Nederlands: Signaalwoorden, Spanning en Grammatica

Flashcards over Nederlandse taalkunde, literatuurtheorie, communicatiemodellen en grammatica gebaseerd op de lesnotities.

Signaalwoorden

Woorden die verbanden uitdrukken tussen zinsdelen, zinnen en alinea’s.

Redengevend verband

Duidt de reden aan waarom iets gebeurt; voorbeelden zijn: omdat, want, namelijk, daarom, aangezien.

Toelichtend verband

Geeft een verduidelijking bij de tekst; voorbeelden zijn: bijvoorbeeld, zo, ter illustratie, dat wil zeggen.

Samenvattend verband

Duidt een kort overzicht van eerdere informatie aan; voorbeelden zijn: samengevat, kortom, al met al.

Concluderend verband

Duidt een besluit over eerdere informatie aan; voorbeelden zijn: dus, concluderend, vandaar dat.

Tegenstellend verband

Duidt een verschil tussen twee zaken aan; voorbeelden zijn: maar, echter, toch, desondanks, enerzijds/anderzijds.

Synoniemen

Woorden met ongeveer dezelfde betekenis, maar vaak een andere gevoelswaarde.

Antoniemen

Woorden met een tegenovergestelde betekenis.

Homoniemen

Woorden met gelijke uitspraak en spelling, maar duidelijk verschillende betekenissen.

Homofonen

Woorden die hetzelfde klinken, maar anders geschreven worden.

Indirecte vraag

Een vraagvorm waarachter we geen vraagteken, maar een punt zetten.

Bijstelling

Een zinsdeel dat extra informatie geeft over een zelfstandig naamwoord en tussen komma's wordt geplaatst.

Beletselteken

Drie puntjes (…) die aangeven dat een opsomming niet af is, iemand aarzelt, of om spanning op te bouwen.

Onderbroken aanhaling

Citaat waarbij de zin onderbroken wordt door een toevoeging (zoals: zei hij), waarbij komma's worden gebruikt om de delen te scheiden.

Gedachtestreepje

Leesteken gebruikt om een gedachte of opmerking weer te geven die extra nadruk krijgt; de zin blijft correct zonder deze informatie.

Proces-verbaal

Een officieel schriftelijk verslag opgesteld door bijvoorbeeld de politie.

Chanteren

Iemand afpersen door geld of diensten te vragen om informatie geheim te houden.

Plaats delict

De locatie waar een misdaad heeft plaatsgevonden.

Alibi

Een bewijs dat iemand niet aanwezig was op de plaats van de misdaad.

Liquideren

Iemand uit de weg ruimen of vermoorden in een criminele context.

Protagonist

Het hoofdpersonage dat de belangrijkste rol speelt en geconfronteerd wordt met een probleem of uitdaging.

Antagonist

Het tegenpersonage dat de protagonist tegenwerkt en vaak aanleiding geeft tot het probleem.

Nevenpersonage

Een personage met een ondergeschikte rol dat essentieel is om gebeurtenissen op gang te houden.

Figuranten

Personages zonder actieve rol of invloed op de verhaallijn die bijdragen aan de sfeer of context.

Verteltijd

De tijd die nodig is om een verhaal te lezen, uitgedrukt in regels, bladzijden of uren.

Vertelde tijd

De periode waarbinnen de gebeurtenissen in het verhaal zich voltrekken.

Versnelling

Wanneer een lange periode kort wordt omschreven, waardoor de verteltijd kleiner is dan de vertelde tijd.

Vertraging

Wanneer een korte periode heel uitgebreid wordt verteld, waardoor de verteltijd groter is dan de vertelde tijd.

Flashback

Een episode uit het verleden die de chronologie van het verhaal doorbreekt.

Flashforward

Een episode uit de toekomst die de chronologie van het verhaal onderbreekt.

Geografische ruimte

De fysieke of fictieve plaats waar een verhaal zich afspeelt.

Sociale ruimte

De sociale klassen of milieus waartoe personages behoren (afkomst, status, beroep).

Symbolische ruimte

Een omgeving die symbool staat voor de situatie of gevoelens van een personage.

Retardering

Het rekken van de tijd door extra beschrijvingen om de spanning te verhogen.

Cliffhanger

Een spannend moment waarop een verhaal of aflevering plots wordt afgebroken.

Red herring

Informatie die de lezer op het verkeerde been zet.

Jan Klaassen-syndroom

Spanning die ontstaat doordat de lezer meer weet dan de personages (bij een auctoriële verteller).

Klassieke soap

Fictieve televisiereeks zonder duidelijk begin of einde met veel vaste personages en nadruk op relaties.

Docusoap

Een soapachtige montage van niet-fictieve verhalen waarbij gewone mensen gevolgd worden.

Realitysoap

Programma waarin mensen geïsoleerd van de buitenwereld deelnemen aan een niet-fictief spel terwijl ze continu gefilmd worden.

Celebritysoap

Non-fictie programma waarin een cameraploeg een beroemdheid en zijn/haar familie volgt.

Ruis

Een storing of fout die in het communicatieproces sluipt.

Standaardnederlands

De officiële taal van Vlaanderen en Nederland, bruikbaar in alle situaties.

Dialect

Een streekgebonden variant van het Nederlands die beperkt is tot een specifieke regio of stad.

Tussentaal

Een taalvariant tussen standaardtaal en dialect in, gekenmerkt door vormen als ‘gij’ en verkleinwoorden op -ke.

Connotatie

De persoonlijke, emotionele of culturele gevoelswaarde van een woord.

Eufemisme

Een term die de waarheid verzacht of positiever voorstelt.

Dysfemisme

Iets met opzet negatiever laten klinken dan het is.

Recensie

Een artikel waarin een recensent een persoonlijk eindoordeel geeft over een werk zoals een boek of film.

Alliteratie

Medeklinkerrijm waarbij woorden beginnen met dezelfde klank.

Assonantie

Klinkerrijm waarbij de klinkers van woorden overeenkomen.

Metafoor

Beeldspraak waarbij iets direct iets anders wordt genoemd zonder het woord ‘als’.

Personificatie

Beeldspraak waarbij menselijke eigenschappen worden gegeven aan dieren of voorwerpen.

Productplacement

Vorm van geïntegreerde reclame waarbij merken zichtbaar zijn in films of tv-programma's.

Publireportage

Advertentie die eruitziet als een gewoon artikel of item in een tijdschrift of op tv.

Influencer

Persoon op internet die gesponsord wordt om producten bij volgers te promoten.

Wederkerend voornaamwoord

Een voornaamwoord dat altijd met een werkwoord verbonden is en terugkeert naar het onderwerp (zoals: me, je, zich).

Betrekkelijk voornaamwoord

Geleidt een bijzin in en verwijst naar een eerder genoemd antecedent (zoals: die, dat, wiens).

Bijwoord (BW)

Een onveranderlijk woord dat extra informatie geeft over een werkwoord, bijvoeglijk naamwoord, een ander bijwoord of een hele zin.

Mimiek

De gelaatsuitdrukking die emoties toont tijdens communicatie.

Gestiek

Lichaamsgebaren met armen, hoofd of benen die de gesproken taal ondersteunen.