Style poznawcze i kreatywność

Styl

Względnie stałe różnice indywidualne w sposobie zachowania i funkcjonowania psychicznego. Tworzy powiązania między jakościami poznawczymi, energetycznymi i emocjonalnymi. Integruje pozornie odległe od siebie zjawiska. Ma duży poziom ogólności w organizacji kontroli uwagi, myśli, emocji i motywów.

Stopień świadomości stylu

Operuje bez zaangażowania świadomości

Stopień stałości stylu

Stałość w zakresie określonych tendencji

Specyfika adaptacji stylu

Adaptacyjne mechanizmy kontroli modyfikujące związek między określonym stanem, a środowiskiem

Czego dotyczą style poznawcze?

Formy aktywności poznawczej

Jakimi wymiarami są style poznawcze?

O szerokim zasięgu, mają charaker holistyczny

Ilubiegunowe są style poznawcze?

Dwubiegunowe i oba bieguny odgrywają odmienną rolę adaptacyjną

Styl refleksyjność-impulsywność (Kagan)

Jest operacyjnie definiowany za pomocą 2 wskaźników, czyli szybkość znajdowania rozwiązań i poprawność rozwiązań.

Refleksyjność

Tendencja do długiego namyślania się i popełniania niewielu błędów, niska tolerancja na błędy

Impulsywność

Tendencja do szybkiego udzielania odpowiedzi i popełniania wielu błędów, wysoka tolerancja na błędy

Styl zależność-niezależność (Witkin)

Stopień w jakim spostrzeganie determinowane jest przez ogólną organizację pola percepcyjnego. Pomiar poprzez Test Ukrytych Figur: szybkie rozpoznanie kształtu w złożonej strukturze (oderwanie od pola percepcyjnego i kierowanie kryteriami wewnętrznymi) lub wolniejsze rozpoznanie bądź brak umiejętności wykonania zadania (fiksacja na eksponowanym bodźcu percepcyjnym i kierowanie się sygnałami zewnętrznymi).

Zależność od pola (Witkin)

Kierowanie się wskazówkami pochodzącymi z otoczenia. Tendencja do spostrzegania globalnego, gdzie części są stopione z całością. Orientacja pasywno-globalna, percepcja globalna. Tendencja do akceptowania zastanej organizacji danych. Płynna różnica między Ja i nie-Ja.

Niezależność od pola

Tendencja do wyodrębniania poszczególnych części i spostrzegania ich jako względnie niezależnych od całości. Kierowanie się wskazówkami pochodzącymi z wewnętrznych standardów. Orientacja aktywno-analityczna, analityczność percepcji. Samodzielna strukturalizacja i restrukturalizacja danych. Wyraźne zróżnicowanie między Ja i nie-Ja.

Style myślenia (Grigorenko i Sternberg)

Preferowany sposób kierowania przez człowieka własną aktywnością poznawczą. Decyduje, jak wykorzystuje on możliwości poznawcze. Kilka różnych aspektów samokierowania oznacza kilka różnych grup odmiennych stylów. W danej sytuacji wybieramy te, które dają najlepszą adaptacją. Różne osoby mają różne stopnie giętkości w wyborze stylów.

Rodzaje stylów myślenia (Grigorenko i Sternberg)

Funkcje umysłu, formy poznawczego samokierowania, poziom ogólności problemów, zwrócenie samokierowania do wewnątrz lub zewnątrz, skłonności w poznawczym samokierowaniu

Funkcje umysłu (Grigorenko i Sternberg)

Styl legislacyjny, wykonawczy i oceniający

Formy poznawczego samokierowania (Grigorenko i Sternberg)

Styl monarchiczny, hierarchiczny, oligarchiczny i anarchiczny

Poziom ogólności problemów (Grigorenko i Sternberg)

Styl lokalny i globalny

Zwrócenie samokierowania do wewnątrz lub zewnątrz (Grigorenko i Sternberg)

Styl wewnętrzny i zewnętrzny

Skłonności w poznawczym samokierowaniu (Grigorenko i Sternberg)

Styl liberalny i konserwatywny

Style myślenia FRIS

Cztery różne sposoby percepcji i wykorzystywania informacji, reagowania i rozwiązywania problemów. Podkreśla unikalność każdego sposobu myślenia.

Zawodnik ▲ (FRIS)

Określa nadrzędny cel, upraszcza problem, znajduje jedno proste i praktyczne rozwiązanie, szybko dąży do jego realizacji. Dominują fakty.

Partner ♥ (FRIS)

Uwzględnia z kim/czym cel jest powiązany, znajduje kilka wersji rozwiązania, łatwo odkrywa części wspólne i podobieństwa. Dominują relacje.

Wizjoner ● (FRIS)

Rozpatruje problem globalnie, znajduje wiele odmiennych, alternatywnych rozwiązań, spontanicznie znajduje nieszablonowe rozwiązania. Dominują idee.

Badacz ■ (FRIS)

Zbiera dużo informacji, kategoryzuje je i analizuje, dąży do rozwiązania optymalnego, decyzja zapada dopiero po rozpatrzeniu alternatyw. Dominują struktury.

Proces (radzenie sobie ze stresem)

Całość aktywności człowieka podejmowanej w danej sytuacji stresowej

Strategia (radzenie sobie ze stresem)

Mniejsze jednostki stanowiące ogniwa procesu radzenia sobie ze stresem, np. korzystanie ze wsparcia czy strategii

Styl (radzenie sobie ze stresem)

Indywidualna dyspozycja determinująca zachowanie w warunkach stresowych (nawykowy styl)

Style radzenia sobie ze stresem

• Skoncentrowany na zadaniu

• Skoncentrowany na emocjach

• Skoncentrowany na unikaniu

Strategie aktywnego radzenia sobie

Aktywne radzenie sobie, unikanie konkurencyjnych działań, powstrzymywanie się od działań, planowanie, przewartościowanie i rozwój

Strategie akceptacji zaistniałej sytuacji

Akceptacja, odwracanie uwagi

Strategia wsparcia i koncentracji na emocjach

Poszukiwanie instrumentalnego/emocjonalnego wsparcia społecznego, koncentracja na emocjach i ich wyładowanie

Zwrot ku religii

Samodzielna strategia, lecz wiąże się z resztą

Strategie unikowe

Zaprzeczenie, zaprzestanie działań, poczucie humoru, zażywanie środków psychoaktywnych

Kreatywność

Cecha pozwalająca tworzyć i rozpoznawać nowe pomysły, alternatywy i możliwości. Widzenie tej samej rzeczy jak wszyscy, lecz myślenie o niej w inny sposób. Jest szerokim wymiarem. Nie oznacza tworzenia.

Hipoteza progu

Przy pewnym poziomie kreatywności, inteligencja przestaje z nią korelować.

Twórczość

Zjawisko, które polega na tworzeniu przez jednostki czegoś nowego i wartościowego.

Aktywność potencjalnie twórcza

Ma szansę zrodzić twórcze dzieła, przy odpowiednio długiej kontynuacji i sprzyjających warunkach, poddaje się sterowaniu i treningowi

Aktywność twórcza

Z trudem poddaje się sterowaniu i treningowi

Twórczość dojrzała

Rozwiązanie problemu ważnego w jakiejś dziedzinie wiedzy, wynalazczości lub kultury. Wymaga specjalistycznej, eksperckiej wiedzy.

Twórczość wybitna

Występuje, gdy dzieła stworzone w wyniku twórczości wprowadzają fundamentalne, epokowe zmiany.

Twórczość płynna (potencjalna)

Uruchamianie procesów psychicznych oraz wytwarzanie zachowań, które przypominają procesy i zachowania obserwowane w działalności wybitnych artystów. Nie prowadzi do znaczących dzieł (brak wiedzy, brak umiejętności warsztatowych, brak skutecznych systemów motywacyjnych).

Twórczość skrystalizowana

Rozwiązywanie jakiegoś problemu. Wymaga wiedzy i kierowania się określonymi kryteriami akceptowalności wytworzonego rozwiązania.

Kryteria oceny kreatywności

Płynność, giętkość, oryginalność, staranność

Płynność

Łatwość wytwarzania pomysłów (liczba)