Bioleg

Uned 1

Beth yw dadelfennydd?

Bwydo ar organebau marw / wedi pydru.

Beth yw llysysydd, cigysydd a hollysydd?

Llysysydd- bwyta planhigion yn unig.

Cigysydd- bwyta anifeiliaid eraill yn unig.

Hollysydd- bwyta planhigion ac anifeiliaid.

Beth yw pyramid o rifau?

Nifer yr organebau, y mwyaf yw’r bloc, y mwyaf o anifeiliaid.

Beth yw pyramid o fiomas?

Bob amser yn siap pyramid, lleihau o un lefel droffig.

Pryd mae trosglwyddiad egni yn digwydd?

Wrth resbiradu.

Symudiad.

Ymgarthion.

Sut mae llygru’r gadwyn fwyd yn digwydd?

Golchi mewn i afonydd a llynoedd, lynu at gynhyrchwyr.

Pan gaiff y cynhyrchwyr yma ei fwyta, mae’r llygredd yn pasio ymlaen.

Beth mae gwrteithiau nitrad yn gwneud?

Cynyddu twf algau a planhigion.

Ffurfio blwm dros arwyneb y dwr.

Atal ffotosynthesis, planhigion yn pydru a bacteria yn bwydo arno.

Lefelau oscigen isel.

Beth mae carthion yn gwneud?

Microrganerbau yn dadelfennu nhw a wedyn yn resbiradu mwy yn aerobig

Sut i ddarganfod llygredd aer a llygredd dwr?

Aer —> cennau i’w gael neu beidio mewn ardaloedd llygredig.

Dwr —> infertebration i’w gael neu beidio mewn ardaloedd llygredig.

Hafaliad geiriol ffotosynthesis?

Carbon deuocsid + dwr —> glwcos + ocsigen (yn defnyddio golau a cloroffyl)

Beth yw trylediad?

Symudiad gronynnau o fan a chrynodiad uchel i fan efo crynodiad isel, mewn neu allan o’r gell trwy cellbilenau.

Sut i brofi am startsh?

Cynhesu deilden mewn dwr berwedig am 30 eiliad, lladd y deilen a stopio adweithion cemegol.

Rhoi’r deilen mewn ethanol i ferwi’r baddon dwr, dadelfennu’r cloroffyl a tynnu’r lliw gwyrdd.

Ychwanegu hydoddiant iodin, troi’n ddu-las os fydd startsh yn bresennol.

Beth mae stoma, sylem, ffloem a llif trydarthol yn gwneud?

Stoma —> agor a cau ar gyfer rheoleiddio trydarthiad a caniatau cyfnewid nwyon.

Sylem —> cludo dwr a halwynau mwynol i fyny.

Ffloem —> cludo swcros ac asidau amino rhwng dail.

Llif trydarthol —> cludo ionau mwynol a darparu dwr i gadw’r dail yn oer.

Beth yw osmosis?

Trylediad molecylau dwr o ardal efo crynodiad uchel i isel trwy pilen athraidd detholus, sydd yn gadael rhai sylweddau trwy.

Sut mae nerf gell, cell sberm, gwreiddflewyn, cilia a palsiad wedi’w addasu?

Nerf gell- hir a tenau ar gyfer cario negeseuon.

Cell sberm- cynffon fel ei fod yn gallu symud i ffrwythloni.

Gwreiddflweyn- darn yn dod allan i gynyddu arwynebedd arwyneb i amsugno dwr.

Cilia- darn yn sefyll allan i symud gronynnau.

Palsiad- llawer o gloroplastau i amsugno egni golau.

Faint mae lens sylladur yn edrych?

x10

Beth yw swyddogaeth mitocondria?

Rhyddhau egni ar ffurf ATP.

Beth yw swyddogaeth gwagolyn?

Cadw siap y gell.

Beth yw swyddogaeth cnewyllyn?

Rheoli gwybodaeth genetig.

Beth yw swyddogaeth cytoplasm?

Lle mae adweithiau cemegol yn digwydd.

Beth yw swyddogaeth cellfur?

Cynnal y gell.

Beth yw swyddogaeth cellbilen?

Rheoli pa sylweddau sy’n mynd mewn ac allan o’r gell.

Beth yw swyddogaeth cloroplast?

Lle mae ffotosynthesis yn digwydd.

Beth yw’r proses o fewnanadlu ac allanadlu?

Cyhyrau rhyngasennol yn cyfangu.

Cawell asennau yn dod fyny ac allan.

Llengig yn cyfangu.

Cyfaint thoracs yn cynyddu.

Gwasgedd thoracs yn lleihau.

Cyhyrau rhyngasennol yn llacio.

Cawell asennau yn mynd i lawr ac i mewn.

Llengig yn ymlacio ac yn dod i fyny.

Cyfaint thoracs yn lleihau.

Gwasgedd thoracs yn cynyddu.

Proses geiriol o resbiradaeth aerobig?

Glwcos + ocsigen —> carbon deuocsid + dwr.

Beth sydd mewn sigaret a beth mae pob un yn gwneud?

Tar- carsinogen yn codi siawns o gancr.

Nicotin- gwneud chi yn gaeth.

Carbon monocsid- lleihau O2 yn y gwaed.

Proses geiriol resbiradaeth anaerobig?

Glwcos —> asid lactig + bach o egni.

Beth yw swyddogaeth celloedd gwyn yn y gwaed?

Cynhyrchu gwrth gyrff a gwrth docsinau.

Amlyngu bacteria- fagocyt.

Gyda cnewyllyn.

Beth yw swyddogaeth plasma yn y gwaed?

Cludo CO2.

Cludo gwres.

Cludo urea.

Beth yw swyddogaeth platennau yn y gwaed?

Cyfrifol am geulo lle mae clwyf.

Beth yw swyddogaeth celloedd coch yn y gwaed?

Cludo ocsigen i bob cell yn y corff gan ddefnyddio haemoglobin.

Deugeugrwm.

Dim cnewyllyn.

Diffiniad o rhydweli?

Cludo gwaed di-ocsigenedig i ffwrdd o’r galon.

Pwysedd uchel.

Muriau trwchus.

Dim falfiau.

Pam mae’r cylchedd gwaed dynol yn cael ei alw yn gylchedd dwbl?

Pasio trwy’r galon unwaith ar gylchedd ysgyfeinol ac unwaith ar gylchedd systemig.

Proses o symudiad y gwaed trwy’r galon?

Fena cafa —> atriwm dde —> falf deirlen —> fentrigl dde —> falf gilgant —> rhydweli ysgyfeinol —> ysgyfaint —> gwythien ysgyfeinol —> atriwm chwith —> falf dwylen —> fentrigl chwith —> falf gilgant —> aorta.

Diffiniad o capilariau?

Mynd a gwastraff i ffwrdd i’r meinwe.

Trwch un gell.

Galluogi trylediad.

Pwysedd isel ac yn araf.

Diffiniad o gwythien?

Cludo gwaed ocsigenedig i’r galon.

Pwysedd is.

Lwmen mwy.

Falfiau.

Profion bwyd?

Protin —> biwret —> piws.

Glwcos —> benedict —> berwi —> bric goch.

Startsh —> iodin —> du las.

Beth yw’r theori allwedd a clo?

Pan mae ensymau yn gwrthdrawio ac yn creu adwaith.

Beth yw peristalsis?

Cyhyrau oesoffagws yn cyfangu a gwthio bolws i lawr.

Sut mae filysau wedi’w addasu?

Arwynebedd arwyneb mawr.

Cyflenwad da o waed.

Waliau tenau.

Beth yw bustl?

Cael ei greu yn yr afu.

Cael ei storio yn coden y bustl.

Emwlsio braster.

Moleciwlau biolegol?

Startsh —Carbohydras—> Glwcos.

Proteiau —Proteas—> Asidau Amino.

Braster —Lipas—> Glysterol ac Asidau Brasterog.

Faint o nitrogen, oscigen a carbon deuocsid sydd yn yr atmosffer vs ar ol allanadlu?

Nitrogen —> 79% —> 79%

Ocsigen —> 21% —> 16%

Carbon deuocsid —> 0.04% —> 4%

Sut mae’r alfeoli wedi’w addasu?

Muriau cul.

Arwynebedd arwyneb mawr.

Arwynebedd llaith.

Cyflenwad gwaed cyfoethog.

Y system dreulio a beth mae bob rhan yn gwneud? (ceg, oesoffagws, stumog, pancreas, afu/iau, coden y bustl, coluddyn bach, coluddyn mawr, anws)

Ceg - ensym amylas yn dechrae treulio startsh.

Oesoffagws - symud bwyd wedi’w amlyncu i’r stumog.

Stumog - proteas yn dechrae treulio protinau.

Pancreas - cynhyrchu carbohydras, proteas a lipas.

Afu / iau - cynhyrchu bustl.

Coden y bustl - storio bustl.

Coluddyn bach - bwyd yn cael ei gymysgu gyda ensymau a bustl.

Coluddyn mawr - dwr yn cael ei amsugno.

Anws - carthion yn gadael y llwybr ymborth.