4.4 brandstichting

Engelstalige terminologie

arson vs firesetting

fenomeen

alle handelingen waarbij intentioneel brand wordt gesticht

strafrechtelijke bepaling

• Onderscheid opzettelijk vs. niet opzettelijk

• Onderscheid object- en/of persoonsgericht

• Verzwarende omstandigheden: bepaalde motieven, tijdstip, gevolgen

psychoanalytisch

uiting van onderdrukte seksuele driften → achterhaald

enkelvoudige theorieën (20e E)

• sociale reactietheorie

• power association theory

• stresstheorie

• sociale acceptatietheorie

sociale reactietheorie

uitlokken van reactie van gemeenschap, autoriteiten, media

power association theory

macht uitoefenen

stresstheorie

uiting van opeengestalde stress & tegen saai/ betekenisloos leven

sociale acceptatietheorie

om door anderen aanvaard of geaccepteerd te worden

Dynamische gedragstheorie (Fineman)

interactie

• Individuele factoren gelinkt aan onaangepast gedrag

• Brandstichting versterkt als normatief gedrag tijdens ontwikkeling

• Contextuele factoren/triggers

• Interne en externe blijvende factoren (bv. bevestiging van gedrag)

Functionele analysetheorie (Jackson et al.)

• Functie van (herhaald) brandstichten = centraal & verschillend per individu

• Kans op recidive = interactie tussen antecedenten en consequenties

Sociale leertheorie (Bandura)

aangeleerd via interactie met anderen

Multi-Trajectory Theory of Adult Firesetting (M-TTAF) (Gannon et al. 2012)

1) Oorzaken van brandstichting

• Ontwikkelingsgerelateerde factoren → psychologische kwetsbaarheden

• Triggers: kritieke risicofactoren

• Modererende factoren: mentaal welzijn en zelfvertrouwen

2) Vijf prototypische paden naar brandstichting

• Antisociaal

• Uit protest/onbehagen

• Interesse voor vuur

• Emotioneel/expressief/aandachtsbelust

• Veelzijdig/meervoudig profiel

Karakteristieken van volwassen brandstichters: demografische en achtergrondkenmerken

• Mannen > vrouwen (maar vrouwen > mentale problematieken)

• Gebrek aan intieme relaties

• Lage SES

• Lage opleidings- en beroepsstatus

• Moeizame jeugd (misbruik en parentaal middelenmisbruik)

• Voorgaand antisociaal gedrag en voorgaande veroordelingen

  • Veelsoortige criminaliteit

Karakteristieken van volwassen brandstichters: psychopathologie

• Oververtegenwoordiging bij personen met mentale problematieken?

• Pyromanie: zeldzaam

• Meestal geen mentale stoornis (incl. intellectuele en ontwikkelingsstoornissen)

• Causaliteit vs. comorbiditeit & kwetsbaarheid

  • Psychotische stoornissen

  • Persoonlijkheidsstoornissen

  • Depressieve stoornissen

  • Middelenmisbruik

Karakteristieken van volwassen brandstichters: psychologische kenmerken

• Lage mate van assertiviteit

• Zwakke communicatievaardigheden

• Zwakke interpersoonlijke vaardigheden

• Moeite om relaties aan te gaan en te onderhouden

• Weinig zelfvertrouwen*

• Hoge mate van impulsiviteit

• Piekeren*

• Hoge mate van agressieprikkeling*

• Externalisering van daden*

• Interesse in vuur en minder aandacht voor veiligheid*

Karakteristieken van volwassen brandstichters: motieven

• Woede & wraak

• Interesse in vuur

• Stimulatie voor opwinding of uit verveling

• Verdoezelen van ander misdrijf

• Financieel gewin, voordeel of verzekeringsfraude

• Aandacht

• Zelfverwonding of –doding

• Psychotische symptomen

hoog recidiverisico

• Veelsoortige criminaliteit

• Tot 50% algemeen recidive: non-gewelddadige feiten > brandstichting

• 4 – 16% specifiek recidive

Risicofactoren

• Uitgesproken interesse in vuur/brand

• Jeugdige brandstichting en jonge leeftijd

• Totaal aantal brandstichtingen

• Relationele problemen & sociale isolatie

• Mentale problemen, laag IQ & niet adequaat innemen van medicatie

risicotaxatie en behandeling

• Nood aan verder onderzoek

• Nog geen sluitende gevalideerde (maar beloftevolle) risicotaxatie-instrumenten

• Behandeling

  • Geen specifieke programma’s

  • Maar: RNR / GLM