Rive Gauche: Resnais, Marker, Varda: L8

Wat is de Rive Gauche?

Een stroming binnen de Franse cinema tijdens dezelfde periode als de Nouvelle Vague. Richard Roud bedacht de term. Onder andere Chris Marker, Agnès Varda en Alain Resnais behoren tot de stroming

Wat is het belang van documentaire in de Rive Gauche?

De documentaire en nieuwe inzichten daarin, rouch en ciné vérité spelen een grote rol. Films van Rive Gauche reflecteren de manier dat realiteit en verhaal zich tot elkaar verhouden

Waarin verschilt Rive Gauche van de Nouvelle Vague?

Ze is meer politiek en sociaal bewust en is sterker beïnvloed door literatuur en beeldende kunst dan film en cinefilie. Rive gauche is ook een onderdeel van het Europees modernisme

Wie is Agnès Varda?

• Een belangrijke cineaste van de Rive Gauche die vaak met anderen samenwerkte.

• Ze is een cineaste die ook een ‘auteur’ is wat Varda zelf Cinécriture noemde.

• Haar filmdebuut was la Pointe courte uit 1955

• Ze maakte speelfilms, documentaires, experimentele films, filminstallaties en foto’s

Feministisch accent in films van Agnès Varda

Haar films hebben vrouwelijke hoofdpersonages met een vrouwelijke stem. De manier waarop het statuut van vrouwen bepaald wordt door beelden is ook aanwezig

Waarom is fotografie belangrijk bij Varda?

De fotografie en fotografische beelden in films zijn belangrijk. Varda legt linken tussen fotografische en filmische beelden en maakt ook films over fotografie. Ze werd ook artistiek en literair beïnvloed door Kafka, het surrealisme en Sarraute

Wat is Cléo de 5 à 7?

De eerste langspeelfilm van Agnès Varda uit 1961 dat en verhaal van 2 uur, uit het leven van een zangeres die de resultaten van een medisch onderzoek afwacht, vertelt.

De film opent met een scène bij een waarzegster die een belangrijke verandering voorspelt, waarna Cléo door de straten van Parijs zwerft. Geleidelijk aan krijgt Cléo haar eigen stem en visie in de film.

Wat ziet Cléo in Cléo de 5 à 7 in Parijs

• Overal tekens van geweld en vervreemding

• Vrouw wordt geobjectiveerd en tot beeld gereduceerd

• Aandacht voor attributen die identiteit creëren

Welke stijlkenmerken heeft Cléo de 5 à 7

• Het documentarische met aandacht voor de omgeving

• Stilistisch tussen een documentaire en fictie

• Long takes en ritmische montage die doen denken aan de nouvelle vague

Wie is Alain Resnais?

Een sleutelfiguur in het Europees modernisme die zijn loopbaan begon met montage en regie van kortfilms en maakte enkele baanbrekende kunstdocumentaires.

In tegenstelling tot de nouvelle vague verkiest hij voor een scenario in plaats van improvisatie

Hoe maakte Resnais zijn scenario’s?

Vaak in samenwerking met toonaangevende modernistische schrijvers zoals Jean Cayrol, Jorge Semprun, Margueritte Duras en Alain Robbe-Grillet. Na het schrijven van de scenario’s verwerken de schrijvers ze tot roman. Resnais werkte met veel planning op voorhand voor zijn films.

Films als meditatie op tijd, temporaliteit en tijdsduur in Resnais zijn films?

• Sterk beïnvloed door de filosoof Henri Bergson die een enorme impact had op de Franse cultuur

• rationele tijd van de klok vs subjectieve tijd

• essentie van leven is durée, staat waarin heden en verleden een zijn en waarin ons leven een voortdurende stroom van wording is

Belangrijkste thema in de films van Resnais

Effect van tijd op menselijk geheugen, ons huidige leven is bepaald door herinneringen aan het verleden. Resnais heeft persoonlijk en collectief ook belangstelling voor relatie tussen geheugen en politiek

Wat is Resnais zijn Proustiaanse fascinatie voor tijd en geheugen

Vaak duiken herinneringen onvrijwillig op in het geheugen. Resnais heeft een Proustiaanse obsessie met associaties wat vaak in zijn films gebruikt wordt dit doet hij om de narratieve conventies van film te doorbreken.

Wat doet Resnais om narratieve conventies te doorbreken?

Hij plaatst het heden, verleden en de toekomst in dezelfde temporele en ruimtelijke laag. Hierdoor zijn objectiviteit en subjectiviteit moeilijk van elkaar te onderscheiden. Resnais wilt met zijn films een soort stijl ontwikkelen die de werking van het brein evoceert.

Specifieke stijl van Alain Resnais

• lange tracking shots met een meditatieve, hypnotiserende werking en een melancholisch effect

• Berekende shot composities

• Ruimtelijke en temporele manipulatie met behulp van ingenieuze montage

• visuele schoonheid combineren met intellectuele dieptefilm wat de complexiteit van mentale processen evoceert.

Wat voor films maakt Alain Resnais in de late jaren 1940 en 1950

Baanbrekende documentaires met dezelfde thema’s die later aan bod zullen komen in zijn speelfilms en hierdoor zijn persoonlijke stijl al ontwikkelt

Wat is Hiroshima mon amour

• Eerste langspeelfilm van Alain Resnais uit 1959. Een baanbrekende film en een relatief commercieel succes.

• Gaat over tijd en geheugen in relatie tot traumatische gebeurtenissen

• Scenario van Margueritte Duras en cinematografie van Sahsa Vierny

Waarom vroeg Resnais een literaire tekst te schrijven van Hiroshima mon amour in plaats van een scenario?

Zodat hij het zelf nog kon aanpassen en omdat Resnais het beeld contrapuntisch tot de tekst beschouwd

Waarover gaat de film Hiroshima mon amour

Een liefdesverhouding tussen een Franse actrice die naar Hiroshima reist om mee te spelen in een pacifistische propaganda film en een Japanse architect. Beide personages hebben elkaar pas ontmoet. De film speelt zich af over 2 dagen maar de tijdsdimensie wordt opengetrokken. Het verleden en heden wisselen elkaar voortdurend af

Hoe wisselen het heden en het verleden elkaar voortdurend af in Hiroshima mon amour

• Beide personages roepen herinneringen op aan de oorlog waardoor ze een band creëren

• In het vroegere leven van de vrouw had ze in Nevers een verhouding met een Duitse soldaat

• Scène waarin de hand van Okada op bed wordt afgewisseld met een beeld van de hand van de dode Duitse soldaat

• Geleidelijk dringen meer en meer langere flashbacks het heden binnen en lijkt de vrouw zowel tegen de Japanner als tegen de overleden Duitse soldaat te praten

Hoe wisselen subjectieve en objectieve standpunten elkaar af in Hiroshima mon amour

• Documentaire footage van effecten van atoombom vs reenactments in film-in-de-film.

• Shots van liefdesspel van man en vrouw gecombineerd met beelden van verwondingen door atoomboom

Visuele parallellen in Hiroshima mon amour

• handen

• twee rivieren; tracking shots door straten

• meisje waarvan hoofd wordt geschoren en vrouwen van Hiroshima wier haar uitvalt

• bloedende handen in Nevers en menselijke huid in Hiroshima

Wat is de diepere betekenis van Hiroshima mon amour.

Vermenging tussen persoonlijke triviale liefdesgeschiedenis en agonie van atoombom. Na verstrijken van tijd worden we ongevoelig voor het lijden van anderen

Wat is L’annee dernière à Marienbad

Een film van Alain Resnais uit 1961 met een scenario van Alain Robbe-Grillet, de belangrijkste vertegenwoordiger van de nouveau roman. De film werd gedraaid in Dyaliscope door Sacha Vierny

Wat is het verhaal van L’annee dernière à Marienbad

1. Een man ontmoet een vrouw in een Barok kasteel

2. De man beweert dat hij de vrouw en haar man al eens ontmoet heeft, een jaar geleden in Marienbad

3. Zij ontkent dit en beweert de man nooit ontmoet te hebben

4. De film toont de pogingen van de man om de vrouw te overtuigen dat hij de waarheid spreekt

5. Hun dialoog handelt over noties als realiteit en waarheid

Wat is kenmerkend voor de structuur van L’année dernière à Marienbad

• Een labyrintische constructie van het heden en verleden waardoor het afstapt van een duidelijke chronologie.

• Er is ook een onduidelijk onderscheid tussen echte en ingebeelde scènes, is het verleden reëel of ingebeeld?

• Film is meer begaan met mentale processen dan met het verhaal

• Resnais laat de camera niet in de realiteit maar in het hoofd van de personages plaatsen

Wat gebeurd er als we traumatische gebeurtenissen herinneren? (L’année dernière à Marienbad)

We proberen die te rationaliseren. We postuleren andere mogelijkheden. Gebeurtenissen worden als het ware premissen op basis waarop we argumenten construeren

Diverse interpretaties van L’année dernière à Marienbad

• De film is een poging om de herinnering van de man te representeren

• Vervulling van de wens van de man

• Film is lange monologue intérieur van de man

Soms strookt beeld niet met wat er gezegd wordt. De voice-over vertelt een ander verhaal dan wat er in beeld te zien is en de realiteit dringt als het ware de fantasie binnen.

Hoe zoekt Resnais naar een cinematografische equivalent voor de moderne roman in L’année dernière à Marienbad

1. traditionele constructie van geluidsfilm gebaseerd op 19de-eeuwse roman

2. economische constructie voor films die verhaal in eerste instantie vertellen door dialoog

3. Chosisme van Robbe-Grillet

4. individualiteit is gevolg van visuele impressie

Terugkerende elementen in L’année dernière à Marienbad

1. barokke hotel met eindeloze gangen en onpersoonlijke gasten wat de verwarring in het geheugen representeert.

2. Gestileerde tracking shots en hectische montage doorbroken door vlugge flashbacks

3. Bevroren geometrische composities

4. Overbelichte scènes

5. Gestileerd acteerwerk geïnspireerd door de stille film

Wat betekent “chosisme” bij Alain Robbe-Grillet? (L’année dernière à Marienbad)

Concepten benaderen via fysieke objecten en niet via bewustzijn

Wie is Chris Marker?

Een cineast, fotograaf, schrijver, multi-mediakunstenaar en reiziger met een ietwat mysteries persona met weinig publieke verschijningen. Hij is nauw verbonden aan de documentaire essay-film wat typisch is voor de rive gauche

Vaak voorkomende thema’s bij Chris Marker

1. geheugen

2. herinnering

3. geschiedenis (zoals Resnais)

4. verband tussen herinnering en beelden

Wat is La Jétée

Een van de weinige fictiefilms van Chris Marker, gemaakt in 1961 en uitgebracht in 1964. Het is een kortfilm en filmroman die volledig bestaat uit stills met uitzondering van een enkel shot van een vrouw die haar oog even opent

Over wat gaat La Jétéé

De film speelt zich af in het Parijs van de toekomst, verwoest door WOIII. Een overlevende geobsedeerd door herinnering aan voorval op pier van Orly associeert plek met gelaat van vrouw en dood van man

Wat gebeurt er met de hoofdpersoon in La Jétée?

De man wordt een gevangene van bewakers en het proefkonijn van wetenschappers
voor reizen in de tijd naar het verleden of de toekomst door beelden op zijn oog te plaatsen. In zijn reis naar het verleden en de toekomst realiseert hij zich dat hijzelf de stervende man uit de herinnering is.

gebruik van veelzeggende locaties in La Jétéé

• experimenten grijpen plaats in kelders van Palais Chaillot dat in 1937 werd gebouwd voor Wereldtentoonstelling. Toont eigenlijk Frankrijk als koloniale macht voor de oorlog. In de kelders was de cinémathèque gevestigd tot de jaren 80

• Natuurhistorisch museum: levende wezens veranderen in statische sculpturen met referenties aan Hitchcock’s Vertigo

Welke genres combineert La Jétéé?

Het is enerzijds een science-fiction film en anderzijds een filosofisch parabel over tijd en over macht van beelden en hoe beelden zich verhouden tot onze herinneringen.

Hoe gebruikt La Jétéé de klassieke filmtaal ondanks stilstaande beelden?

De foto’s worden samengebracht op een filmische manier aan de hand van

• De soundtrack

• Camerabewegingen op foto’s

• Montage en verschillende vormen van transities

• Filmische opeenvolging van beelden zoals de herkenbare patronen in klassieke cinema

• Stukje bewegend beeld als het ware voorbereid door de versnelde montage

Relatie tussen herinneringen en beeld in La Jétéé

• Herinneringen zijn onmogelijk zonder (fotografische of cinematografische) beelden

• Wat ook het onderwerp is van andere werken zoals Sans Soleil uit 1982

• De man is “marqué par une image”: niet zozeer herinnering maar beeld van herinnering