bio module vijf

celcyclus en celdeling

uit welke twee fasen bestaat de celcyclus?

• interfase

• delingsfase

uit welke drie fasen bestaat de interfase?

• G1 → celgroei (cel kan hier ook naar G0 gaan)

• S → DNA-syntese (replicatiefase)

• G2 → celgroei

waar in de celcyclus bevinden zich de drie controlepunten?

• einde van G1

• einde van G2

• tijdens de delingsfase

welke enzymen zijn betrokken bij de replicatiefase? (6)

• Helicase

• DNA-polymerase

• Primase

• Ligase

• ssbp (Single Strand Binding Proteins)

• DNA-topoisomerase

functie Helicase (+ waar start hij?)

• opent DNA streng door de H-bruggen te verbreken

• start bij T-A (want maar twee H-bruggen)

functie DNA-polymerase

• maakt nieuwe (complementaire) streng aan

• vervangt later ook RNA-primers

functie primase

• maakt RNA-primers aan die noodzakelijk zijn voor de DNA-polymerase om te starten

functie ssbp’s (single strand binding proteins)

• Deze eiwitten binden zich aan de gescheiden DNA-strengen om te voorkomen dat deze weer aan elkaar hechten

functie topoisomerase

Dit enzym voorkomt dat het DNA te strak opwindt (supercoiling) voor de replicatievork door het DNA door te knippen en weer vast te maken.

in welke richting wordt DNA overgeschreven?

van 5’ → 3’ als je het vanaf de nieuw aanmakende streng bekijkt

wat is euchromatine?

losjes opgerolde DNA

→ genetisch actief

wat is heterochromatine?

compact opgerold DNA

→ genetisch inactief

welke soort chromatine is het meest toegankelijk voor DNA-replicatie?

euchromatine

wat is een nucleosoom?

een groepje van acht histonen waar twee DNA-streng windingen om zijn

wat zijn telomeren?

de buitenste uiteinden van het chromosoom.

als deze afbrokkelen maakt dat niet uit voor de genetische info

wat is een centromeer?

een gespecialiseerd, ingesnoerd gebied op een chromosoom dat twee zusterchromatiden na DNA-verdubbeling met elkaar verbindt

Hoeveel chromosomen heeft een lichaamscel? Diploïd of Haploïd? Hoeveel homologe chromosomen paren?

• 46

• diploïd

• 23

Hoeveel chromosomen heeft een geslachtscel? Diploïd of Haploïd? Hoeveel homologe chromosomen paren?

• 23

• haploïd

• geen want hij is haploïd

wat zijn homologe chromosomen?

twee chromosomen met de ongeveer dezelfde vorm, grootte en gelijkaardige informatie

wat zijn autosomen?

wat zijn heterosomen?

• chromosoom in lichaamscellen

• een geslachtschromosoom

mitose: welke vijf fasen? + 1 extra fase

• vroege profase

• prometafase

• metafase

• anafase

• telofase

• cytoskinese

wat gebeurt er in de late G2 fase?

• centriolenpaar verdubbelt

• zusterchromatiden zoeken elkaar op

wat gebeurt er in de vroege profase? (mitose)

• vorming spoelfiguur

• nucleolus verdwijnt

• vorming chromosomen

wat gebeurt er in de late profase (prometafase)? (mitose)

• centriolenparen bewegen naar polen van cel

• kernmembraan verdwijnt

• chromosomen bewegen naar evenaarsvlak met behulp van de microtubuli (spoelfiguur)

• vorming asterfiguur

welke soorten microtubuli zijn aanwezig in de prometafase?(2)

• polaire microtubuli

• kinetochore micrutubuli → binden aan kinetochoren op centromeren

wat gebeurt er in de metafase? (mitose)

• alle homologe chromosomen liggen op het evenaarsvlak

• controlepunt

wat gebeurt er in de anafase? (mitose)

• elk chromosoom wordt in twee getrokken (zusterchromatiden uit elkaar)

• polaire microtubuli verlengen

• kinetochore microtubuli verkorten

wat gebeurt er in de telofase? (mitose)

• microtubuli verdwijnen

• vorming kernmembraan

• vorming nucleolus

wat gebeurt er tijdens de cytokinese? bespreek diercel en plantcel

• dierlijke cel:

→ insnoering cel door eiwitring (klievingsplooi)

• plant cel:

→ vorming celplaat

(door harde celwand is klievingsplooi niet mogelijk)

hoeveel DNA kopieën na S-fase?

• 2n

• 2 chromatinevezels (2 kopieën)

hoeveel DNA kopieën in begin van mitose?

• 2n

• homologe chromosomen

hoeveel DNA kopieën na mitose?

• 2n

• 2 chromatiden (= 2 ‘chromosomen’)

hoeveel DNA kopieën voor s-fase?

• 2n

• 2 chromatinevezels

wat zijn gameten? zijn ze haploïd of diploïd?

• geslachtscellen

• haploïd

fasen van de meiose (10)

• profase I

• metafase I

• anafase I

• telofase I

• cytokinese

• profase II

• metafase II

• anafase II

• telofase II

• cytokinese

wat gebeurt er in profase I? (meiose)

• homologe chromosomen gaan in paren liggen (synaptonemaal complex) en doen eventueel aan crossing over (chiasmavorming)

• vorming spoelfiguur

• verdubbeling van centriolenpaar

wat gebeurt er in metafase I? (meiose)

• microtubulus hechten aan

• synaptonemale complexen (homologe chromosomenparen) begeven zich naar evenaarsvlak

wat gebeurt er in anafase I? (meiose)

• homologe chromosomen worden uit elkaar getrokken/duwt

wat gebeurt er in telofase I? (meiose)

• cel begint in te snoeren

• nucleolus wordt niet gevormd

• kernmembraan wordt niet gevormd

• cytokinese

wat gebeurt er in profase II? (meiose)

• cel = haploïd n

• spoelvorming

• chromosomen begeven zich naar evenaarsvlak

wat gebeurt er in metafase II? (meiose)

• chromosomen liggen op evenaarsvlak

wat gebeurt er in anafase II? (meiose)

• zusterchromatiden worden uit elkaar getrokken

wat gebeurt er in telofase II? (meiose)

• insnoering cel (cytokinese)

• vorming kernmembraan

• vorming nucleolus

wat is non-disjunctie?

• het fenomeen waarbij chromosomen niet op een correcte manier uit elkaar worden getrokken

• leidt tot chromosoom aandoeningen

• een chromosoom te weinig vb. syndroom van Turner

• een chromosoom te veel vb. syndroom van Down (trisomie 21)