Bio - thema 3: interacties en gedrag

interspecifieke interacties

interacties tussen verschillende soorten

intraspecifieke interacties

interacties tussen soortgenoten

symbiose

een langdurige interspecifieke interactie waarbij minstens een van beide organismen een voordeel ervaart

predatie

een relatie tussen twee organismen waarbij de predator de levende prooi aanvalt om zich te voeden

gastheer

een prooi die niet geconsumeerd wordt, maar waarvan de predator zal profiteren

parasitoïsme

de gastheer overleeft de interactie niet

parasitisme

de gastheer overleeft de interactie wel

amensalisme

een organisme hindert (-) door zijn aanwezigheid een ander organisme in zijn ontwikkeling, zonder er zelf voor- of nadeel van te ondervinden (0)

antibiose

één organisme verhindert de ontwikkeling van een ander organisme volledig, meestal door het gebruik van toxines (gifstoffen)

competitie

een interspecifieke interactievorm die door een overlap in voorkeur voor beide organismen een negatief gevolg oplevert (-/-)

mutualisme

een symbiosevorm waarbij beide soorten een voordeel ondervinden (+/+)

coöperatie

verschillende soorten die onderling geen competitie voeren kunnen tijdelijk een voordeel behalen door samen te werken

commensalisme

als twee organismen met elkaar samenleven en een van beide een uitgesproken voordeel (+ heeft en de andere geen voor- of nadeel (0)

epifyten

planten die op de takken of stam van grotere planten groeien (voordeel gast: groeiplaats / toegang tot water, nutriënten en licht)

microbiota

de (uitgebreide) verzameling micro-organismen in en op ons lichaam

microbioom

de rijkdom aan genetisch materiaal en de omgeving waarin de microbiota leven

broedzorg

eengezinsgroepen die veel tijd en energie investeren in hun nakomelingen

sociale staat

één koningin staat in voor de voortplanting en alle andere soortgenoten hebben een zeer strikte functie met bijbehorende lichamelijke aanpassingen

gedrag

de wijze waarop een organisme reageert op zijn omgeving nadat het prikkels heeft ontvangen en verwerkt

aangeboren gedrag of nature

gedrag is bij de geboorte aanwezig maar komt nog niet per se tot uiting

aangeleerd gedrag of nurture

het resultaat van verschillende leerprocessen vanuit de omgeving

instinct

de onvrijwillige drijfveer die organismen ervaren in hun soort specifiek gedrag (evolutionair geheugen, eigen aan de soort)

baltsgedrag

potentiële partner overtuigen

reflex

een automatische en onvrijwillige reactie op een prikkel

associatief leren

een leermethode waarbij een nieuwe reactie gekoppeld wordt aan een prikkel

gewenning

een prikkel lokt geen reactie meer uit omdat een organisme regelmatig aan eenzelfde prikkel wordt blootgesteld

inprenting

levensprocessen in de eerste levensfase bepalen vormen het gedrag van een jong individu

oefenen en herhalen

een nieuw gedragspatroon wordt meermaals uitgevoerd

inzicht

zelf nieuw gedrag ontwikkelen (intelligentere wezens)

trial-and-error

nieuw gedrag lukt meestal niet bij de eerste poging maar men leert uit zijn fouten en onthoudt dit

imitatie

een organisme leert nieuwe gedragingen door een ander organisme na te bootsen