de belangrijkste begrippen voor het biologie vwo eindexamen | Quizlet

antigeen

stof die een afweerreactie opwekt

mutualisme

symbiose waarbij beide soorten voordeel hebben

antistof

eiwit dat specifiek een antigeen herkent en bindt

biomassa

totaal gewicht van organisch materiaal in een gebied

t-helpercellen

immuuncellen die andere afweercellen activeren

populatie

groep organismen van dezelfde soort in een gebied

cytotoxische t-cel

immuuncel die geïnfecteerde cellen doodt

denitrificatie

omzetting van nitraat naar stikstofgas door bacteriën

biodiversiteit

verscheidenheid aan soorten in een gebied

hemoglobine

eiwit in rode bloedcellen dat zuurstof vervoert

b-lymfocyt

afweercel die antistoffen maakt

selectiedruk

invloed van omgeving op overleving en voortplanting

antistoffen

eiwitten die antigenen herkennen en binden

apoptose

geprogrammeerde celdood

parasitisme

symbiose waarbij één soort voordeel heeft en ander nadeel

successie

verandering van ecosystemen in de tijd

vaccin

stof die immuunsysteem activeert tegen ziekte

aorta

grote lichaamsslagader

netto primaire productie

biomassa geproduceerd minus verbruik door producenten

promotor

waar RNA polymerase bindt

diffusie

verplaatsing van stoffen van hoge naar lage concentratie

exelsbruggetje: diffifedent gaat ook altijd van hoog naar laag.

genconstruct

kunstmatig samengesteld DNA-fragment

splicing

verwijderen van introns uit pre-mRNA

actief transport

transport tegen concentratie in met energie

alvleesklier

orgaan dat verteringsenzymen en hormonen maakt

commensalisme

symbiose waarbij één voordeel heeft en ander geen effect

epitheelcel

cel die oppervlakken en holtes bekleedt

fagocytose

opnemen en verteren van grote deeltjes door cel

golgi-systeem

organel dat eiwitten bewerkt en transporteert

hersenstam

deel van hersenen dat vitale functies regelt (hart bloedsomloop etc.)

locus

plaats van een gen op chromosoom

plasmide

klein ringvormig DNA in bacteriën

ribosomen

organellen waar eiwitten worden gemaakt

second messenger

stof die signaal binnen cel doorgeeft

voorurine

eerste filtraat in nier zonder grote eiwitten. Hier moeten nog de nuttige stoffen uit worden gehaald om te bewaren voor het lichaam en de afvalstoffen nog aan worden toegevoegd.

bruto primaire productie

totale geproduceerde biomassa door producenten

cytokine

signaalstof tussen immuuncellen

gel-elektroforese

scheiden van DNA-fragmenten op grootte

plasmacel

b-cel die veel antistoffen produceert

resorptie

opname van voedingsstoffen in bloed

ribosoom

plaats van eiwitsynthese

transcriptiefactor

eiwit dat transcriptie regelt

endotheelcel

Platte cel die de binnenkant van bloedvaten bekleedt en zorgt voor een glad oppervlak en de uitwisseling van stoffen tussen bloed en weefsels regelt.

parasympatisch zenuwstelsel

zorgt voor rust en herstel

pioniersoort

De eerste soort in een kaal of verstoord gebied die de omgeving verandert en geschikt maakt voor andere soorten

rna-interferentie

remming van genexpressie door RNA

slagader

bloedvat dat bloed van hart af voert

vitale capaciteit

maximale hoeveelheid lucht die je uitademt

antagonist

spier of hormoon met tegengestelde werking

b-cel

lymfocyt die antistoffen kan maken

beenmerg

plaats waar bloedcellen worden gemaakt

dna-polymerase

enzym dat DNA maakt bij replicatie

heterotroof

organisme dat organische stoffen opneemt

houtvaten

vaten die water vervoeren in planten

mutantgen

veranderd gen door mutatie

niche

rol en leefgebied van soort

tumorsuppressorgen

gen dat celdeling remt

celstrekking

toename in lengte van plantencellen

grote hersenen

deel hersenen voor bewust denken

histamine

signaalstof die vrijkomt bij een afweer- of allergische reactie en zorgt voor verwijding en doorlaatbaarheid van bloedvaten, waardoor afweercellen het weefsel kunnen bereiken

immuunrespons

reactie van immuunsysteem op antigenen

motorisch eindplaatje

overgang zenuw naar spier

nierbuisje

deel van nefron voor terugresorptie

orthosympatisch zenuwstelsel

actief bij stress en actie

reverse transcriptase

enzym dat RNA omzet in DNA

t-cel

lymfocyt die andere afweercellen aanstuurt of geïnfecteerde cellen doodt

ader

bloedvat dat bloed naar hart voert

bastvaten

vaten die suikers vervoeren in planten

cytokinen

signaalstoffen van immuuncellen

endoplasmatisch reticulum

Een netwerk van buisjes in de cel dat stoffen maakt en transporteert. Het is een organel voor eiwit- en vetproductie. Het is een soort distributiecentrum van de cel.

follikel

structuur in eierstok met eicel

gene flow

uitwisseling van genen tussen populaties

glomerulus

haarvatkluwen in nier

leukocyten

witte bloedcellen

lymfeknoop

orgaan waar afweercellen samenkomen

methylering

aanhechten van methylgroepen aan DNA

mhc-ii

molecuul dat antigenen presenteert

milt

orgaan dat bloed filtert

mycorrhiza

symbiose tussen schimmel en plantwortel

myelineschede

isolatielaag rond zenuwcel

poollichaampje

restcel bij meiose van eicel

productiviteit

hoeveel biomassa geproduceerd wordt

intermeditiaire

mix van allebei

co dominant fenotype

allebi afzonderlijk tot uitting

kleine hersenen

aansturt niet bewust (coordinatie en balans)

hersenstam

autonoom processesn (bloeddruk aademen etc)

autonome zenuwstelsel

inwendig organen —→ ortho-(paniek) en parasympatrische (rust)

analoog

ander shape zelfde functie

homoloog

zelfde shape ander functie

validitieit

vrij van systematisch fouten

betrouwbaarheid

vrij van toevallig fouten (controle groep etc)

zuurstof verzadiging %

hoeveel zuurstof gebonden met hemoglobine zijn