biologie begrippenlijst 2e semester 2025-2026

Interspecifieke interactie

Interactie tussen organismen van een verschillende soort

Intraspecifieke interactie

Interactie tussen soortgenoten

Symbiose

Een langdurige, interspecifieke interactie waarbij minstens 1 van beide organismen een voordeel ervaart

Symbionten

Organismen die een symbiose aangaan (bv. gast-gastheer)

Interactietabel

Middel om interactie weer te geven en te benoemen

Predatie

Een relatie tussen 2 organismen waarbij de predator de levende prooi aanvalt om zich te voeden

Kannibalisme

Predatie tussen soortgenoten -> intraspecifieke interactie

Grazers

Brede groep van organismen die zich vooral voeden met het groene deel van de plant = consumenten 1e orde = herbivoren

Predatie door echte predatoren

Dieren die actief jagen op andere dieren om die na de vangst te consumeren = hogere orde consumenten = carnivoren

Gastheer (GH)

Een organisme dat een ander organisme in of op zich draagt; prooi niet direct consumeren maar er zolang mogelijk van profiteren

Parasitoïsme

Interspecifieke interactie waarbij de GH de interactie met de parasitoïde niet overleeft

Parasitisme

Interspecifieke interactie waarbij de GH de interactie met de parasiet wel overleeft, kan heel lang tot levenslang duren

Microparasieten

Micro-organismen die parasitair leven, vaak in de cellen van de gastheer

Macroparasieten

Macroscopisch grote parasieten

Proglottiden

Kleine stukjes lintworm met eitjes

Obligate parasiet

Parasiet heeft gastheer absoluut nodig om levenscyclus te beëindigen

Facultatieve parasiet

Gastheer is niet noodzakelijk om te overleven, maar geeft extra energie

Holoparasieten

Plantaardige parasieten die zelf niet aan fotosynthese doen; hebben de gastheer nodig om te overleven

Half-parasieten / hemi-parasieten

Plantaardige parasieten die zelf ook aan fotosynthese doen; hebben de gastheer nodig voor H2O of extra nutriënten

Amensalisme

Interspecifieke interactie waarbij een organisme een ander organisme in zijn ontwikkeling verhindert (-) zonder er zelf voor- of nadeel van te ondervinden (0)

Penicilline (Alexander Fleming, 1928)

Eerste antibioticum

Competitie

Ontstaat door overlap in verband met voorkeur voor habitat, niche en hulpbronnen

Mutualisme

Symbiontische samenlevingsvorm waarbij beide soorten een voordeel (+) ondervinden van elkaars aanwezigheid

Coöperatie

Samenwerking tussen verschillende soorten waarbij tijdelijk een voordeel wordt behaald, of wanneer soortgenoten tijdelijk of blijvend samenwerken

Commensalisme

Symbiontische samenlevingsvorm waarbij 1 organisme een uitgesproken voordeel (+) heeft en de andere geen voor- of nadeel (0)

Epifyten

Planten die op takken of stam van grotere planten of bomen groeien

Co-evolutie

Proces waarbij soorten zich voortdurend aan elkaar aanpassen; leidt vaak tot een samenwerkingsverband waarbij beide soorten niet meer zonder elkaar kunnen

Broedparasitisme

Vorm van parasitisme waarbij een dier zijn eieren in het nest van een andere diersoort legt om niet zelf de jongen uit te broeden, te beschermen of groot te brengen

Kleptoparasitisme

Parasitisme door diefstal: dier voedt zich met een prooi die een ander dier heeft gevangen of gedood, of steelt voedselvoorraad/nestmateriaal

Broedzorg

Wanneer 1 of beide ouders de jongen verzorgen, beschermen en/of voeden

Feromonen

Vluchtige stoffen die de ontwikkeling en activiteiten van soortgenoten bepalen

Aggregatie

Toevallige groepsvorming

Associatie

Groep soortgenoten die toevallig gevormd werd waarbij de individuen voordeel halen uit elkaars aanwezigheid

Nature

Aangeboren gedrag: al van de geboorte aanwezig, genetisch bepaald

Nurture

Aangeleerd gedrag: resultaat van verschillende leerprocessen vanuit de omgeving

Ethologie / gedragsbiologie

Onderdeel van de biologie waarin het gedrag van dieren bestudeerd wordt en hoe dat gedrag veroorzaakt wordt

Adder

Enige giftige slang in België; valt alleen aan als vluchten niet kan; bij beet wordt niet steeds gif ingespoten = droge beet

Sleutelprikkel

Prikkel die het meest effectief is om een bepaald gedrag te veroorzaken

Ritueel

Vaste opeenvolging van gedragingen in een specifieke situatie

Baltsgedrag

Aangeboren ritueel dat dient om een potentiële partner te overtuigen om te paren en zich voort te planten

Aangeboren gedrag

Spontaan gedrag dat optreedt zonder dat er actief over wordt nagedacht

Instinct

Onvrijwillige drijfveer die organismen ervaren in hun soortspecifieke gedrag; genetisch voorgeprogrammeerde reactie op sleutelprikkels; wordt gezien als evolutionair geheugen

Fixed action pattern (FAP) / vast actiepatroon

Reeks handelingen die instinctmatig achter elkaar worden uitgevoerd (bv. eirolgedrag)

Reflex

Automatische onvrijwillige reactie op een prikkel waarbij steeds op eenzelfde en voorspelbare manier wordt gereageerd

Associatief leren

Leermethode waarbij een nieuwe reactie gekoppeld wordt aan een prikkel

Klassieke conditionering (Pavlov)

Een organisme reageert met een reflex op een niet-natuurlijke prikkel nadat het deze leerde associëren met een natuurlijke prikkel

Operante conditionering (Skinner)

Wanneer een dier leert om zijn gedrag te associëren met de gevolgen ervan (beloning en bestraffing)

Gewenning

Wanneer een organisme regelmatig aan eenzelfde prikkel wordt blootgesteld, waardoor er geen reactie meer uitgelokt wordt

Imprinting (Konrad Lorenz)

Leerproces waarbij vroege sociale interacties of gedragingen blijvend worden vastgelegd in de hersenen van jonge individuen en niet meer kunnen worden gewist

Proefondervindelijk leren / trial-and-error

Ontwikkeling van nieuwe gedragspatronen door het behouden van wat goed is en verwerpen van wat niet goed is

Imitatie / nabootsing

De wil een bepaald gedrag te vertonen omwille van het waarnemen van hetzelfde gedrag in dezelfde situatie

Communicatie

Informatie die een zender verstuurt en de ontvanger waarneemt, met als doel het gedrag van de ontvanger te veranderen

Bioluminescentie

Natuurlijk vermogen van organismen om zelf licht te produceren via een chemische reactie

Geluid

Trillingen in de lucht of onder water

Geurvlag

Kleine hoeveelheid urine waarmee vaak de uithoeken van het territorium worden afgebakend

Elektroreceptie

Zintuiglijk vermogen om elektrische velden waar te kunnen nemen

Beloning

Bekrachtiger