ជំងឺ Conduct Disorder (CD)

កាតសិក្សាទាំងនេះគ្របដណ្តប់លើនិយមន័យ អត្រាប្រេវ៉ាឡង់ មូលហេតុ រោគសញ្ញា ការធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យ និងការព្យាបាលជំងឺ Conduct Disorder (CD) ផ្អែកតាមបទបង្ហាញរបស់សាស្ត្រាចារ្យ វេជ្ជបណ្ឌិត ហួត លីនណា។

តើអ្វីទៅជាការនិយមន័យនៃជំងឺ Conduct Disorder (CD)?

វាគឺជាលំនាំនៃអាកប្បកិរិយាដែលកើតឡើងដដែលៗ ឬបន្តបន្ទាប់ ដែលរំលោភលើសិទ្ធិរបស់អ្នកដទៃ ឬរំលោភលើបទដ្ឋាន ឬច្បាប់សង្គមដែលសមស្របតាមអាយុ។

តើមានចំនួនអ្នកជំងឺប៉ុន្មានភាគរយដែលនៅតែបន្តមានបញ្ហាអាកប្បកិរិយារហូតដល់វ័យពេញវ័យ ហើយត្រូវតាមលក្ខណៈវិនិច្ឆ័យនៃជំងឺបុគ្គលិកលក្ខណៈប្រឆាំងសង្គម (antisocial personality disorder)?

ប្រហែលមួយភាគបី ($1/3$) នៃអ្នកជំងឺ។

តើអត្រាប្រេវ៉ាឡង់ (Prevalence) នៃជំងឺ Conduct Disorder ក្នុងចំណោមប្រជាជនមានចំនួនប៉ុន្មាន?

$$10\%$$

តើជំងឺ Conduct Disorder ច្រើនកើតលើក្មេងប្រភេទណាជាងគេ?

វាច្រើនកើតមានលើក្មេងប្រុសច្រើនជាងក្មេងស្រី។

តើកត្តាអ្វីខ្លះដែលរួមចំណែកដល់មូលហេតុបង្ក (Etiology) នៃជំងឺ Conduct Disorder?

វាគឺជាការបន្សំគ្នាយ៉ាងស្មុគស្មាញរវាងកត្តាហ្សែន (genetic) និងកត្តាបរិស្ថាន (environmental factors)។

តើឪពុកម្តាយរបស់ក្មេងជំទង់ដែលមានជំងឺ Conduct Disorder ច្រើនតែមានប្រវត្តិបែបណាខ្លះ?

ច្រើនមានប្រវត្តិប្រើប្រាស់សារធាតុញៀន, អាកប្បកិរិយាប្រឆាំងសង្គម, ជំងឺកង្វះការយកចិត្តទុកដាក់ និងហួសកម្រិត (ADHD), វិបត្តិផ្លូវចិត្ត (mood disorders), ជំងឺវិកលចរិត (schizophrenia) ឬជំងឺបុគ្គលិកលក្ខណៈប្រឆាំងសង្គម។

ចូររៀបរាប់ពីសញ្ញា និងរោគសញ្ញាសំខាន់ៗទាំង 6 នៃជំងឺ Conduct Disorder?

1. ការឈ្លានពានចំពោះមនុស្ស និងសត្វ 2. ការបំផ្លិចបំផ្លាញទ្រព្យសម្បត្តិ 3. ការបោកប្រាស់ ឬការលួច 4. ការរំលោភលើច្បាប់ធ្ងន់ធ្ងរ 5. កង្វះការស្តាយក្រោយ ឬកង្វះការយល់ចិត្ត 6. ភាពរំជើបរំជួល និងការមិនប្រុងប្រយ័ត្ន។

យោងតាមលក្ខណៈវិនិច្ឆ័យ DSM-5-TR តើត្រូវមានអាកប្បកិរិយាប៉ុន្មានយ៉ាងដើម្បីធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យជំងឺ Conduct Disorder?

កុមារ ឬក្មេងជំទង់ដែលបានបង្ហាញអាកប្បកិរិយាយ៉ាងតិច $\ge 3$ ក្នុងចំណោមអាកប្បកិរិយាដែលបានកំណត់ ក្នុងរយៈពេល 12 ខែចុងក្រោយ ដោយមានយ៉ាងហោចណាស់ 1 ក្នុងរយៈពេល 6 ខែចុងក្រោយ។

តើឱសថអ្វីខ្លះដែលត្រូវបានប្រើសម្រាប់ព្យាបាលជំងឺដែលកើតមានរួមគ្នា (comorbid disorders) ជាមួយ Conduct Disorder?

រួមមានថ្នាំរំញោច (stimulants), ថ្នាំរក្សាលំនឹងអារម្មណ៍ (mood stabilizers), និងថ្នាំប្រឆាំងនឹងជំងឺផ្លូវចិត្តមិនធម្មតា (atypical antipsychotics)។

តើវិធីសាស្រ្តណាខ្លះដែលមិនមានប្រសិទ្ធភាព និងគួរចៀសវាងក្នុងការព្យាបាល Conduct Disorder?

ការទូន្មានបែបសីលធម៌ (Moralization) និងការព្រមានយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ (dire admonitions)។

តើកត្តាអ្វីដែលនាំឱ្យការទស្សន៍ទាយលទ្ធផលជំងឺ (Prognosis) កាន់តែអាក្រក់?

ការចាប់ផ្តើមកើតជំងឺតាំងពីក្មេង (Early onset)។

តើបញ្ហាផ្លូវចិត្តអ្វីខ្លះដែលអាចកើតមានបន្តបន្ទាប់ចំពោះអ្នកជំងឺ Conduct Disorder?

វិបត្តិផ្លូវចិត្ត ឬការថប់បារម្ភ, រោគសញ្ញារូបរាងកាយ, ជំងឺទាក់ទងនឹងការប្រើប្រាស់សារធាតុញៀន និងជំងឺវិកលចរិតដែលចាប់ផ្តើមនៅវ័យពេញវ័យ។

តើលទ្ធផលរយៈពេលវែងរបស់ជំងឺ Conduct Disorder គឺដូចម្តេច?

ជាធម្មតា ឥរិយាបថរំខាននឹងឈប់នៅអំឡុងពេលដើមវ័យពេញវ័យ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ក្នុងចំណោមករណីប្រហែលមួយភាគបី ($1/3$) ឥរិយាបថទាំងនេះនៅតែបន្តកើតមាន។

តើកត្តាហានិភ័យ និងផលវិបាកអ្វីខ្លះដែលអាចបណ្តាលឱ្យផលវិបាកក្នុងការព្យាករណ៍ជំងឺ Conduct Disorder?

កាកុនលើការចាប់ផ្តើមនៃជំងឺក្នុងវ័យកាន់តែក្មេង (Early onset) ផ្សារភ្ជាប់ទៅនឹងការព្យាកర្យដែលមិនសូវល្អ (Poorer prognosis)។ អ្នកជំងឺអាចនឹងវិវត្តទៅជា វិបត្តិនៃអារម្មណ៍ ឬវិបត្តិការថប់បារម្ភ, ឬជំងឺវិកលចរិតដែលចាប់ផ្តើមនៅវ័យពេញវ័យ។