ĐẠI CƯƠNG VỀ KST

Ký sinh học là

môn hc nghiên cứu về những sv sống bám trên bề mặt or bên trong cơ thể sống một cách tạm thời or vĩnh viễn để có chỗ trú ẩn và sinh sống

Bệnh KST cơ hội là bệnh do

Pneumocystic, toxoplasma, cryptococcus, aspergillus…

Có bao nhiêu mối tương quan cộng sinh thường gặp giữa 2 sinh vật với nhau

3 mối tương quan ( tương sinh, hội sinh, ký sinh)

Tương sinh là kiểu quan hệ ntn

hỗ trợ nhau, trong quá trình sống của cá thể này không thể thiếu cá thể kia

Đặc điểm của quan hệ hội sinh

Một bên có lợi, một bên ko lợi cũng không hại

Trùng roi sống trong ruột mối biểu hiện quan hệ

Tương sinh

Hầu hết vk chí trong cơ thể là ví dụ điển hình cho hiện tượng

Hội sinh

Quan hệ ký sinh có đặc điểm

một bên có lợi, một bên bị thiệt hại

VD: giun đũa Ascaris lumbricoides sống ký sinh trong ruột người

Aspergillus

vk có đời sống ngoại hoại sinh

Sporothrix schenckii

vk có đời sống ngoại hoại sinh

Strongyloides stercoralis

vk có đời sống ngoại hoại sinh

E.coli

vk có đời sống nội hoại sinh

Candida sp

vk có đời sống nội hoại sinh

Vật chủ/ kí chủ

là những sinh vật sống cưu mang KST. Các vật chủ có thể khác nhau tủy thuộc vào giai đoạn phát triển của KST và nơi cư trú

KST y học là

những KST đóng vai trò quan trọng liên quan đến sk con người gồm: đơn bào(protozoa), giun sán( helminth), một số đv chân đốt(arthropoda), và một số vi nấm(microfungi)

Ngoại KST là

những KST sống trên bề mặt cơ thể vật chủ

VD: rận, ghẻ, chí…

Nội KST là

những KST sống ký sinh bên trong cơ thể vật chủ

VD: Entamoeba histolytica

KST bắt buộc là

những KST mà trong toàn bộ một giai đoạn của đời sống or tất cả chu kỳ sống phải phụ thuộc hoàn toàn vào vật chủ

VD: Plasmodium spp

KST tùy nghi là

những KST có thể sống ký sinh or tự do, do đó không hoàn toàn phụ thuộc vào cách sống KS nhưng có khả năng thích ứng nếu như sống kS vào một vật chủ bất kỳ

VD: Naegleria fowleri

KST lạc chủ là

khi KST tình cờ KS vào một vật chủ không phù hợp với nó nhưng vẫn có thể tồn tại được

VD: Hyenolepis diminuta( sán dây KS ở chuột)

KST lạc chỗ là

là khi KST ký sinh ở một cơ quan nào đó trong cơ thể mà ko phải vị trí thường gặp

Vật chủ xác định/ vật chủ chính là

vật chủ mà KST sống ở dạng trưởng thành or sinh sản hữu tính

Vật chủ trung gian là

vật chủ mà KST ký sinh ở giai đoạn ấu trùng or sinh sản vô tính

Vật chủ chờ thời là

vật chủ mà là nơi trú ẩn tạm thời và chuyên chở bắt buộc( thường là vật chủ chính )

VD: trong chu kỳ của sán lá dây cá thì cá lớn ăn cá bé chứa ấu trùng sán dây cá, ấu trung vẫn cứ tồn tại để chờ khi gây nhiễm cho người

Tàng chủ là

là vật chủ mang KST để truyền cho vật chủ khác mà thường ko bị ảnh hưởng bởi sự nhiễm của KST này

VD: Mèo mang KST clonorchis sinensis của người, nhưng mèo không bị bệnh

Vật chủ vĩnh viễn (Natural host)

Là vật chủ nhiễm tự nhiên một vài loại ký sinh trùng đã được xác định rõ

Người là vật chủ vĩnh viễn của

Ascaris lumbricoides

Muỗi Anopheles là vật chủ vĩnh viễn của

KST sốt rét Plasmodium sp

Vật chủ tình cờ (Accidental host)

là vật chủ mà trong chu kỳ của ký sinh trùng không gây nhiễm cho vật chủ này.

Vật chủ là Vector truyền bệnh

là các côn trùng hút máu và qua đó truyền mầm bệnh ký sinh trùng và các vi sinh vật khác cho người.

Người mang mầm bệnh (carrier)

người có ký sinh trùng trong cơ thể nhưng không biểu hiện bệnh lý

VD: người mang bào nang Entamocha histolynica

Đặc hiệu hẹp về vật chủ

khi ký sinh trùng chỉ có thể ký sinh ở một loại vật chủ duy nhất

VD: Ascaris lumbricoides chỉ sống được trong ruột người

Đặc hiệu rộng về vật chủ

khi KST có thể ký sinh đc ở nhiều loại vật chủ khác nhau

Vd: Toxoplasma gondii có thể gặp ở người, trâu, bò, heo, chim

Đặc hiệu hẹp về nơi KS

khi KST chỉ có thể sống ở một cơ quan nhất định nào đó

VD: Ascaris lumbricoides ở ruột non, Enterobius ở ruột già

Đặc hiệu rộng về nơi KS

khi KST có thể sống ở nhiều cơ quan khác nhau trong cơ thể vật chủ

VD: Toxoplasma gondii cỏ thể sống ở não, mắt, cơ tim, phổi… của người

E.histolytica gây độc cho tb bằng cách

tiết chất histolysin làm tiêu mô vật chủ

Giun móc gây độc cho tb bằng cách

tiết chất chống đông gây chảy máu

Giun móc gây biến đổi huyết học ntn

làm thiếu máu nhược sắc

sán dây cá gây biến đổi huyết học ntn

gây thiếu máu cận Biermer

Các KST trong mô gây biến đổi huyết học ntn

gây tăng bạch cầu ưa acid

Hội chứng Loefler do

ấu trùng giun đũa gây bệnh hen suyển