Psychologia Ogólna i Kliniczna - Przygotowanie do Egzaminu

Zestaw haseł obejmujący kluczowe definicje z zakresu psychologii ogólnej, metodologii badań, psychometrii oraz psychologii klinicznej i psychoterapii.

Schemat eksperymentalny

Metoda badawcza, której celem jest badanie związków przyczynowo-skutkowych poprzez manipulację zmienną niezależną przy jednoczesnej kontroli warunków i losowym przydziale osób do grup.

Schemat korelacyjny

Metoda badawcza służąca do określania siły i kierunku związku między zmiennymi bez ingerencji badacza w ich naturalny przebieg.

Trafność wewnętrzna

Atrybut badania (głównie eksperymentalnego), który pozwala na pewne wnioskowanie o istnieniu zależności przyczynowo-skutkowej.

Operacjonalizacja

Proces określania konkretnych, obserwowalnych i mierzalnych wskaźników empirycznych dla wybranego konstruktu psychologicznego, co umożliwia testowanie hipotez.

Kwestionariusz STAI

Narzędzie służące do pomiaru lęku poprzez standaryzowane pytania o odczuwane napięcie; jego zaletą jest rzetelność, a wadą subiektywność odpowiedzi.

Czynnik G

Według teorii Karola Spearmana, ogólna sprawność intelektualna leżąca u podstaw wszystkich zdolności poznawczych jednostki.

Zjawisko pozytywna manifold

Obserwacja w psychometrii, zgodnie z którą wyniki różnych testów umysłowych danej osoby są ze sobą dodatnio skorelowane.

Warunkowanie klasyczne

Proces odkryty przez Ivana Pavlova, polegający na kojarzeniu bodźca neutralnego z bodźcem bezwarunkowym, aż ten pierwszy zacznie wywoływać reakcję warunkową.

Warunkowanie sprawcze

Rodzaj uczenia się, w którym częstość występowania zachowania zmienia się w zależności od jego konsekwencji, takich jak wzmocnienia lub kary.

Wzmocnienie negatywne

Zwiększenie prawdopodobieństwa powtórzenia zachowania w przyszłości poprzez usunięcie nieprzyjemnego bodźca (np. zwolnienie z kartkówki za aktywność).

Reprezentatywność próby

Cecha grupy badawczej, dzięki której odzwierciedla ona strukturę całej populacji pod względem istotnych cech, takich jak płeć, wiek czy wykształcenie.

Relacja terapeutyczna

Profesjonalna i celowa więź między pacjentem a terapeutą, oparta na empatii i zaufaniu, której celem jest wspieranie zmiany psychicznej pacjenta.

Obsesje

Uporczywe, natrętne myśli wywołujące u pacjenta silny lęk, charakterystyczne dla zaburzenia obsesyjno-kompulsyjnego (OCD).

Kompulsje

Powtarzalne czynności lub rytuały wykonywane w celu tymczasowego zmniejszenia napięcia wywołanego przez obsesje.

Pamięć sensoryczna

Magazyn pamięci przechowujący informacje zmysłowe przez ułamek sekundy, rejestrujący bodźce z otoczenia.

Analiza regresji

Metoda statystyczna pozwalająca na przewidywanie wartości zmiennej zależnej na podstawie zmiennej niezależnej za pomocą równań predykcyjnych.

Rzetelność

Właściwość narzędzia pomiarowego określająca dokładność i powtarzalność wyników przy wielokrotnym badaniu w tych samych warunkach.

Trafność teoretyczna

Stopień, w jakim dane narzędzie badawcze faktycznie mierzy konstrukt psychologiczny zgodny z założeniami danej teorii.

Styl lękowo-ambiwalentny

Styl przywiązania charakteryzujący się silną potrzebą bliskości z jednoczesnym lękiem przed stratą i brakiem pewności co do dostępności opiekuna.

Procedura sytuacji z obcym

Metoda badawcza opracowana przez Mary Ainsworth do oceny stylów przywiązania u dzieci w wieku od $9$ do $18$ miesiąca życia.

Transakcyjna teoria stresu

Koncepcja Lazarusa i Folkmana, według której stres to wynik relacji między człowiekiem a otoczeniem ocenianej jako zagrażająca zasobom jednostki.

Atrybucja wewnętrzna

Wyjaśnianie przyczyn zachowania poprzez przypisywanie go stałym cechom osoby, takim jak charakter, zdolności lub motywacja.

Zaburzenia psychotyczne

Grupa zaburzeń (np. schizofrenia), w których pacjent ma trudność z odróżnieniem rzeczywistości od urojeń i omamów.

Mutyzm wybiórczy

Zaburzenie rozwoju mowy, w którym dziecko milknie w określonych sytuacjach społecznych z powodu silnego stresu, mimo umiejętności mówienia.

Wywiad ustrukturyzowany

Metoda diagnostyczna polegająca na zadawaniu wszystkim badanym tych samych pytań w ustalonej kolejności, co zapewnia wysoką standaryzację.

Wypalenie zawodowe

Stan przewlekłego wyczerpania fizycznego i psychicznego opisywany przez Christinę Maslach, obejmujący wyczerpanie emocjonalne, depersonalizację i obniżone poczucie dokonań.

Model biopsychospołeczny

Nowoczesne podejście do zdrowia i choroby, uwzględniające interakcję czynników biologicznych, psychologicznych i społecznych.

Diagnoza różnicowa

Proces odróżniania danego zaburzenia od innych o podobnych objawach w celu postawienia trafnego rozpoznania klinicznego.

Przeniesienie

Zjawisko w psychoterapii psychodynamicznej, polegające na nieświadomym kierowaniu przez pacjenta do terapeuty emocji i wzorców relacyjnych z przeszłości.

Zaburzenia internalizacyjne

Problemy psychiczne skierowane do wewnątrz, przejawiające się m.in. przez lęk, smutek i niską samoocenę.

Restrukturyzacja poznawcza

Technika w terapii poznawczo-behawioralnej (CBT) polegająca na identyfikacji i zmianie dysfunkcjonalnych przekonań oraz błędów poznawczych.

Granice rozmyte

Rodzaj granic w systemie rodzinnym cechujący się brakiem prywatności i nadmiernym wchodzeniem członków rodziny w życie innych osób.