ALW2 deel 2: narratologie

narratologie

• la science du récit (Todorov 1969)

• = verhaalanalyse, verhaaltheorie

• functie & vorm

• term voor wetenschappelijk verantwoorde theorie v/d verhalende tekst (vanaf structuralisme)

• behandelt vooral literaire verhalende teksten: op zoek naar onderliggende structuren

the literary mind

Turner 1996

inductie vs reductie

inductie = tekstgenese (studie van schrijfprocessen; uitzoomen)

deductie = verhaaltheorie (structuur & elementen; inzoomen)

verhaal

• ruime betekenis; overal

• the narrative turn

• pomo: alles is narratief (meerdere tekensystemen, niet tijdsgebonden)

• cognitief instrument: kennis overbrengen, besef tijd, gemeenschap stichten, gedeelde wereld/geschiedenis/identiteit

• mens= verhalenverteller (Gottschall) → essentieel voor succes, boodschappen doorgeven, etc.

universaliteit verhalen

-Roland Barthes

• verhalen: van alle tijden & culturen (internationaal, transhistorisch, transcultureel)

• verhalen maken de wereld & vormen ons

• verhalen imiteren het leven, het leven imiteert verhalen

the danger of a single story

-Chimamanda Ngozi Adichie

• perspectieven

• gevaar herhaling/simplificatie/sterotypen/denkbeelden

verhalen vandaag

• commercialisering

• sociale media

crisis van het narratief

-Byung-Chul Hal

• versneld door sociale media; minder connectie/zelf-representatie

  • geen verhaal meer door infodump/overvloed

The Pervert’s Guide To Ideology

-Slavoj Zizej, 2012

• commercialisering verhalen; consumerisme, branding

• bv starbucks reclame

functies v verhalen

• behoefte

  • therapeutisch

• verplichting

  • gedrag verantwoorden

• entertainment

• doorgave normen & waarden

  • sprookjes; reclame

• herkenning, verbondenheid, collectief zelfbeeld

• educatief, kennis doorgeven, orale traditie

story & plot

=geschiedenis & verhaal

• E. M. Forster

  • geschiedenis (story): chronologisch

  • verhaal (plot): causaal

• verhaal/narrative= aaneenschakeling van gebeurtenissen & verbanden? “temporeel/causaal”?

• minimal story

  • = initiële toestand→actie/gebeurtenis→einde (Gerald Prince)

  • = temporele connectie (Shlomith Rimmon-Kenan)

• verbanden betekenisvol: essentiële rol v/d lezer

telling & showing

= vertellen & tonen

→ verhaal ≠ realiteit

→ geen binaire oppositie: altijd continuüm

→ bv roman: mix van summary & scene (eerder diëgetisch)

→Henry James: showing > telling

• mimesis

  • voert ‘realiteit’ op (geciteerde dialoog)

  • toegang tot verhalenwereld; imitatie v/h leven via performance

  • drama (+ proza)

• diegesis

  • samenvatting/interventie v realiteit → verteller

  • indirecte toegang: info gefilterd

  • proza

author-narrator-reader

-Wayne Booth: The Rhetoric of Fiction

author

=auteur

• nooit zelf aanwezig

• implied author = constructie v/d lezer

  • “the patterns in the text which the reader negotiates” (Chatman) → ideologie: waarden & normen in de tekst, beeld gevormd vanuit tekst

    • inferred author (CHatman) = door de lezer

• dramatised author = zichbaar

  • ik-verteller

  • geen personage; buiten verhaal

  • “let me tell you a story…”

narrator

= verteller

• dramatised narrator = zichtbaar

  • ik-verteller

  • aanwezig als personage; binnen verhaal

  • “I remember it all too well”

• undramatised narrator = niet zichtbaar

  • 3e persoonsverteller

  • bv Mrs Dalloway

• maar: narrator = altijd aanwezig (zelfs wanneer onzichtbaar!!)

  • re-presentatie, door een vertelinstantie (nooit puur mimese)

reader

=lezer

• klassieke narratologie (text-oriented) → postklassieke narratologie (= reader-oriented)

• mock reader

  • Booth 1961

  • = hoe auteurs hun lezer voorstellen

  • een abstractie → tussen lezer & tekst

  • niet aanwezig i/d tekst

• implied reader

  • Wolfgang Iser

  • receptietheorie: “set of textual clues”

    • aanwijzingen die de lezer helpen om betekenis te geven aan de tekst → lezer moet zelf ‘gaps’ invullen (leerstellen)

• narratee

  • = de aangesprokene (Prince) → door de verteller aangesproken

  • altijd aanwezig (niet noodzakelijk i/h verhaal)

  • dramatised narratee

    • zichtbaar i/d tekst (“dear reader”)

  • undramatised narratee

    • onzichtbaar i/d tekst

“City”

→strip: enkel beeld

→ sprongen, samenvatting

→ zowel diegesis als mimesis

“Pegasisch”

~Mutsaers

• undramatised narrator

  • objectief, geen interventies

• dramatised narratee (onzichtbaar)

“De Kaart”

~Krol

• dramatised narratee (onzichtbaar)

• verteller aanwezig

• duidelijke gedachten tegenover elkaar (oud vs jong)

“De tuin met splitsende paden”

~Borges

• raadsel: centraal element verzwegen → lezer betrokken, interactief: ‘leerstellen’ via gaps vullen

“Emma Zunz”

~Borges

• vertelinstantie geeft inkijk op gevoelswereld v/h personage → auctorieel

• soms verteller op voorgrond

literature vs communication

• structuralisme: strikte scheiding literaire & gewone communicatie

• Mary-Louise Pratt: onjuist

  • poetic language fallacy: narrative communication part of day-to-day communication

  • communication needs to be contextualised to acquire meaning

    • context wel aandacht bij postklassieke narratologie

consciousness & speech

= bewustzijn & spreken

→ weergeven v uitspraken & gedachten

→ Dorrit Cohn, Transparent Minds (1978)

• bewustzijnsvoorstelling

  • first-person context: verteller = personage

    • ik-verteller

  • third-person context: verteller ≠ personage

    • hij-verteller

third person narration

• indirect

  • psycho-narrtion: bewustzijnverhaal

  • 3e persoon + verleden

  • diegesis: samenvatting v/d woorden v/h personage; aanwezigheid verteller

  • vaak bij klassieke 19e eeuwse teksten (bv Jane Austen)

  • inzicht in gedachten, op afstand weergeven; verteller weet meer

  • dissonance vs consonance (relatie verteller-personage: continuüm)

    • dissonance: verteller oneens met personage

    • consonance: stem v/d verteller is niet hoorbaar (moeilijk verschil tussen verteller & personage)

  • He asked her whether she could leave the next
    day

• direct

  • quoted monologue: geciteerde monoloog

  • 1e persoon + tegenwoordige tijd

  • mimesis: rechtstreeks citeren v gedachten, personage aan het woord

  • citaat, aanhalingstekens,…

  • stream of consciousness/interne monoloog

  • verteller kan onzichtbaar zijn (geen ‘hij zei/dacht…’)

  • He asked her, ‘Can you leave tomorrow?’

• free indirect speech

  • narrated monologue: vertelde monoloog

  • 3e persoon + verleden

  • tussen verteller & personage (tegelijk aan het woord)

  • zinsvorm = onveranderd

  • tussen direct & indirect speech

  • Could she leave tomorrow?

• diëgetische rede

  • samenvatting v/d gebeurtenissen door de verteller

first person narration

• self-narration = egovertelling

  • vaak herinnering v/d ik-verteller samengevat over jongere zelf

  • ook dissonant vs consonang (relatie tussen vertellende & handelende ik)

  • De Kaart?

• self-quoted monologue = door het ik geciteerde monoloog

  • het vertellende ik behandelt het handelende ik als personage

  • tegenwoordige tijd (indicator v citation)

  • ik-nu vs ik-toen moeilijk te onderscheiden

• self-narrated monologue= zelf vertelde monoloog

  • bv De Kaart : ‘Het dorpje dat ik zo goed kende en dat ik nog nooit
    op een kaart had zien staan!’

perception & speech

= waarnemen & spreken

• relatie tussen verteller (narrator) en personage

• waarnemer ≠ spreker → altijd een bemiddelende (waarnemende) instantie ertussen

  • Franz Stanzel: nooit zuiver mimetisch, altijd narrator

  • 3 bemiddelende vertelsituaties

    1. auctoriële vertelsituatie

       • bv algemene uitspraak/samenvatting: “Alle gelukkige gezinnen lijken op elkaar, elk ongelukkig gezin is ongelukkig op zijn eigen wijze.” (anna karenina)

    2. ik-vertelsituatie

    3. personage vertelsituatie

       • innerlijk belicht vanuit gedachten v/h personage zelf

• wie neemt waar en vertelt over die waarneming? wat bij herinneringen v personage? wordt personage verteller of vertelt een alwetende verteller?

The person scale

→ Franz Stanzel

The perspective scale

→ Franz Stanzel

The mode scale

→ Franz Stanzel

Perception & speech cirkel + probleem theorie v Stanzel

→ wordt later ook uitgebreid

→ probleem Stanzel’s theorie: Verteller ≠ waarnemer!
→ De vertelinstantie is er altijd, maar is niet altijd de
waarnemende instantie

• ze combineert waarnemen & vertellen

• beter: onderscheid (verschillende lagen)

  • agents of perception: deel v verhaal (narrative)

  • agents of speech: deel v vertelling (narration)

Perception & speech cirkel (+ dissonant/consonant)

Cohn?

klassieke narratologie

=structuralistische narratologie

• model: taalkunde (de Saussure)

  • parole (indivuele uiting, taalgebruik) vs langue (collectief systeem)

  • dieptestructuren vs oppervlaktefenomenen i/d Freudiaanse psychoanalyse & marxisme

    • nadruk op abstracte dieptestructuur (todorov)

    • 3 niveaus (Gennette: van oppervlakte → diepte)

      • narration (vertelling)

      • narrative (verhaal)

      • story (geschiedenis)

• narratologie : theorie v/h vertellen v verhalen

  • gericht om structuur (logica) v/e verhalende (narratieve) tekst te ontleden

• vragen: welke elementen in alle varianten (constanten) & hoe verschillen ze onderling (variatie) ?

narration-narrative-story

=vertelling-verhaal-geschiedenis

• narration (vertelling)

• narrative (verhaal)

• story (geschiedenis)