les 5: een drie-sporen beleid en mentaliseren als rode draad

doel van elke hulpverlening

1.     Het kind en diens ontwikkeling op een beter spoor krijgen

2.     De relaties v dit kind met diens context bevorderen en/of herstellen

werken op 3 sporen

Wanneer geconsulteerd wordt voor kinderen, wordt ingeschat waar het werk dient te gebeuren

1)     Met het kind als ind?

2)     Met het gezin?

3)     Met de bredere context?

ontwikkeling in een context

1.     Het kind als ind

2.     Het gezin als micro-systeem

3.     Het gezin als deel ve omgeving → het mesosysteem

4.     Hoe de samenleving binnenkomt in een gezin en de ontwikkeling ve kind beïnvloedt → het macrosysteem

kindfactoren

Een kind brengt vanaf de geboorte een eigenheid in de relatie, zoals temperament, maturiteit, gezondheid…

-        Beschermende factoren

-        Risico- of kwatsbaarheidsfactoren

beschermende kindfactoren

een gezond, matuur, rustig en makkelijk te reguleren kind is makkelijker voor ouders

risic of kwetsbaarheidskindfactoren

o   Moeilijk temperament (veel NA, moeilijk te kalmeren, vaak boos)

o   Pre- of perinataal belast (bv aanhoudende slaap- en voedingsproblemen, overmatig huilen, snel ontregeld, niet geïnteresseerd, moeilijk alleen kunnen zijn)

regulatie: berschermend

makkelijker om goed voor het kind te zorgen en reguleren (kind makkelijker te troosten, rustiger in contact, meer kansen geeft op rust voor ouders…)

regulatie: kwetsbaar

Moeilijker om te zorgen voor een kind dat veel huilt, slecht slaapt, vaak moet worden opgenomen in het ziekenhuis (regulatie-ontwikkeling)

gehechtheid: beschermend

makkelijk om een goede band te ontwikkelen met een kind (kind voelt zich zijn in lijfje, meer gericht op sociale relaties, makkelijk om een band mee op te bouwen)

gehechtheid: kwetsbaar

Moeilijker een band te ontwikkelen met een kind dat je moeilijk kan begrijpen, dat veel meer energie en tijd vergt, meer onmacht, frustratie in de relatie brengt

ouderschap: beschermend

Impact op competentiegevoel als ouder (makkelijker om je een goede ouder te voelen, ook bij persoonlijke kwetsbaarheden)

ouderschap: kwetsbaar

Moeilijker je een goede ouder te voelen (je voelt je tekort schieten, incompetent, “ik krijg zelfs mijn eigen kind niet getroost”

gezin als micro-systeem

Lichamelijk gezonde en psychisch evenwichtige ouders starten anders aan ouderschap dan ouders die in levensloop kwetsuren hebben opgelopen door versch mogelijke zaken

gezin als deel van meso-systeem

Omstandigheden gezin zijn v groot belang

Een gezin gaat anders door het leven wanneer het zich ‘in goede papieren’ bevindt op materieel en sociaal vlak dan een gezin …

o   In financiële nood

o   Geïsoleerd, met weinig netwerk om op terug te vallen bij zorgen, in noodsituaties …

o   In een moeilijke migratiecontext, op de vlucht …

balansmodel (Bakker, Van Dijk en Terpstra)

Wanneer kan een kindfactor het evenwicht ve gezin bedreigen?

Wanneer vormt een kindfactor ook daadwerkelijk een bedreiging voor…

o   De zich ontwikkelende ouder-kind relatie

o   Het psychisch welbevinden vh kind

Afhankelijk v …

1)     De aard en ernst v dat kindkenmerk

2)     De betekenis die dit kenmerk voor de ouder(s) heeft

3)     Vd samenhang met de andere beschermende en/of risicofactoren bij het kind, de ouders en bredere omgeving

mentaliseren als rode draad

-        Hoe krijgen we terug zuurstof in die relaties?

-        Hoe krijgen we terug een denken op gang?

-        Hoe geraken we uit de verwijten?

-        Hoe helpen we deze jongere?

mentaliseren

het vermogen om gedrag v onszelf en anderen te begrijpen als voortkomend uit onderliggende mentale toestanden, zoals gedachten, verlangens, overtuigingen en angsten

het kunnen begrijpen vd ander + begrijpen welke invloed de ander op jezelf heeft

belang mentaliseren

invloed op versch vlakken:

• emotieregulatie

• impulscontrole

• aangaan en behouden van relaties

belang mentaliseren: emotieregulatie

herkennen gevoelens + begrijpen v waaruit gevoelens komen → beter vat hebben op emoties ipv overweldigd/overspoeld worden

belang mentaliseren: impulscontrole

weten v waaruit je dingen doet → meer controle over je acties ipv doen dan denken

belang mentaliseren: aangaan en behoud relaties

empathie + begrijpen waarom de ander zich zo gedraagt  minder conflict

dimensies van mentaliseren

• automatisch - gecontroleerd

• zelf - anderen

• affectief - cognitiefde verschillende manieren waarop mentaliseren kan plaatsvinden

• intern - extern

mentaliseren: automatisch

onmiddellijk, impliciet afstemmen

je zit met vrienden gezellig in de zetel te babbelen

mentaliseren: gecontroleerd

expliciet, trager reflecteren

plots komt je partner binnen en slaat de deur hard toe

mentaliseren: zelf

ik denk dat ik dat wel vaker doe, zo stilvallen als het gaat om mijn emoties

mentaliseren: anderen

misschien is het door de slechte toets dat hij nu zo reageert

mentaliseren: affectief

doorleven, voelen

als ik mijn zoon hoor huilen in zijn bedje, dan gaat dat bij mij door merg en been

mentaliseren: cognitief

begrijpen, perspectief nemen

Sally weet niet dat Ann de bal in het mandje heeft gelegd. ze zal de bal dus in de doos zoeken

mentaliseren: intern

wat iemand denkt, voelt, ervaart

ook al is onze relatie soms een uitdaging, als ik aan mij vrouw denk dan voel ik vooral geborgenheid en rust

mentaliseren: extern

wat iemand doet, toont

toen ik dat zei, zag ik je gezicht vetrekken. zou het kunnen dat ik iets kwetsend heb gezegd?

kinderen met veel vroege neg gebeurtenissen

-        Minder goede VH’en in het begrijpen v zelf en ander

-        VH’en onder druk door te veel neg gebeurtenissen

-      Angstig om na te denkt over wat de ander denkt/voelt

volwassen rondom zich die toch proberen te blijven mentaliseren (onderzoek)

-        Inhaalbeweging in sociaal-emotionele VH’en

-        Ontwikkelen minder (verdere) psychologische problemen

-        Ontwikkelen veilige gehechtheidsrelaties met anderen

-        Kans op hertraumatiserring daalt

window of tolerance

niveau v arousal en affect dat een persoon kan verdragen en optimaal vindt

verschillende modi

• Psychische equivalentie modus

• Teleologische modus

• Pretend modus

psychische equivalentie modus

overmatig zeker

o   “Wat ik voel en denk, is waar”, altijd, nooit, iedereen, niemand, ‘gewoon’

o   Neiging: de overtuiging proberen weerleggen, rationele argumenten gebruiken, maar baat niet …

teleologische modus

overmatig veel nood aan concrete bewijzen

o   Mentale toestanden kunnen enkel aangetoond worden adhd tastbare bewijzen of onmiddellijke acties

o   Sterk appel: we voelen ons onder druk gezet of gemanipuleerd om iets te doen/tonen

pretend modus

losgekoppeld v invoelbare realiteit

o   Woorden en gevoelens zijn ontkoppeld, veel verteld zonder contact te maken met interne belevingswereld

o   Erg cognitief/schijnbaar mentaliseren

o   Opletten: hulpverlener haakt snel af

mentaliseren onder druk: factoren ouders

-        Financiële zorgen in het gezin

-        Relatieproblemen/scheiding

-        Verlieservaringen ouder

-        Psychische moeilijkheden (postnatale depressie …)

-        PH pathologie, trauma …

mentaliseren onder druk: factoren kind

-        Zien dat je kind slecht in z’n vel zit, ongelukkig is en je er niets aan kan doen

-        Een kind dat uitdagend gedrag stelt, niet wil luisteren, woede-uitbarstingen heeft, conflicten thuis

-        Grote bezorgdheden rond kind (ziekenhuisopname, ontwikkelingsproblemen …)

vicious cycle of non-mentalizing

-        Als een kind moeilijkheden ervaart, plaatst dit ook druk op de ouder (en andersom)

-        Het is moeilijk om te blijven staan en te blijven denken over jezelf en anderen

mentaliseren (onder druk)

-        Hebben wij (als T) nodig

-        Helpt ons begrijpen wat er thuis tss ouder(s) en kind gebeurt

-        Helpt ons begrijpen wat er op school, training, Chiro … gebeurt tov volwassenen

-        Helpt ons te begrijpen wat er met leeftijdsgenootjes goed of misloopt

therapie met kind

• Met kader als voorwaarde om te komen tot therapeutisch proces

• Binnen (on)veiligheid vd therapeutische relatie

• spel en speelsheid als vehikel voor therapeutische verandering

therapie met kind: doel

Via het werken aan mentaliseren, werken aan 4 belangrijke domeinen v kindontwikkeling

1. regulatie

2. relaties

3. narratieve capaciteiten

4. identiteit

regulatie (therapie met kind)

impulscontrole, te veel/intense/weinig emoties, emotieregulatie niet op verwacht ontwikkelingsniveau?

relaties (therapie met kind)

overmatig wantrouwen/vertrouwen v anderen, interne werkingsmodellen (vermijdend, angstig, gedesorganiseerd)?

narratieve capaciteiten (therapie met kind)

heeft het kind het vermogen om tot verhaal te komen, ervaringen/beleving tot uiting te brengen in woorden, spel, tekeningen?

identiteit (therapie met kind)

continuïteit in zelfbeleving, wie ben ik en waar wil ik naar toe, wat is belangrijk voor mij?

doel ouderbegeleiding

-        Ondervangen vd zorgen en het lijden vd ouders

-        Ouders helpen in het beter begrijpen v hun kind

-     Ouders helpen om zich te wapenen: hoe het hoofd koel houden als de spanning/emoties thuis stijgen?

-        Reflecteren

reflecteren (ouderbegeleiding)

wat maakt dat bep gedrag v kind zo lastig is?

o   Eigen dynamieken? Interne werkmodellen? Neg ervaringen?

o   Op welke knoppen drukt het kind?

netwerk ondersteunen

-        3-4 keer per jaar samenkomen: ronde tafel gesprek

-        Starten vanuit mentaliseren v elk vd netwerkpartners

ondersteunen netwerk: doel

komen tot gedeeld begrijpen en gedeeld handelen

gedeeld begrijpen

Psycho-educatie en interesse in de kleine momenten

• Begrijpen v moeilijkheden rond gedrag, affect, relaties, separaties, vanuit geschiedenis …

• Beter begrijpen wat er gebeurt wanneer emoties hoog oplopen bij kind/bij ons als netwerk

gedeeld handelen

Hoe kunnen we dit kind ondersteunen om te groepen op rustige momenten? Hoe kunnen we zo goed mogelijk proberen omgaan met stormachtige momenten? Hoe kunnen we proberen om niet te handelen vanuit machteloosheid, maar wel vanuit een duidelijk plan?

hypermentaliseren

overal en altijd mentaliseren, ergens iets achter zoeken → je kan dit niet meer uitzetten

pseudomentaliseren

schijnbaar goed reflecteren, als je langer blijft luisteren dan merk je dat dat affectief niet klopt