2PsyPa 9.1. Anorexia Nervosa

Eetstoornissen

=complexe aandoeningen >psychologische, sociale & culturele fenomenen
 ->media: enerzijds advies gezonde voeding, anderzijds promotie calorierijke voedingswaren
~psychiatrische sto horen samen met mtp context

BMI

~veel mensen: beschouwen zelf als te dik (ondanks normaal) +proberen actief gewicht te verliezen

Gezondheidsenquête: (BE)

->gemiddelde BMI volw. stijgt (V 25.2, M 26.2): gemiddelde gew. belgische bevolking boven gezonde, normale gew.!
->overgewicht: 43% V, 54% M
->obees: 15% V, 17% M

Extra opm: Quetelet-index =oude naam BMI (Body Mass Index)

->verhouding gewicht & lengte (indicatie over-/ondergewicht volw): BMI=gewicht (kg)/lengte (m)²

Index onder/-overgewicht obv BMI

BMI, indicatie WHO, ernstcriteria AN
>30: obesitas, 25-30: overgewicht
18,6-25: normaal, <18,5: ondergewicht
≤17: significant laag, 17: milde AN
16-16,9: matige AN, 15-15.9: ernstige AN
<15: extreme AN

Essentiële aspecten eetsto (3 sympclusters)

1) Eetgedrag: restrictief, eetbuien, andere..
 Bv: pica (bij mentale beperking: niet-eetbaar materiaal eten)

2) Preoccupatie: fysiek (uiterlijk, gewicht), gezondheid, fitness, eten

3) Gewicht: ondergewicht -normaal -overgew.
 ->toename, verlies…

AN

=1 vd meest ernstige psychiatrische sto
 ->moeilijk behandelbaar + ernstige lich. gevolgen

 ->meest dodelijke psychiatrische sto: 15% Pt sterft (ondervoeding & suïcide)

DSM5 AN criterium B

=ziekelijke preoccupatie voedsel, gew. & lichaamsvorm

 ->intense angst gewichtstoename

 ->aanhoudend G dat interfereert met gewichtstoename (zelfs bij ondergew.)

1) Gewichtsfobie
2) Beangstigende beleving dat men te dik is/zal worden (ondanks ondergew.)

3) Vermageren als soort vermijdingsgedrag

4) Vermindert niet bij lager gewicht

DSM5 AN criterium C

=verstoorde lichaamsbeleving
 +overdreven waarde hechten lichaamsgewicht/-vorm
 +ontkenning ernst te lage lich.gew.

Kenmerken AN

1) Gewicht
 ~hoofdkenm AN: te weinig eten (lich.gew. vermindert totdat “significant laag”), zie BMI

2) Angst

 ~intense, fobische angst dik(ker) te worden

 ->minder eten & gew. verliezen als vermijdingsG (confrontatie toename gew. vermijden)
 <->fobie: vermijden neemt niet angst af, maakt soms nog erger (hoe magerder, hoe meer angst bijkomen)

3) Lichaamsbeleving & cognitieve distorsies

->ook controleverlies, lich. niet helemaal eigen (bv: geen controle over menstruatie)

4) Amenorroe

5) Hyperactiviteit of drang o/t bewegen

6) Lichamelijke gevolgen

Gedragskenm AN

1. Egosyntoon (zeker in eerste fases aandoening)
2. Voelt zich geen patiënt
3. Geen klacht/hulpvraag
 ->vaak naar consultatie op vraag ouders
4. Soms besef dat ongezond bezig

Significant laag gew.

BMI volw: ondergrens gezond gewicht 18.5kg/m²

BMI: significant laag vanaf lager dan 17.0 kg/m²

->opm: cijfers niet absoluut gehanteerd (ook rekening “welk gewicht is normaal vr die pers.?)

Specifiers AN

1) Restrictief type
 ~vooral vasten, diëten & overdreven sporten
 ->geen eetbuien/compensatoir purgeerG
 ->”klassieke vorm AN”

2) Binge eating (eetbuien)/-purgerend type

 ~eetbuien/compensatoir G (zelfopgewekt braken, slikken laxeermiddelen of vochtafdrijvende middelen)

 ~BN, mr bij BN geen vermagering, Pt behouden normaal gewicht

Opm: validiteit 2 types ter discussie

Verstoorde lich.beleving

1) Gewicht/vorm lich. speelt onredelijk grote rol in zelfbeeld

2) Ontevreden over lich. in alg., of specifieke delen
 “binnenkanten dijen mogen elkaar niet raken als ik sta”
 ->ontevredenheid neemt niet af met vermagering

 

3) Samenhang zelfbeeld & gewichtsvermindering

 ->gew. verliezen~prestatie, teken zelfdiscipline
 ->gew. toename~falen
 ->sommige Pt: uithongeren~functie zelfbestraffing

 

4) Verregaande ontkenning ernst lage lich.gewicht

5) Overschatting eigen lichaamsomvang
 Opm: wel correcte inschatting extreme vermagering anderen

Onderzoek: meer uitgesproken verstoring lichaamsbeeld ~slechtere prognose & meer frequent herval

Gelijkenis AN & morfodysfore sto

Verwrongen cognities & overtuigingen

 =overwaardig idee! (~morfodysfore sto)

 ≠dwanggedachte, ≠ego-syntoon, ≠waan

Vaak interoceptieve sto bij AN

=slechte herkenning inwendige sensaties (zoals honger, verzadiging, affectieve & seksuele gevoelens)
 ->dus ook geen adequate reactie hierop
 =>overschatting gevolgen eten (voelen maag “uitpuilen” of “opzwellen”)

Amenorroe

=uitblijven regels gedurende ten minste 3m

->belang. symp, ≠criterium

(bv niet alle V met AN op leeftijd menstruatie: voor menarche, na menopauze, of AN bij mannen)

 ~gevolg extreme vermagering op horm. huishouding (ernstige gevallen: onvruchtbaarheid)

Opm: ook V met ernstige AN die wel nog menstrueren

Eetgedrag

1. Minder eten (>schuldgevoel als eten)
2. Meer alleen eten
3. Verboden & voorkeur voedsel

 (bv: enkel minute-soup willen eten)
4. Calorieën tellen
5. Langzaam eten, lang kauwen
6. Veel koken (voor anderen): preoccupatie
7. Veel (caloriearm) drinken
 ->bv: therapie waarin gew. gevolgd: voor sessie expres veel water drinken zodat ogenschijnlijk toename

Purgeren

=”zuiveren”, ledigen van maag, blaas en/of darmen

 ->zelf-geïnduceerd braken, laxativa & diuretica (invloed op diurese/vochtafdrijving: meer plassen)

Hyperactiviteit & bewegingsdrang

Willen calorieën verbranden:

1) Intensief sporten
2) Voortdurend spieren spannen
->soms onopvallende vormen (bed liggen lichtjes opgetilde benen, vermijden rugleuning…
 +constant inwendige onrust/gejaagdheid
3) Mentaal hyperactief

4) Onvrijwillige bewegingsdrang (rest vrijwillig, mr kan ook buiten vrije wil)

Lichamelijke gevolgen

=zeer veel gevolgen AN, bevindingen bij klinisch onderzoek, bloedond., gevolgen erg weinig eten, gevolgen purgeren

Belangrijkste lich. gevolgen, klinisch onderzoek

1) Trage pols (<60bpm)

2) Lage lichaamstemperatuur
3) Koude handen & voeten
4) Broze, breekbare nagels
5) Droge gelige/grijzige huid
6) Verminderde spiermassa
7) Lanugobeharing (~pasgeboren baby’s: donshaar, isolatie: lich.temp. op pijl houden)
8) Breekbare hoofdharen & haaruitval

Belangrijkste lich gevolgen, bloedonderzoek

Vaak deze res.:
1) Bloedarmoede
2) Gedaald aantal witte bloedcellen
3) Verhoogde cholesterol & cortisol (stresshormoon)
4) Verminderde schildklierwerking

Gevolgen erg weinig eten

1) Vertraagde spijsvertering & darmwerking =>obstipatie

2) Botontkalking (osteoperose >vermagering), verminderde botmassa

 ->brozere botten, makkelijker breken

Obstipatie

=verstopping vd darmen

Gevolgen purgeren (ook bij BM)

~laxeer- & vochtafdrijvende middelen + zelfopgewekt braken

1) Vochtverlies (>compensatiemethoden)

 =>kalium uit lichaam verloren

 ->kaliumtekort: zeer gevaarlijk, kan plotse dood >hartritmesto

 

2) Schade bezenuwing darmwand (>veelvuldig gebruik laxerende middelen) =>ernstige constipatie

Minnesota Semi-Starvation Experiment (Keys et al 1950)

40 gezonde mannen, 12m uitgehongerd

->doel: fysieke & psychologische gevolgen uithongering

Res., gevolgen:

1) Depr, PHveranderingen, zich terugtrekken

2) Verminderde concentratie

3) Verminderde begrips- & beoordelingsvermogen

4) Verminderde seksuele interesse

5) Preoccupatie met eten (tijdens vasten & rehabilitatie fase)

6) Zelfbeschadigend G

Conclusie: veel primaire symp AN=symp uithongering

 ->opm: enkel M (vraag: ook zo bij V?)

4 fasen Semi-starvation experiment

1) Control (12w, 3200cal/d)

2) Semi-starvation (24w, 1800cal/d)

3) Restricted rehabilitation (12w: strictly controlled diet)

4) Unrestricted rehabilitation (8w: caloric intake & food content unrestricted)

 ->tijdens fase refeeding: M hadden eetbuien

Verloop AN

Onset: puberteit/vroege adol. (15-19j)

 ->uitzonderlijk: reeds voor puberteit

 ->vaak: starten met lijnen (>ontevredenheid uiterlijk of zichzelf), vaak aangemoedigd (vriendinnen, moeder)

 

Duur: gemiddeld 7,5j (spreiding 6m tot 30j)
 ->als langer dan 7j: minder herstelkans

Prognose AN

40-60% gunstig verloop

50% na 10j nog gestoord eetpatroon (niet altijd met ondergew.)

30% chronisch

Betere prognose bij:

 ->begin na puberteit

 ->therapie binnen jaar na onset

Slechtere prognose bij:

 ->braken, binging

 ->comorbiditeit, laattijdige therapie (samenhang hoge suïcidecijfers & comorbiditeit depr, angst en middelengebruik)

AN mannen

1/10 Pt
->later begin, vaak voorges. overgewicht

->ideaalbeeld “bodybuilder” (vaak begin eetsto met preoccupatie gespierd lich.)

->vaker homo/biseksualiteit

->meer atypische eetsto

DD: AN vs lich oorzaken

Ernstig gewichtsverlies ook bij:

1) Cachexie
 =extreme vermagering >ernstige lich. ziekte
2) Ouderdom (frailty)

3) Afkeer van voedsel

 ->bv horror canis (=afkeer vlees bij maagkanker)

 <->AN: preoccupatie met voedsel (Pt ‘bezeten’ dr voeding, calorieën…)

DD: AN vs psychologische oorzaken

1) Anorectische reactie
 ->voedselrestrictie >duidelijk emotioneel trauma (ego-dystoon)

2) Psychogene dysfagie, slikangst, psychogeen braken

 ->meestal bezorgdheid over vermagering

3) Depressieve anorexie

 ->anorexie (geen eetlust), samengaand andere depr symp

4) Psychotische anorexie
 ->bizar contact, vaak hall. & wanen rond voeding
 Bv: vergiftigingswanen

Anorexie

=verminderde eetlust, symp

Bv: chemo, lich ziektes, depr, psychose…

<->anorexia nervosa (≠symp, =aandoening)

Comorbiditeit AN

1) Pt AN restrictieve type
 ->vaak comorbide cluster C PHsto (vermijdende, afhankelijke & dwangmatige PHsto)
 ~vooral dwangmatige PHsto

 

2) Pt AN purgerende type
 ->vaak comorbide BPS (borderline PHsto)