differentiele psychologie hoofdstuk 2

Wetenschappelijke persoonlijkheidstheorien (wat 2)

Beschrijven menselijke karakteristieken

Persoonlijkheid als psychologisch construct

Definitie persoonlijkheid Allport

Dynamische organisatie van intra persoonlijke psycho fysische systemen die resulteren in een karakteristiek patroon van gedrag, denken en voelen

Hedendaagse definitie persoonlijkheid (4)

Binnen het individu aanwezig

Georganiseerd en relatief stabiel

Gedrag beïnvloeden

invloed hebben op interacties en aanpassingen aan de omgeving

Levels van analyse (3)

Menselijke natuur

Individuele en groepsverschillen

Individuele uniekheid

Sociaal voorgeschreven situatie

Wanneer je in een ruimte zit met andere mensen kun je altijd het verschil merken tussen introverten en extraverten

Trait activation theorie (TAT)

Verklaart hoe persoonlijkheidstrekken zich manifesteren in gedrag

Trait activation theorie - 3 kenmerken

Persoonlijkheidstrekken zijn latente tendensen

De situatie bepaalt of een trek tot uiting komt

Intrinsieke voldoening door trek expressie

4 doelen van persoonlijkheidspsychologie

Classificatie van persoonlijkheidseigenschappen

Meten van persoonlijkheid op verschillende niveaus

Onderzoeken van de ontwikkeling van persoonlijkheid en persoonlijkheidsstoornissen

Begrijpen van de rol van persoonlijkheid in verschillende levensdomeinen

2 soorten onderzoeken

Ideografische onderzoek

Nomothetische onderzoek

Klinische invalshoek

Mentale stoornis als basis voor het begrijpen van persoonlijkheid

Oude Grieken en klinische invalshoek

Verband tussen karakterverschillen en moreel of immoreel gedrag

17e-18e eeuw en klinische invalshoek

Mentale stoornissen als bovennatuurlijk en individuele verschillen

Freudiaanse traditie en klinische invalshoek

Onbewuste processen en vroege ervaringen

Beschrijvende invalshoek

Systematisch beschrijven en meten van individuele verschillen tussen mensen met statistische methodes

Fysiognomie - Lavater

Persoonlijkheid afleiden uit gelaatskenmerken

Frenologie - Gall

Persoonlijkheid afleiden uit vorm van de schedel

Statistische ontwikkelingen Galton

Percentielen en mediaan

Correlatie en regressie analyse

Kennisdomeinen persoonlijkheid (6)

Dispositionele domein

Biologische domein

Intrapsychische domein

Cognitief experiëntiële domein

Sociaal culturele domein

Domein van aanpassing

Basis voorwaarden voor persoonlijkheidstheorie (7)

Beschrijvend, verklarend, toetsbaar, begrijpbaar, parsimony, heuristische waarde, toegepaste waarde

Kennismodules in persoonlijkheidsonderzoek (6)

Uiteenlopende persoonlijkheidstheorieën doorheen de tijd

Verschillen in conceptuele accenten

Verschillen in focus met betrekking tot niveau

Verschillen in methoden ter toetsing van de theorie

Verschillen in toepassingen

Valide theorie

Dispositionele benadering

richten op stabiele eigenschappen die consistent blijven over tijd en situaties en die mensen van elkaar onderscheiden

2 visies op trek

Interne causale eigenschap

Beschrijvende karakteristiek van gedrag

Dimensionale benadering

Het richt zich op hoe sterkt iemand verschilt van de gemiddelde score op een universele trek

Aristoteles (trekken)

Moed, bescheidenheid en ijdelheid

Theophrastus (trekken)

Lijst van 30 karakters, gebaseerd op 3 eigenschappen, waardoor we 30 verschillende types krijgen door verschillende combinatie toe te passen

Hippocrates (trekken)

4 basissappen en persoonlijkheid

• bloed = sanguinisch

• Gele gal = cholerisch

• Zwarte gal = melancholisch

• Slijm = flegmatisch

Eysenck (trekken)

Toevoegen hipppocrates model

2 dimensies (loodrecht)

• emotionele stabiliteit

Introversie en extraversie

Lexicale Benadering

Gebruik van natuurlijk taal

De manier waarop mensen verschillen in persoonlijkheid beschrijven binnen een bepaalde cultuur

Cross culturele universaliteit

Persoonlijkheidstrekken die in meerdere culturen op vergelijkbare manieren worden uitgedrukt, worden als fundamenteel voor de menselijke persoonlijkheid gezien

Actieve persoonsbeschrijvende woordenschat

Woorden die mensen, daadwerkelijk gebruiken in dagelijkse gesprekken om de persoonlijkheid van andere te beschrijven

Factoranalyse

Statistische analyse die wordt gebruikt om complexe gegeven te vereenvoudigen

Doel factoranalyse

Empirische relaties tussen items samen te vatten en ze te reduceren naar een beperkt aantal factoren

4 stappen factoranalyse

1. Correlatiematrix

2. Extractie van factoren

3. Rotatie van factoren

4. Factorscores

Factorladingsmatrix

De output van de factoranalyse

Principal component analyse (PCA)

Meest elementaire vorm van factoranalyse

factorladingen

= correlatiecoëfficiënten (hoe sterk zijn de verbanden)

Theoretisch benadering

Onderzoek begint vanuit bestaan theorieën, en creëert een taxonomie

Allport (benadering)

Nomothetische en ideografische

Classificatie trekken - 3 niveaus (Allport)

Cardinale trekken

Centrale trekken

Secundaire trekken

Cardinale trekken

Trekken die jouw persoonlijkheid domineren en niet van toepassing zijn bij iedereen

Centrale trekken

Welke 10 trekken gaan jou het best omschrijven

Secundaire trekken

Reflecteren iemands voorkeuren maar alleen in een situatie

Trekbenadering (Allport)

Nadruk op beperkingen van trektheorieën zoals ze toen gehanteerd werden

Eysenck

Klemtoon op erfelijkheid en de psycho fysiologische basis van persoonlijkheidstrekken

Niveaus persoonlijkheid (Eysenck)

Specifieke responsen

Habituele responsen

Trait niveau

Gecorreleerde trekken

Specifieke responsen

Gedragingen die in specifieke situaties optreden

Habituele responsen

Gedragingen die vaker voorkomen in vergelijkbare situaties

Trait niveau

De onderliggende persoonlijkheidstrekken die consistent gedrag aandrijven

Gecorreleerde trekken

Groepen van trekken die samenhangen

Nieuwe dimensie Eysenck

Neuroticisme

Extraversie - introversie

Psychoticisme

Cartell

16 persoonlijkheidsfactoren

Hiërarchische model van persoonlijkheid

Schalen toegewezen aan de factor waarop ze het sterkst geladen zijn, zonder rekening te houden met hun secundaire of tertiaire ladingen

Data driven

Het is volledig gebaseerd op statistische analyses van de gegevens resulterend in gecorreleerde domeinscores

Circumplex model van persoonlijkheid

Nadruk op relaties tussen verschillende trekken, in een cirkelvormige structuur

Circumplexmodel Wiggens

Visuele weergave van interpersoonlijkgedrag

Relaties tussen verschillende trekken

Doel Wiggens

Gaten in het onderzoek naar interpersoonlijk gedrag identificeren

Kritiek Wiggens

Model beperkt zich tot 2 dimensies

Five factor model

5 factoren die de persoonlijkheid van mensen uitleggen

Five factor model (benadering)

Lexicaal en statistisch

File factor model (ondersteuning)

Data driven

A theoretisch

5 basisfactoren van persoonlijkheid (OCEAN)

Extraversie

Altruïsme

Consciëntieusheid

Emotionele staviliteit

Openheid voor ervaringen

NEO P R

Beschrijven van persoonlijkheid a.d.h.v. 5 domeinen (hogere orde) en specifieke facetten (lagere orde)

Extreme scores NEO P R

Wijzen op persoonlijkheidsproblematiek

FFM person centered Assesment

Groepen van mensen met dezelfde scores op de big five ipv puur naar de variabelen te kijken

Voorbeelden FFM groepen

Overcontrolled

Undercontrolled

Resilient

Voordeel FFM

Brede toepasbaarheidsmogelijkheden

Klinisch zich op at risk voor psychopathologie

Selectie doeleinden

Nadelen FFM

Verlies van informatie

Categoriale toewijzing aan een bepaald type

Kritiek FFM (4)

A theoretisch en te beschrijvend

Geen verklaringen voor onderliggende psychologische processen

Te deterministisch

Andere factoren van persoonlijkheid niet inbegrepen

2 hoofdaspecten Wiggens

Love

Status