlei regels aan de te importeren producten.

Interne markt

Een markt waar dezelfde regels gelden voor handelsverkeer.

NAFTA (North American Free Trade Agreement)

Waarin sinds 1994 Canada, de Verenigde Staten en Mexico samenwerken op handelsgebied.

ASEAN (Association of Southeast Asian Nations)

Dit samenwerkingsverband tussen tien landen in Zuidoost-Azië bestaat sinds 1967 en heeft als doel het bevorderen van economische, culturele en politieke samenwerking.

Klimaatconferentie

Een wereldwijde conferentie waar het klimaatbeleid wordt opgesteld.